03-27-24

E uku ana ke kūlanakauhale o Honolulu he $12.5 miliona i kekahi kanaka.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 27 o Malaki, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua mākaukau ihola ke kahua kula kūikawā no nā keiki o ke Kula Haʻahaʻa ʻo Ka Mōʻī Kamehameha III ma Lāhainā. Ua pūʻiwa ka noʻonoʻo, no ka mea, ua paʻa koke i ke kūkulu ʻia, he 95 wale nō lā. Aia nō ia kahua ma Pulelehua, he 7 mile mai ke kahua kūmau o ua kula haʻahaʻa lā. A i ka Pōʻakahi nei, hoʻomaka iho nei nā kumu kula a me nā limahana o ia kula e komo a hoʻomākaukau i ko lākou mau wahi i mea e mākaukau ai ke komo aku nā haumāna i kēia Pōʻakahi aʻe. A he wahi nō hoi ko laila i hoʻokaʻawale ʻia iho no ke Kula Kaiapuni.

ʻAe aku nei ke kūlanakauhale o Honolulu i ka uku ʻana aku he $12.5 miliona iā Jonaven Perkins-Sinapati. E hahai ana kekahi mau mākaʻi i ke kaʻa a Perkins-Sinapati e kalaiwa ana, a holo hewa akula ke kaʻa o Perkins-Sinapati i loko o ka ʻauwaha. ʻO ka mea ʻāpiki, ua ʻōlelo ʻia, ua haʻalele wale ihola nō nā mākaʻi iā ia. ʻAʻole lākou i kōkua aku. A ma hope o ka hoʻouna ʻia ʻana aku o ia mau mākaʻi i kahi o ka ulia, ua hana lākou me he mea lā, ʻaʻole i maopopo iki ka mea i hana ʻia.

Ua hāʻule iho nei nā Kāne Ānuenue Pōpō Paʻipaʻi a ka helu ʻelima i kēia pule nei. Ma muli paha o ke eo ʻana iho o lākou iā Northridge i ka pō Pōʻaono nei. Akā, ma ka ʻaoʻao pōmaikaʻi, kau aʻela kekahi mea pāʻani pōpō hili o Hawaiʻi ma ka hano hāweo. ʻO Louis Sakanoko ka Haumāna Komo Hou ʻOi Loa o ka ʻAhahui Komohana Nui o ka Pule. A ʻo ke kolu ia o ka manawa i lilo ai ia hanohano iā Sakanoko i kēia kikina nei. Kūʻē aku nei ʻo Hawaiʻi iā Northridge he ʻelua manawa i ka hopena pule nei, a ʻo ka ʻawelika a Sakanoko ma ka hoʻopio, he 3.63 o ka pāʻani. A ma ka ʻali, he 2 a ma ka paku, he 0.75. I kēia Pōʻalima a me ka Pōʻaono, e kūʻē aku ana ʻo Hawaiʻi iā Kāna Palapala ma Mānoa nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haoʻe nā ʻale o Hōpoe i ka ʻino.

ʻO ia hoʻi, ke hele nei kekahi kanaka a huhū.

03-25-24

Lilo aku nei he puʻu kālā nui i kekahi mau hui o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 25 o Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Pōmaikaʻi ʻiʻo nō kekahi mau hui o Hawaiʻi nei. Lilo aku nei kahi puʻu kālā iā lākou no ka hoʻokō ʻana aku i kā lākou mau pahuhopu. A ʻo nā hui ʻekolu, ʻo ia ʻo Habilitat, ʻo Ma Ka Hana Ka ʻIke, a me Mālama ʻĀina foundation. A ʻo ka nui o ke kālā i lilo aku iā lākou, he $2 miliona pākahi. Na ka polokalamu ʻo Yield Giving nā puʻu kālā i hāʻawi a na MacKenzie Scott ka mea nāna ia polokalamu. I ka mahina ʻo Malaki o ka makahiki 2023, kūkala aʻela ʻo Yield Giving i ke noi kālā. A ʻo ka nui o nā makana i hoʻoholo ʻē ʻia, he 250, a ʻo ka nui o ka puʻu kālā, he $1 miliona. Akā, ma muli o ka nui o nā hana maikaʻi a ka launaʻole, he 279 mau hui i lilo ai he $2 miliona, a he 82 hui i lilo ai he $1 miliona kālā.

Aia nō nā mākaʻi ke paipai aʻela i nā mākua e makaʻala i nā hana pūnaewele a nā keiki. ʻO ke kumu, ke māhuahua aʻela nā kānaka e hoʻowalewale ana i nā keiki i mea e hoʻouna mai ai lākou i ko lākou kiʻi ponoʻī a i wikiō paha, i kūpono ʻole ke ʻike ʻia e ka lehulehu. A ke loaʻa mai nā kiʻi i ke kanaka lapuwale, e nunu ana ʻo ia i ke keiki me ka ʻōlelo ʻana, e hoʻolaha ʻia aku ana ia mau mea, ke ʻole e hoʻouna ʻia he mau mea hou a he puʻu kālā paha. ʻAʻole ma Hawaiʻi wale nō e māhuahua aʻela, akā, aia nō hoʻi ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa.

Eia mai kā kākou ‘ōlelo noʻeau,

Eia aʻe ka makani Kona.

Hoʻopuka ʻia aku kēia ʻōlelo i ka wā e hele mai ana kekahi kanaka huhū.

03-15-24

He kuhi lima kūhelu ana paha ko Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 15 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila ko ka ʻAhaʻōlelo o Hawaiʻi nei e hoʻolilo ana i ka shaka, ʻo ia ke kuhi lima kūhelu o ka mokuʻāina ʻo Hawaiʻi. A me ka hōʻike pū ʻana aʻe, no Hawaiʻi nei nō ia. Aia nō ʻo Mailani Makainai ke ʻimi akula i mea e komo ai ka inoa o kona kupunakāne kualua, ʻo Hamana Kalili, ma nā pila, ʻoiai, ma muli o Kalili i laha ai ia kuhi lima. ʻO Kalili, ua muku ihola ʻekolu manamana lima ma ka ulia ma ka hale wili kō, e koe ana ka manamana lima nui a me ka manamana iki. A ma hope mai, hana akula ʻo ia ma ke kaʻa ahi ma ke ʻano he kiaʻi. A ke kau wale ka poʻe keiki ma luna o ke kaʻa ahi, hōʻike aʻe lākou i ka lima me nā manamana lima waena e pelu ana i lalo, e hoʻopili ana hoʻi i ka lima o Kalili, i mea e ʻike ai ko lākou mau hoa, e kau pū. A ʻo kekahi poʻe, hoʻomaka ihola i ke kuhi lima e like me kalili, a pēlā i laha ai a puni ka honua.

He mau kaʻa hehi wāwae hou ko ke Kula Haʻahaʻa o Kaʻala ma Wahiawā ma muli o ka polokamu aʻo holo paikikala hou. Na ka hui ʻo All Kids Bike ia polokalamu. Aʻo mai nā keiki i ka holo paikikala ma ka papa māla aʻo. Ua hoʻokumu ʻia ʻo All Kids Bike i ka makahiki 2018, a ʻakahi nō a hiki mai ma Hawaiʻi nei.

Lanakila aku nei nā Kāne Ānuenue ma luna o Northridge ma ka helu ʻai he 75 i ke 68 ma ka puni ʻelua o ka Hoʻokūkū Pōpō Hīnaʻi o ka ʻAhahui Komohana Nui. E kūʻē aku ana lākou iā Davis i kēia ahiahi. E ulele ka hana i ka hapalua hola ʻelima. A ʻo ka lanakila o ia hui ʻana ke holo mua aku i ka puni inoa moho.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Aia i Kona i Honalo.

ʻO ia hoʻi, ua nalowale kekahi mea, a ʻaʻole e loaʻa hou mai.

03-13-24

ʻAʻole e pāʻani hou ʻo Spyros Chakas no nā Ānuenue.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Malaki, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Kau aku nei kahi kaikamahine i ka hano hāweo. Koho ʻia iho nei ʻo Leila-Rose Coloma ʻo ia ke keiki kāʻeʻaʻeʻa o nā Haukapila Hui Hana Mana no ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Kapiʻolani. E ʻāʻumeʻume ana ʻo Coloma me ka maʻi puʻuwai mai kona wā ma kahi hāiki, ʻo ia hoʻi, ka wā i puka ʻole ai nā maka i ke ao. He puʻuwai nāwaliwali aku nei ko Coloma. I kēia manawa, he ʻehiku ona makahiki, a he puʻuwai ikaika launa ʻole kona. Hana a pāʻani ʻo ia me he mea lā, ʻaʻole ʻo ia i loʻohia iki i ka maʻi puʻuwai ma mua. ʻElua manawa o Coloma i kaha ʻia ai i mea e hana ai ke kauka ma kona puʻuwai. I ka manawa mua, he ʻelima wale nō ona mahina. A i ka lua o ka manawa, he ʻekolu ona makahiki.

I ka Pōʻalima nei, ua hahana nō ka pāʻani pōpō paʻipaʻi ʻana o Hawaiʻi me ke Kulanui o Kaleponi Irvine mai ka mua a ka lima o ka pāʻani, kahi i kāʻili ai ʻo Hawaiʻi i ka lanakila, a lilo ai ka inoa moho o ka Hoʻokūkū Pōpō Paʻipaʻi ʻo Outrigger iā ia. ʻO ka mea minamina, ua ʻeha ihola ke kuli hema o Spyros Chakas ma nā minuke hope loa o ka pāʻani ʻelima. ʻO Chakas, ua koho ʻia, ʻo ia ka Mea Pāʻani ʻOi o ia Hoʻokūkū ʻo Outrigger. A ʻo lākou me Guilherme Voss a me Alakaʻi Todd, aia ma ka hui kāʻeʻaʻeʻa o ia hoʻokūkū. ʻO Chakas, he 17 āna hoʻopio. A ʻo Keoni Thiim, he ʻelima āna hoʻopio, ʻelima hānai, he 12 ʻali, a he ʻelima ʻeki. ʻO ka mea minamina, ʻo ka hoʻokūkū hope loa ia a Chakas e pāʻani ai ma ke ʻano he Ānuenue ma muli o ka ʻeha o kona kuli a ʻo kona makahiki hope loa kēia. ʻO ka mea pōmaikaʻi naʻe, i ka Pōʻalua nei, koho ʻia ʻo Chakas ʻo ia ka Mea Pāʻani Pōpō Paʻipaʻi ʻOi o ʻAmelika Hui Pū ʻIa o ka Pule o ka Māhele I-II o ka AVCA.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau

Neʻe aku, neʻe mai ke one o Punahoa.

He ʻōlelo kēia no kekahi hui i hele a mahae lua, a no ke kanaka paha i kānalua i ke ala e hele ai, koho ʻo ia i kekahi ala a ma hope, loli kona manaʻo a koho aku i kekahi ala.

03-11-24

Lawe ʻia aku ke ola o kekahi ʻohana ma Mānoa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 11 o Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aloha nō. Ma Mānoa nei, ua hou akula kekahi kanaka i kāna wahine a me kā lāua mau keiki

ʻekolu i ka pahi a make, a laila, lawe akula ua kanaka lā i kona ola ponoʻī. ʻAʻole i hōʻike ʻia aʻe nā inoa o lākou. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula i ke kumu o ia hana mānaʻonaʻo. ʻAuhea ʻoukou, inā kūpilikiʻi paha ka noʻonoʻo, e noi aku i kōkua ma kekahi o kēia mau hui ma lalo nei, ʻo ka Prevent Suicide Hawaiʻi Task Force ma https://sites.google.com/hawaii.edu/pshtf/home; ʻo ka Mental Health America of Hawaiʻi ma https://mentalhealthhawaii.org/; ʻo ka American Foundation for Suicide Prevention Hawaiʻi ma https://afsp.org/chapter/hawaii/; ʻo ke Coalition for Drug Free Hawaiʻi ma https://www.drugfreehawaii.org/; ʻo ka Domestic Violence Action Center ma https://domesticviolenceactioncenter.org/; ʻo ka Hawaiʻi Health & Harm Reduction Center ma https://www.hhhrc.org/; ʻo Hoʻōla Nā Pua (New Life for Our Children) ma https://hoolanapua.org/; ʻo ka Hawaiʻi State Coalition Against Domestic Violence ma https://www.hscadv.org/; ʻo ka Military OneSource ma https://www.militaryonesource.mil/relationships/married-domestic-partner/military-relationships-support/?gclid=EAIaIQobChMIhcmzj7vK8AIVhI5bCh0bCQnpEAAYASAAEgLUL_D_BwE; ʻo ka Hawaiʻi State Behavioral Health Services Administration ma https://health.hawaii.gov/about/program-directory/behavioral-health-services-administration/; ʻo ka Hawaiʻi State Department of Health, Maternal and Child Health Branch ma https://health.hawaii.gov/mchb/; ʻo ka Sexual and Gender Minorities (SGM) Resource Hub ma https://health.hawaii.gov/harmreduction/sexual-gender-minority/sexual-and-gender-minorities-sgm-in-hawaii/; a me ka Behaviorial Health & Homelessness Statewide Unified Response Group ma https://health.hawaii.gov/bhhsurg/.

I ka Pōʻaono nei, lanakila aku nei nā Wāhine Ānuenue ma luna o Cal State Bakersfield ma ka hoʻokūkū pōpō hīnaʻi ma ka helu ʻai he 85 i ke 48. He 22 ʻai a Lily Wahinekapu. He 12 ʻai a Daejah Phillips a ʻeono āna lālau. A ʻo Kelsie Imai, he ʻewalu āna lālau, he ʻewalu hānai a he ʻelima ʻai. ʻo Imani Perez, he 10 āna minuke i pāʻani ai, a ma loko o ia wā, he ʻehiku āna ʻai, a ʻelua āna lālau. A ʻo Brooklyn Rewers, i loko o nā minuke he 14, ʻeono āna ʻai a ʻeono āna lālau. A ʻo ia lanakila, ʻo ia ka lanakila 200 a ke Kumu Aʻo Laura Beeman.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Aloha mai nō, aloha aku, ʻo ka huhū ka mea e ola ʻole ai.

03-08-24

ʻAʻole e hoʻomau ʻo Alapaki Nahale-a i ka noho ʻana ma ka Papa Kahu Kula o ke Kulanui o Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hōʻole ihola ka ʻAha Kenekoa o Hawaiʻi nei i ka noho hou ʻana o Alapaki Nahale-a ma ke ʻano he lālā no ka Papa o nā Kahu Kula o ke Kulanui o Hawaiʻi. Ma ke koho ʻana, ua mahae lua ka ʻAha Kenekoa, he 13 i hōʻole a he 12 i kākoʻo. ʻO Nahale-a ka Luna Hoʻomalu Kūikawā, a i ke ahiahi Pōʻalua nei, hōʻike aku nei ʻo ia i ke keʻena o ke Kiaʻāina Josh Green, e haʻalele koke ana ʻo ia i kona kūlana kahu kula i ia manawa ʻānō. Ua ʻāpono ʻia ka noho hou ʻana o Lauren Akitake lāua ʻo Neil Abercrombie ma ia papa kahu kula.

Ma muli o ka lanakila ʻana aku nei o nā Wāhine Ānuenue ma luna o Cal State Northridge i ka pō Pōʻahā nei, ʻo Hawaiʻi ka helu ʻekahi o ka Hoʻokūkū Inoa Moho Pōpō Hīnaʻi o ka ʻAhahui Komohana Nui. Aia ka hoʻokūkū hope loa o ke kikina i ka Pōʻaono. E kūʻē aku ana ʻo Hawaiʻi iā Cal State Bakersfield. ʻO nā Wāhine Ānuenue nā inoa moho o ka ʻAhahui Komohana Nui ma nā makahiki ʻelua i hala iho nei.

A ma ka Hoʻokūkū Pōpō Hīnaʻi o ka ʻAhahui PacWest, kāʻili aku nei nā Kāne o Hawaiʻi Hilo i ka lanakila mai nā lima wīkani mai o Biola ma ka helu ʻai he 84 i ke 72, a holo mua ai ʻo Hawaiʻi Hilo i ka puni ʻelua o ia hoʻokūkū. A i kēia lā, e kūʻē aku ana nā Vulakana iā Point Loma, ka hui helu ʻekahi o ia hoʻokūkū.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hanopilo ka leo o ka ʻalae.

He ʻōlelo kēia no ka hele ʻana o ka leo o ke kanaka a hā ma muli o ka lōʻihi o kāna ʻōlelo ʻana.

03-06-24

Pōmaikaʻi kekahi mau haukapila o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 6 o Malaki, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Moe iho nei ʻo Patsy Dung i ka moe kapu o Niolopua ma ka Haukapila ʻo Kuakini i ka Pōʻakahi nei ma hope o ke ʻāʻumeʻume ʻana aku me ka maʻi. ʻO ia ke kumu aʻo mua o ka hui pōpō hīnaʻi o nā wāhine o ke Kulanui o Hawaiʻi. Ua hānau a hānai ʻia ʻo Dung ma Hawaiʻi nei. ʻO Roosevelt kona kula kiʻekiʻe i puka mai ai a ʻo Mikikana Mokuʻāina ke kulanui. A i kona hoʻi ʻana mai, lilo ihola ʻo ia i kumu ma ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Farinatona a ma laila ʻo ia i aʻo ai i nā makahiki he 30 a ʻoi. A ʻoiai, ʻaʻohe hui ʻālapa no nā kaikamāhine, hoʻokumu ihola ʻo ia i ka hui ʻo Kalihi Jets i mea e loaʻa ai kahi e pāʻani ai nā kaikamāhine i nā hana ʻālapa. A ʻo ka pāʻani pōpō hili ka pāʻani mua āna i aʻo ai i nā kaikamāhine o Kalihi Jets. A ma hope mai, aʻo ʻia ka pāʻani pōpō paʻipaʻi a me ka pāʻani pōpō hīnaʻi. Ua piha nā makahiki he 87 iā Dung i kona haʻalele ʻana mai i kēia ola honua. Aia nō ke hoʻolālā ʻia aku nei ke anaina hoʻolewa.

Hāʻawi manawaleʻa mai nei ʻo Marc lāua ʻo Lynne Benioff he $150 miliona no kekahi mau haukapila o Hawaiʻi nei. E lilo ana he $100 miliona iā Ola Pākīpika Hawaiʻi i kākoʻo i ka hoʻomōhala hou ʻana aku i ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Straub ma Honolulu i mea e lilo ai ʻo ia ke kahua hoʻōla poʻokela o kēia hope aku. Ua hoʻomaka iho nei ka māhele mua o ia papahana, he kikowaena ʻaha, he māla kaupoku, he kikowaena hoʻoikaika kino no nā limahana, a he wahi kūkulu kaʻa e lawa ai nā kaʻa he 1,600. A e lilo ana he $50 miliona i ka Haukapila o Hilo no ke kūkulu ʻana i ka māhele mālama a makaʻala mau, ka hoʻokumu ʻana i kikowaena hānau poʻokela, i polokalamu hoʻōla aʻalolo a i polokalamu hoʻōla noʻonoʻo. A ma muli o ka hana a nā Benioff, e loli ana nā inoa o ia mau hale maʻi. ʻO nā inoa hou, ʻo ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Benioff o Hilo a ʻo ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Straub Benioff. ʻO ka nui o nā makana a nā Benioff i hāʻawi ai no ka pono o ko Hawaiʻi, he $250 miliona a ʻoi, ʻoiai, hāʻawi manawaleʻa iho nei lāua he 282 ʻeka ʻāina i kekahi hui ʻauhau ʻole o Hilo no ke kūkulu ʻana i nā wahi noho kumu kūʻai ʻoluʻolu.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E hele aku ana i ka māla a Kamehameha, ʻo Kuahewa.

ʻO ia hoʻi, ke hele nei kahi papahana a nui loa.

03-04-24

He mau pila no ka pono o nā kumu kula aupuni.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 4 o Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻElua pila o ka ʻAhaʻōlelo o Hawaiʻi nei no ka pono o nā kumu kula aupuni. ʻO ka mua, ʻo ka Pila Hale 1631, e koi ana ia i ke alu like ʻana o ke Keʻena Pono Lako Kula me ka ʻOihana Hoʻonaʻauao ma ka hoʻohale ʻana aku i nā kumu kula aupuni a me nā limahana o ka ʻOihana Hoʻonaʻauao. A ʻo ka lua o ka pila, ʻo ka Pila Hale 2514, e hoʻokumu ana i polokalamu e kōkua ana i ke kumu kula ma ka hāʻawi ʻana aku i puʻu kālā no ka hoʻolimalima ʻana i wahi noho. ʻO ka mea e pono ai ka loaʻa ʻana o ia puʻu kālā, ʻo ka hana manawa piha ma lalo o ka ʻOihana Hoʻonaʻauao, ʻo ke emi mai o ka loaʻa makahiki i ka loaʻa makahiki kūwaena o ia wahi, ʻo ka loaʻa ʻole ʻana o kekahi wahi noho hou aku, ʻo ke aʻo ʻana ma ke kula aupuni he makahiki a ʻoi, a me ka ʻae ʻana i ke aʻo ma ke kula hoʻāmana a ma ke kula paha i nele mau i nā kumu ʻole. ʻO ke emi o ka uku no kahi e noho ai, he mea ia e nui ai nā kumu hou ma Hawaiʻi nei a he mea hoʻi e holo ai ka manaʻo o nā kumu o neʻi nei, e mau ke aʻo ʻana aku ma Hawaiʻi nei.

Aia nō ke Keʻena Mālama Kanaka o ke aupuni mokuʻāina ke hana akula i mea e kūkulu ʻia ai kahi kaiāulu e noho ai nā kānaka i hoʻonele ʻia i ka hale ʻole ma muli o nā ahi o Maui. He 450 mau wahi noho e kūkulu ʻia ana. ʻO ke ʻano o nā wahi noho, he mau keʻena noho ʻuʻuku, he mau wahi noho hoʻokahi lumi moe, he mau wahi noho ʻelua lumi moe, a me kekah mau wahi noho ʻekolu lumi moe. A e hoʻomaka paha ka noho ʻia ʻana o kekahi mau hale he 270 ma ka mahina ʻo ʻAukake me ka mākaukau pū o kekahi mau hale kaiāulu. A ma loko paha o ʻApelila a me Mei, e mākaukau ana paha kekahi mau hale kakaʻikahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hoa pūpuʻu o ka pō anu.

ʻO ia hoʻi, ʻo ka ipo a ʻo ka pili ʻaoʻao paha.

03-01-24

ʻAʻole i lepahū ka manaʻo o Alapaki Nahale-a.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Paʻa loa ihola ka manaʻo o Alapaki Nahale-a, e hoʻomau ʻia kona noho ʻana ma ka Papa o nā Kahu Kula o ke Kulanui o Hawaiʻi. He lālā kūikawā ʻo ia mai ka manawa a ke Kiaʻāina Josh Green i koho ai iā ia ma ka mahina ʻo Mei. A ua koho like ʻia i ia wā, ʻo Lauren Akitake lāua ʻo Neil Abercrombie, i mau lālā kūikawā. No ko lākou hoʻomau ʻana ma ka papa kahu kula, he pono ke lilo iā lākou pākahi he 13 pāloka a ka ʻAha Kenekoa o Hawaiʻi. A ninaninau ʻia aku nei lākou ʻekolu e ke Kōmike Hoʻonaʻauao Kuakolu i ka Pōʻalua nei. ʻO Akitake, ua kākoʻo ʻia ʻo ia e nā lālā ʻelima o ia kōmike. ʻO Abercrombie, ʻekolu lālā kākoʻo, ʻelua hōʻole. A ʻo Nahale-a, ʻaʻohe wahi mea a kākoʻo o nā lālā a pau. Akā, ʻōlelo aʻela ʻo Nahale-a, ua nui nā kānaka i kāhea aku iā ia me nā ʻōlelo e paipai ana iā ia. A pēlā pū me nā kānaka i leka uila iā ia. A ʻo ia ka mea i paʻa ai kona manaʻo e hoʻomau. ʻAʻole i paʻa ka lā koho pāloka o ka ʻAha Kenekoa piha.

Ua paʻa ka papa kuhikuhi i nā hoa paio pōpō peku o ke Kulanui o Hawaiʻi o ke kikina 2024. ʻO ka hoʻokūkū mua, aia ma ka lā 24 o ʻAukake ma Mānoa. A ʻo Delaware State ka hoa paio. ʻO nā hui kāʻeʻaʻeʻa a nā Ānuenue e kūʻē aku ai, ʻo ia ʻo UCLA ma Mānoa ma ka lā 31 o ʻAukake, ʻo Boise Mokuʻāina ma Mānoa ma ka lā 12 o ʻOkakopa, a me Wakinekona Mokuʻāina ma ka lā 19 o ʻOkakopa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe kolopā nāna e une.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka lae paʻa.

02-28-24

He mau ʻōlelo hoʻoweliweli na kekahi mau kaikamāhine ma Maui.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 28 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻakahi nei ma Maui, hopu ʻia aku nei he kaikamahine nona nā makahiki he 13 no ka hoʻoweliweli ma ke kekelē ʻekahi. Hoʻoweliweli aku nei ʻo ia i ke Kula Waena ʻo Kalama. A i ka Pōʻalua nei, he ʻelua mau kaikamāhine ʻōpiopio hou i hopu ʻia iho nei ma Maui no ka hoʻohuoi ʻia, ua hoʻoweliweli aku lāua i ke Kula Waena o ʻĪao. He 13 makahiki o kekahi, a he 14 makahiki o kekahi. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi aʻela i ka hana a ia mau kaikamāhine. Aia nō paha kekahi mau kahua kula ʻē aʻe i ʻike ʻia ai ka hana hoʻoweliweli. Ua kākau ʻia kahi ʻōlelo hoʻoweliweli ma ka lumi hoʻopau pilikia o ke Kula Kiʻekiʻe o Baldwin. ʻAʻole i hōʻike ʻia aʻe nā inoa o nā kaikamāhine nāna ka hana hoʻoweliweli.

Kāʻili aku nei ʻo Maia Esera i ka inoa moho hākōkō 190 paona o ka mokuʻāina no nā wāhine i ka Pōʻaono nei. ʻO Esera, he haumāna ʻo ia ma ka papa kiʻekiʻe loa o ke Kula Kiʻekiʻe o Kahuku. A ma ka puni inoa moho, lanakila aku nei ʻo ia ma luna o Janelle Mattos o ke Kula Kiʻekiʻe o Waipahu ma loko o nā kekona he 36 wale nō. A ʻo ke kolu ia o ka inoa moho mokuʻāina i lilo aku iā Esera ma hope kekahi o kekahi. A ʻo ia ka mea mua ma ka moʻolelo o ke Kula Kiʻekiʻe o Kahuku nāna i hana pēlā. Ma nā makahiki 2022 me 2023, ma ka māhele 225 paona ʻo ia. A inā ʻaʻole i hiki mai ka wā maʻi kolona, inā paha ua lilo aku ka inoa moho iā ia ma kona wā he haumāna komo hou.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe hua o ka maiʻa i ka lā hoʻokahi.

He pane kēia i ke kanaka ahonui ʻole.