09-16-19

Māhuahua nā keiki o nā kula hoʻāmana o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā, 16 o Kepakemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua māhuahua aʻela nā haumāna o nā kula hoʻāmana o Hawaiʻi nei. I kēia makahiki nei, he 11,877 mau haumāna o nā kula hoʻāmana he 37 o neʻi nei. Ua piʻi aʻela ka nui o nā haumāna he 2.8 pākeneka, ʻo ia hoʻi, he 331 haumāna. A ʻo ka nui o nā haumāna ma ke kula aupuni, ua emi ihola. ʻAkahi nō a hoʻomaka ka papa mua o ka ke Kula Hale Moemoeā o ʻEwa (DreamHouse ʻEwa Beach) i ka lā 5 o ʻAukake. ʻO ka papa ʻeono wale nō ka papa i kēia makahiki, a e hoʻomaka ka papa o kekahi pae, ka papa ʻehiku, i kēia makahiki aʻe, a pēlā e piʻi ai nā papa ma laila. I kēia manawa, he 92 mau haumāna o ia kula, a ua ʻupu ʻia, e hiki aku i ka haneli i kēia kau nei. Aia nō ua kula hoʻāmana nei ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Laulani akā, e neʻe aku paha i Kalaeloa i kēia kau wela aʻe.

Lanakila aku nei nā Wāhine Ānuenue ma luna o UCLA ma ka pāʻani pōpō paʻipaʻi i loko o nā pāʻani ʻekolu wale nō, a lilo ai iā Hawaʻi ka inoa moho o ka Hoʻokūkū Kono o nā Hōkele Outrigger. ʻO ke kolu ia o ka inoa moho hoʻokūkū i lilo iā Hawaiʻi ma hope kekahi o kekahi. A ʻo ka makamua ia mai ka makahiki 2013. I kēia Pōʻakolu, e haʻalele ana nā Wāhine iā Hawaiʻi no ka Hoʻokūkū ma Baylor.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Uene ke kolopā.

ʻO ia hoʻi, ua kō ka hana.

09-11-19

Loaʻa aku nei paha i ka maʻi ma muli o ke kikaliki uila.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā, 11 o Kepakemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō ke noiʻi aku nei nā luna o ke Keʻena Ola i kekahi kanaka i manaʻo ʻia, ua loaʻa i ka maʻi kūkonukonu e pilikia ai ka hanu ʻana a me ke akemāmā. ʻO ke kanaka mua ia ma Hawaiʻi nei i hoʻohuoi ʻia, ua loaʻa i ia ʻano maʻi ma muli o ka puhi ʻana i ke kikaliki uila. He ʻōpiopio wale nō ʻo ia. Ua waiho ʻia he 450 mau hōʻike i mua o ke Kikowaena Hoʻomalu A Kāohi Maʻi, no nā kānaka i hele a maʻi loa i ke kikaliki uila. ʻO ka hapanui, ma muli ia o ka puhi ʻana i kekahi mea kanapinoika, e like hoʻi me ka THC, he mea no loko mai o ka pakalōlō. ʻŌlelo ihola ka Luna o ke Keʻena Ola, ʻo Bruce Anderson, aia nō ia keʻena ke aʻoaʻo aʻe nei i ka lehulehu no ia mea he kikaliki uila me ke aʻo pū ʻana aʻe, ʻaʻole e hoʻohana ʻia a puhi ʻia paha kekahi mea THC i ʻāpono ʻole ʻia. ʻO kekahi ʻōlelo a ke Keʻena Ola, ʻaʻole e kūʻai i nā mea kikaliki uila ma ka mākeke ʻeleʻele, ka mākeke kolohe hoʻi. A ʻaʻole e puhi kikaliki ka ʻōpiopio, ka wahine hāpai, a me nā kānaka makua puhi ʻole i ka paka a hoʻohana paha i nā mea paka.

A wahi a ka Pelekikena Donald Trump, e hāpai i ka manaʻo, e pāpā ʻia nā ʻano ʻono like ʻole o nā kikaliki uila, a koe ka ʻono paka. He mau kaukani ka nui o nā ʻano ʻono kikaliki uila, a manaʻo ʻia, ma muli o ia mau ʻano ʻono, māhuahua aʻela nā ʻōpiopio puhi kikaliki uila.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He maoli pua lehua kau i ka wēkiu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka uʻi.

 

 

09-09-19

E hana ʻino ana paha ke aupuni mokuʻāina i nā Kū Kiaʻi Mauna.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā, 9 o Kepakemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E hopu ʻia ana paha nā Kū Kiaʻi Mauna e kūpaʻa aku ana ma hope o ka ʻāina ma ke ala e hiki aku ai i luna o Maunakea. Pēlā ka ʻōlelo a nā Hawaiʻi Alakaʻi. ʻO kekahi ʻōlelo i lohe ʻia e nā Kū Kiaʻi Mauna, ʻo ia ka hele ʻana o nā koa he 800 o ka Pūʻalikoa Ukali o ka Mokuʻāina ʻo Hawaiʻi i laila, a wahi a Andre Perez, kekahi o nā Hawaiʻi Alakaʻi, ʻo ia ko lākou mea i kuhi ai, e hoʻāʻo ana ke aupuni mokuʻāina e suipa aku i nā kānaka e kū ana i ka pono i mea e keʻakeʻa ʻole ʻia ai ke ala e moe ana no luna o Maunakea. A mai kēia lā a i ka Pōʻakolu paha ko ke aupuni wā e hana ai pēlā. I ka Pōʻaono nei, ʻōlelo aʻela ʻo Harry Kim, ka meia o ke Kalana ʻo Hawaiʻi, ʻaʻole ʻo ia ʻike iki no ka suipa ʻia ʻana o ia wahi ma nā lā mua o kēia pule nei.

A ma Oʻahu nei i ka Lāpule nei, ʻike ʻia ke kākoʻo o nā kānaka i nā Kū Kiaʻi Mauna. ʻO ka hana, ua kaʻi like lākou ma nā kaʻa mai Maunalua a i Māʻili no ka hōʻike ʻana i ka lōkahi o ko lākou manaʻo me nā mea e kū kiaʻi ana ma luna o Maunakea. A ma nā uapo ma ia ala e moe ana no Māʻili, ʻike ʻia aku nei nā kānaka aloha ʻāina like ʻole e kākoʻo ana.

A lanakila aku nei ʻo Hawaiʻi ma luna o ʻOlekona Mokuʻāina ma ka pōpō pekupeku i ka Pōʻaono nei ma ka helu ʻai he 31 i ka 28. E ʻoi ana ʻo ʻOlekona ma ka helu ʻai he 28 i ka 7. A ma hope mai, hiu aʻela nā Koa Ānuenue a paʻa maila he ʻelua ʻai holo, a i ka hopena o ka hapahā ʻelua, he 28 ʻai a ʻOlekona i ka 21 ʻai a Hawaiʻi. Maikaʻi wale ka hana a ka ʻaoʻao kūpale o Hawaiʻi ma ka hapalua ʻelua. ʻAʻohe wahi ʻai i lilo aku iā ʻOlekona.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E ala! E alu! E kuilima!

He ʻōlelo kēia no ke kāhea ʻana i nā kānaka e alu like mai ma ka hana.

 

 

 

 

09-05-19

E hoʻolōʻihi ʻia nā hola hana o nā kiaʻi ola o Oʻahu nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Kepakemapa, he Pōʻahā. Welina e nā makamaka heluhelu, ʻo Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma ka ʻAha Kūkā o Honolulu, ua holo mua aku nei kekahi pila e hoʻolōʻihi ana i nā hola hana o nā kiaʻi ola ma nā kahakai o Oʻahu nei. I kēia manawa, ʻo nā hola hana o nā kiaʻi ola, mai ka hola 9:00 o ke kakahiaka a i ka hola 5:30 o ka ʻauinalā. A ma ka pila hou, e hoʻomaka ka hana a ke kiaʻi ola i ka puka ʻana mai o ka lā, a e pau i ka napoʻo ʻana o ka lā. ʻO ka Luna ʻAha Kūkā Kymberly Pine ka mea nāna i hāpai i ka pila, a wahi āna, i nā makahiki he ʻehiku ona e hana ana ma ke ʻano he luna ʻaha kūkā no Honolulu, ua ulu aʻela ke keʻena mākaʻi a me ke keʻena kinai ahi. A ʻoiai hoʻi, ua māhuahua nā kānaka i piholo a make, ʻaʻole naʻe i ulu ka Māhele Kiaʻi Ola.

Aia nō hoʻi kekahi pila ma ka ʻAha Kūkā o Honolulu, e pāpā ana, ʻaʻole e hoʻohana ʻia ka mea ʻea, ʻo ia hoʻi, ʻo ka ipu a pā mea ʻai paha, ʻo ka mea paʻahana paha e ʻai ai, ka mea omo, ke ʻeke ʻea a pēlā aku, inā he hoʻokahi wale nō manawa e hoʻohana ʻia ai. A ua ʻāpono ʻia iho nei i ka Pōʻakolu nei, ʻo ka lua ia o ka ʻāpono ʻana. Hoʻokahi i koe, a ke ʻāpono hou ʻia, ʻo ka lā mua o Ianuali o ka makahiki 2020, ʻo ka lā ia e hoʻomaka ai ka hoʻokō ʻia ʻana o ia kānāwai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Eia aʻe ka makani Kona.

He ʻōlelo kēia no kahi kanaka huhū e hele mai ana a kokoke.

 

 

05-22-19

He kūkala kai hoʻēʻe hoʻopunipuni kai hoʻolaha ʻia.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 22 o Mei, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka, ʻo Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hōʻike aʻela ke Kikowaena Kūkala Kai Hoʻēʻe Pākīpika o Oʻahu nei, ʻaʻohe kai hoʻēʻe e hiki mai ana ma ka Moananuiākea. Ma muli ia hōʻole ʻana o kekahi ʻōlelo hoʻopunipuni i hoʻolaha ʻia no kekahi ōlaʻi ikaika ma Iāpana a me ke kai hoʻēʻe. Ua ʻōlelo ʻia ma ia kūkala hoʻopunipuni, he ōlaʻi nona ka ikaika he 8.0 kai nei ihola ma Iāpana ma kahi o Nagasaki. Wahi a nā luna o ia kikowaena, aia nō ke hoʻokolo ʻia nei ia ʻōlelo hoʻopunipuni. Ua hoʻolaha ʻia ka ʻōlelo hoʻopunipuni ma kahi o ka hola 4:00 o ka ʻauinalā o nehinei. ʻŌlelo ihola ʻo Chip McCreery, ke poʻo o ke Kikowaena Kūkala Kai Hoʻēʻe Pākīpika, he nui nā meheu e maopopo leʻa ai, ʻaʻole ia he kūkala ʻoiaʻiʻo, ʻo ia hoʻi, ua nui nā hua ʻōlelo i pela hewa ʻia, a ʻaʻole nā māhele a pau o loko o ke kūkala maʻa mau.

Lilo aku nei ka Makana Hui Hou i ka hui moku ahikao o ke Kulanui o Hawaiʻi i kapa ʻia ʻo Project Imua ma ka hoʻokūkū Hoʻolele Moku Ahikao 2019 o NASA no nā Haumāna. He ʻewalu mahina ka lōʻihi o ia hoʻokūkū. A he kanahā kumamālima mau hui kulanui i komo aku. He 14 mau haumāna o ka hui o ke Kulanui o Hawaiʻi. A ʻo ia mau haumāna, mai ke Kulanui Kaiāulu o Honolulu, ke Kulanui Kaiāulu ʻo Kapiʻolani, ke Kulanui Kaiāulu o nā Koʻolau a me ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. Ua lilo ia Makana Hui Hou iā lākou, a ʻo ka hui helu ʻeiwa nō hoʻi lākou o ia hoʻokūkū. ʻO ka moku ahikao a Project Imua i kūkulu ai, he 10 ona kapuaʻi, a ua lele he 4,338 kapuaʻi. Ua wānana ʻia e Project Imua, he 4,700 kapuaʻi e lele ai. A i ka pae ʻana o ka moku ahikao, lele ihola kahi kaʻa ʻehā huila i lalo a holo aʻela, he koina ia no ka hoʻokūkū. ʻO Hoʻomau ka inoa o ua kaʻa lā. ʻO ke Kulanui ʻo Vanderbilt ka hui helu ʻekahi o ia hoʻokūkū, a lilo akula he $5,000 i ka hui o ia kulanui. A ʻo Kalolaina ʻĀkau ka hui helu ʻelua, a ʻo ka makana, he $2,500.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Eia aʻe ka makani Kona.

ʻO ia hoʻi, ke hele maila kekahi kanaka huhū.

 

 

05-13-19

E piʻi paha kekahi mau ʻauhau no ka pono o ke kaʻa uila kau i ka lewa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Mei, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka, ʻo Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He manaʻo ko ka Meia Kirk Caldwell, e hoʻopiʻi ʻia ka ʻauhau ma ka hōkele, ma nā hale pipiʻi loa o Oʻahu nei a ma ka ʻohi ʻōpala o kauhale. A inā e ʻāpono ʻia aku ia mau hoʻopiʻi ʻauhau e ka ʻAha Kūkā o Honolulu, a laila, e kū ia mau ʻauhau hou ke hiki aku i ka lā mua o ka mahina ʻo Iulai o kēia makahiki nei. A he mea nui ia mau ʻauhau hou, ʻoiai, ʻo ia ke kālā e lawelawe ʻia ai ka hana o kēlā me kēia lā, ka hoʻoponopono ʻana i ke kaʻa uila kau i ka lewa a me nā mea ʻē aʻe e pono ai, ʻo ka uila e holo ai ke kaʻa, a pēlā aku. E hiki koke mai ana ka lā e hoʻomaka ai ke kūlanakauhale i ka uku ʻana no ia mau mea, ʻoiai, e hoʻomaka ka holo ʻana o ke kaʻa uila ma nā mile he 11 i pau i ke kūkulu ʻia, mai Kapolei Hikina a i ke Kahua Pāʻani ʻo Aloha. Ua kuhi ʻia, ma Kēkēmapa o ka makahiki 2020 e hoʻomaka ai ka holo ʻana.

ʻO ka lā kēia e koho ʻia ai ke kiule o ka hihia o Louis Kealoha, ka Luna Mākaʻi ma mua o Honolulu, a me kāna wahine, ʻo Katherine. He 413 mau kānaka i hele aku nei i ka Lumi Pīkake o ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Neal S. Blaisdell. ʻO ka Mea Hanohano J. Michael Seabright ka luna kānāwai o ia hihia. A e koho ʻia he 12 mau lālā i kiule a he ʻehā mau pani hakahaka. Ke holo pono ke koho ʻana, i ka lā 22 o Mei a i ka lā 23 paha e hoʻomaka ai ka ʻōlelo hoʻolauna.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E hele aku ana i ka māla a Kamehameha, ʻo Kuahewa.

ʻO ia hoʻi, ke hele nei a nui loa ka papahana.

 

 

05-08-19

He hoʻāʻo ʻaihue kanaka ma ʻEwa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Mei, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō ka mākaʻi ke ʻimi akula i kekahi kanaka no kona hoʻāʻo ʻana e ʻaihue kanaka i kekahi keiki ma ʻEwa. Ma ka ʻaoʻao pōmaikaʻi, ua ʻike kekahi kanaka i ia hana, a komo wale aku me ka manaʻo e kōkua i ke keiki. I ia manawa, hoʻokuʻu akula ke kanaka ʻaihue i ke keiki a haʻalele ihola. Ua hoʻolaha aʻela ka mākaʻi i ke kiʻi o ua kanaka lā. He 30 ona makahiki a ʻoi iki paha, he 5 ona kapuaʻi me 6 ʻīniha a ka ʻeono kapuaʻi paha, a he ʻelua haneli paha paona. He lauoho ʻeleʻele kona, a he ʻumiʻumi me ka ʻumiʻumi pēheuheu nō hoʻi. Ua kākau ʻia ma kona lima hema ka pae ʻāina ʻo Hawaiʻi. A e komo ana ʻo ia i ka pālule uliuli a me ka lole wāwae ʻekekeʻi. ʻO ke kalaka āna e kalaiwa ana, ua hoʻopili pepa lahilahi ʻia nā puka aniani, a he pepa pipili “Aloha” ma ka puka aniani ma hope o ka ʻaoʻao mea kalaiwa. A ua manuheʻu ka pale o hope. Inā he ʻike kāu, e kāhea iā CrimeStoppers ma ka helu 955-8300.

E kalaiwa ana kekahi wahine i ke kaʻa a lele akula ke kaʻa i ke kai ma kahi o ka Hale Ipu Kukui ʻo Aloha i ka pō Pōʻalua nei ma kahi o ka hola 7:25 o ke ahiahi. Ua hoʻopakele ʻia ihola ka wahine a lawe koke ʻia akula i ke keʻena mālama ulia pōpilikia. Aia ia wahine ma ke kūlana kūkonukonu.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Aʻeaʻe mōhala i luna o ke kukui.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i hele a poʻo hina.