02-24-25

Hoʻokuʻu ʻia aku nei nā makika kāne he nui ma Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 24 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma Kauaʻi, hoʻomaka aku nei ka hoʻokuʻu ʻia ʻana aku o nā makika kāne he nui lehulehu i mea e emi ai ka malaria manu. He maʻi ka malaria manu e hoʻopau nei i ka manu mūkīkī ʻōiwi. ʻO nā makika kāne i hoʻokuʻu ʻia aku nei, ʻokoʻa lākou, ʻokoʻa ka makika wahine, a no laila, ke moe lākou me ka makika wahine, ʻaʻole nō e hoʻohua ʻia ka hua. E hoʻokuʻu ʻia ana he 500,000 o ia mau makika kāne ma Kauaʻi i kēlā me kēia pule. ʻO kekahi hana e hana ʻia ana i nā makahiki i hala i mea e pau ai ka makika, ʻo ke kau o ka lāʻau make naio ma Alakaʻi. Ke hui pū me ka hoʻokuʻu ʻia o nā makika kāne, e emi loa auaneʻi ka makika wahine, ka mea nāna e hoʻolaha i ka malaria manu. I kēia manawa, ʻo ka ʻakikiki, he 20 wale nō i koe a emi mai paha. A ʻo ka ʻakekeʻe, he 50 wale nō koe a emi mai. A ʻo kekahi manu e pilikia auaneʻi, ʻo ia ka ʻanianiau. Ma nā makahiki ʻelima i kaʻa hope aku nei, ua emi ihola he 65%, he 3,000 paha i koe i kēia manawa.

ʻElua mau kānaka hou i hopu ʻia iho nei i ka Lāpule nei e pili ana i ka ulia pauka pahū o kā Lā Makahiki Hou ma Āliamanu. ʻO nā inoa o nā mea i hopu ʻia, ʻo Biet Thi Ho, he wahine nona nā makahiki he 60, a ʻo The Dao, he kāne nona nā makahiki he 59. ʻO lāua nā mea nona ka hale, kahi i pahū ai nā ahikao. ʻElua mau kānaka i make i ia pō, a ʻehā mau kānaka i make ma hope mai. Hopu ʻia iho nei ʻo Ho lāua ʻo Dao ma lalo o ka hoʻohuoi i ka hoʻokomo i nā ahikao me ka laikini ʻole a me kekahi mau hewa hou aku.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Eia iho kō hoa like ʻo Malelewaʻa.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka hana kāpulu.

02-21-25

E naue aku i ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ka Makana Aliʻi no ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 21 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia ana ʻo Ola Ka ʻĪ ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ka Makana Aliʻi i ka lā ʻapōpō. I ka hola 10:00 ana o ke awakea e hoʻomaka ai, a i ka hola 3:00 ana e pau ai. E nui ana nā mea like ʻole ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo, ʻo ka hīmeni, ka hula, ka pāʻani a pēlā aku.

Hoʻopiʻi aku nei nā kānaka na lāua kekahi mau ʻoihana ʻekolu ma ke Kaona Pākē ma Honolulu i ke Keʻena Halihali Wikiwiki o Honolulu. E hōʻike aʻe ana ʻo Kim Nguyen lāua ʻo Vyna Nga Nguyen, ma muli o ke Keʻena Halihali Wikiwiki o Honolulu i pani kū ʻia ai kā lāua mau ʻoihana. ʻO Kim Nguyen ka ʻona o ka Hui ʻo Mahal Kita, a ʻo Vyna Nga Nguyen ka ʻona o ka Hui ʻo Tom’s Seafood a me LNV Seafood. Wahi a lāua, ʻo ke kumu i hoʻopau ʻia ai kā lāua mau ʻoihana i ka makahiki 2018, ʻo ia ke kūkulu ʻia ʻana o ke kaʻa uila kau i ka lewa a me ka hoʻohemahema ʻana i nā paipu o Tom’s Seafood, ʻaʻole i hoʻoponopono ʻia a no laila, hālana ka wai ʻinoʻino ma laila.

E kūkulu ʻia aʻe ana he uapo koʻele wāwae e moe ana mai ka ʻaoʻao Waikīkī o ke Ala Wai a i ka ʻaoʻao Mōʻiliʻili. ʻO ka lōʻihi o ia uapo, he 300 kapuaʻi a kapa ʻia ʻo Ala Pono. He uapo kēia no ka poʻe koʻele wāwae a holo kaʻa hehi wāwae paha. Ua nānā ʻia aku nei nā kiʻi kaha e hōʻike ana i ke ʻano o nā uapo like ʻole. A koho ʻia ihola nā kiʻi ʻoi ʻelima. ʻO ka hoʻolilo no ke kūkulu ʻana, he $63 miliona kālā a ʻoi iki. E hoʻomaka ke noi ʻana o nā hui kūkulu uapo i ka hana i kēia kau wela. A ke wae ʻia aku ka hui nāna ka hana, e hoʻomaka ke kūkulu ʻana i ka makahiki 2026, ʻo ka lōʻihi o ka hana, he ʻekolu makahiki. He mau kānaka e kūʻē aku nei i ka uapo. ʻŌlelo aʻela ʻo Laura Ruby o ke Alanui ʻo Kulanui, ua pūlima he 600 mau kānaka a ʻoi i ka palapala hoʻopiʻi e ʻōlelo ana, ʻaʻole e kūkulu ʻia ka uapo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻEha i ka ʻeha lima ʻole a ke aloha.

ʻO ia hoʻi, ua nui ke aloha o kekahi i kekahi.

02-14-25

Loaʻa aku nei kekahi poʻe i ka maʻi ʻulāliʻi ma Tekeka.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 14 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Loaʻa aku nei he 24 mau kānaka i ka maʻi ʻulāliʻi ma ke Kalana ʻo Gaines i Tekeka, he ʻelua mau mākua, a he 22 mau keiki. ʻO lākou a pau, ʻaʻole i ʻō ʻia. He ʻeiwa o lākou, aia nō ke waiho maʻi akula ma ka haukapila. He maʻi lele wale ka maʻi ʻulāliʻi, a no laila, ke manaʻo ʻia nei, he mau kānaka hou ke loaʻa aku i ua maʻi lā ma ke Kalana ʻo Gaines a me nā wahi e pili ana.

Aia i mua o ka ʻAha Kūkā o Honolulu nei ka Pila ʻAha Kūkā 61, e pāpā ana i ka hana huili ma nā wahi like ʻole o Oʻahu nei. ʻO ka huili, ʻo ia ka holo ʻana ma ka paikikala, ma ka mopeka, a ma ka mokokaikala paha me ka huki ʻia o ka huila o mua i luna o ka lewa a ma ka huila wale nō o hope e holo ai. A ʻo ka paikikala uila, ka mopeka a me ka mokokaikala nā mea e pāpā ʻia ai ka hana huili. ʻAʻole e pāpā ʻia ka huili ke holo ma ke kaʻa hehi wāwae a me ka mea holo ma muli o ka wāwae.

Luku aku nei ʻo Kailua iā Mililani ma ka hoʻokūkū pōpō hīnaʻi i ka pō Pōʻakolu nei ma ka helu ʻai he 57 i ke 36 a lilo ai ka inoa moho Māhele I o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu i nā keiki o Kailua. A ma ka Māhele II o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu, na ʻAiea i ʻāhaʻi aku i ka lanakila ma ka helu ʻai he 54 i ke 43 a Kaiser. A ʻo ʻAiea nō ka inoa moho Māhele II.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He ʻoʻopu kuʻia, ka iʻa hilahila o Kawainui.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka maka hilahila.

02-12-25

Kau ana ʻo Mary Kawena Pukui i ka hano hāweo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia Pōʻaono, aia ʻo Ola Ka ʻĪ ma Maui. E mālama ʻia ana ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo ka Mōʻīwahine Kaʻahumanu. I ka hola 10:00 ana e hoʻomaka ai, a i ka hola 2:00 ana e pau ai. E haʻi ʻōlelo ana nā lanakila o ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo. A aia ana nā hana hoʻohauʻoli like ʻole.

He kālā paʻa hou kā ka ʻOihana Hana Kālā o ʻAmelika Hui Pū e kūʻai nei. A aia nō ke kiʻi o kekahi o nā kūpuna kaulana o Hawaiʻi nei, ʻo ia nō ʻo Mary Kawena Pukui, ma ua kālā paʻa lā. E kau ana ka pua aloalo ma kona lauoho, a e lei ana ʻo ia nei i ka lei kukui. A aia nō ka ʻōlelo “Nānā I Ke Kumu” ma kahi o kona poʻo. He mea ia kālā paʻa e hoʻohanohano ana i nā kānaka ʻōiwi. A no laila, ma kekahi ʻaoʻao, aia nō ke kiʻi o Sacagawea me kāna kama iki, me Jean-Baptiste. I kēia manawa, he ʻekolu wāhine o Hawaiʻi nei ma ke kālā paʻa o ʻAmelika Hui Pū ʻIa, ʻelua he Hawaiʻi, ʻo Edith Kanakaʻole lāua ʻo Mary Kawena Pukui. A ʻo ke kolu o ka wahine, ʻo Patsy T. Mink. ʻO Edith Kanakaʻole lāua ʻo Patsy Mink, aia ma ka hapahā.

Ua loaʻa aku nei ke kino kupapaʻu o kekahi luahine ma loko o ke kini ʻōpala nui ma Kapahulu i ke kakahiaka o ka Pōʻalua nei. I ka pō Pōʻakahi nei, kāhea aku nei kekahi ʻelemakule i ka ʻoihana mākaʻi no ka hōʻike ʻana aku, ua nalowale kāna wahine palau. Wahi a ka ʻelemakule, ua haʻalele ka wahine i ko lāua keʻena noho ma kahi o ka hola 8:00 o ke ahiahi, a ua kulu ke aumoe, ʻaʻole naʻe i hoʻi mai. A kāhea hou ka ʻelemakule i ke keʻena mākaʻi ma hope o ka 2:00 o ke aumoe me ke hōʻike pū ʻana aku, ʻaʻole nō i hoʻi mai kāna wahine palau. A ma hope mai ka loaʻa ʻana o ke kino kupapaʻu i ka mākaʻi. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula i ke kumu o ka make ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haʻalele ʻo Makanikeoe.

He ʻōlelo kēia e hōʻike ana, ua pau ka maluhia a me ke aloha.

02-10-25

Māhuahua aʻela ka makemake hua moa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 30 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma muli o ka palū manu e pāhola ana ma ʻAmelika, emi loa ihola nā hua moa a puni ʻo ʻAmelika Hui Pū ʻIa, a pēlā pū me Hawaiʻi nei. Ma ka hapanui o nā mākeke nui o Hawaiʻi nei, ua neo nā haka kau hua moa. A ma kekahi mau mākeke nui, kau palena ʻia ka nui o nā hua moa a ke kanaka e kūʻai mai ai, he ʻelua wale nō kākini. Ma Island Fresh Eggs ma Kalihi, he $12.75 o ke pā hua moa nui keʻokeʻo, he 20 hua moa o ke pā. A no ka hua moa i manuheʻu iki, he $10 o ke pā nona nā hua he 30. A ma ka “Farm Store” ma ke Ala Kaukonahua, he $7 wale nō o nā hua moa manuheʻu iki he 30.

Pōʻalo aku nei nā ʻAeko i nā maka o nā Aliʻi ma ke Kahului Pōpō Peku i mālama ʻia aku nei ma Nū ʻOlina ma ka helu ʻai he 40 i ka 22. Hāʻule pahū ihola ka manaʻo o ke Kūlanakauhale o Kanekaka i ka paʻa mai o nā inoa moho kahului ʻekolu ma hope kekahi o kekahi. A ua kū nō ka mākaia, ʻoiai, ma ke Kahului Pōpō Peku o ka makahiki 2023, ua eo ihola ʻo Piladelepia iā Kanekaka ma ka helu ʻai he 38 i ke 35. I ka hoʻokūkū o nehinei, ma hope o ka hapahā ʻelua, e ʻoi ana nā ʻAeko ma ka helu ʻai he 24 i ka hua nēnē. ʻO Jalen Hurts, ka ʻalihikūlele o Piladelepia, he 221 āna ʻīā i nou ai, a he 72 āna ʻīā i holo ai. ʻO ka lua ia o ka inoa moho Kahului Pōpō Peku i lilo i nā ʻAeko.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ka ʻōpuʻu pua i mōhala.

He ʻōlelo kēia no ka bēbē.

02-07-25

ʻAʻole i pau ka pōʻino i ka ulia pauka pōkā o Āliamanu.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 7 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ke kakahiaka Pōʻakolu nei, ua make aku nei kekahi wahine hou ma muli o nā ʻeha kūpilikiʻi i ka ulia pauka pōkā o ka pāʻina ma Āliamanu i ka lā Hape Nū Ia. ʻO ke ono ia o ke kanaka i make ma muli o ia ulia. A ma ka Pōʻakolu nei nō hoʻi ma ka ʻAha Kenekoa, ʻāpono aku nei kekahi mau kōmike i nā pila e hoʻonui ana i ka hoʻopaʻi no ka poʻe kuni i nā ahi kao kū ʻole i ke kānāwai a he mau pila hoʻi e maʻalahi ai ka hoʻopaʻi ʻana a me ka hopu ʻana i ia mau kānaka.

A i kēlā Pōʻalima aku nei, ua hopu ʻia he ʻehā mau kānaka hou i manaʻo ʻia, ua ʻae lākou i kā lākou mau keiki e kuni i ka pauka pōkā ma ia pāʻina ma Āliamanu. Ua hopu ʻia ʻo Demi Alyssa Mendoza lāua ʻo Dao Rin no ka hoʻohuoi ʻia, he hoʻopōʻino noʻonoʻo ʻole kā lāua a me ka hoʻopōʻino ʻana i ke keiki oʻo ʻole a me ka hewa hoʻopahū pauka pōkā. Ua hopu ʻia nō hoʻi ʻo Michael ʻŌpio Reyes Cabato lāua ʻo Aidalys Britanee P. Pe Benito no ka hoʻohuoi ʻia, he hoʻopōʻino kā lāua i ke keiki oʻo ʻole. A ʻo Cabato, no ka hewa hoʻopahū pauka pōkā nō hoʻi. ʻO ka mea pōmaikaʻi, ʻo nā keiki a ia mau mākua ʻehā, ʻaʻole i ʻeha i ia pahū nui ʻana o nā mea a pau i ia pō.

E kāpae ana ke Kahua Ola Kino o ka Mōʻīwahine i nā kūlana he 100 paha ma kona mau haukapila. I mea ia e mau wale ai ka lawelawe ʻana i nā hana a e maʻa aku ai i ka loli ʻana o ke au o ka manawa. ʻAʻole i hōʻike mai ke Kahua i ke ʻano o nā kūlana e kāpae ʻia ana, a i ko lākou wā e kāpae ʻia ai. ʻO ka hapanui o nā limahana e kaiehu ʻia ana, he uniona ʻole.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He maoli pua lehua i ka wēkiu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka uʻi.

02-05-25

ʻO Tulsi Gabbard ana paha kekahi o nā luna ma lalo o ka Pelekikena Donald Trump.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia Pōʻaono, ʻelua Ola Ka ʻĪ. ʻO kekahi, aia ma Hilo ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo ke Kamāliʻi Kūhiō. I ka hola 10:00 ana e hoʻomaka ai. A i ka hola 3:00 ana e pau ai. ʻO ka lua, aia ma Oʻahu nei, ma ke Kikowaena Kūʻai o Kāhala. I ka hola 11:00 ana e hoʻomaka ai, a i ka hola 2:00 ana e pau ai. E naue aku i kekahi no ka hoʻolauleʻa ʻana. Aia ana nā mea hoʻohauʻoli, nā pāʻani ʻōlelo Hawaiʻi, ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo, a me nā mea like ʻole.

Ua kākoʻo kekahi kōmike Kenekoa i ka lilo ʻana o Tulsi Gabbard, ʻo ia ka luna o ke keʻena nāna e noiʻi i nā mea hoʻopōʻino ʻAmelika Hui Pū ʻIa. Kānalua kekahi mau luna kau kānāwai, akā, ma ke koho pāloka ʻana, he 9 i ʻae, ʻo nā Lepupalika ia, i ka lilo ʻana o Gabbard, a he 8 i hōʻole, ʻo nā Kemokalaka hoʻi. I kēia manawa, na ka ʻAha Kenekoa piha ke koho ʻana, ʻaʻole naʻe i paʻa ka lā. ʻO kekahi kumu i kānalua ai kekahi poʻe, ma mua, he mau ʻōlelo kā Gabbard e kākoʻo ana i ka hoa paio o ʻAmelika Hui Pū ʻIa.

ʻO Kamehameha ka inoa moho pōpō wāwae o ka ʻAhahui Kula Uku o Honolulu a ʻo Punahou ka lua. Akā, i ka Pōʻakahi nei, ʻaʻohe lua o Punahou. Lilo aku nei ka inoa moho pōpō wāwae o nā kaikamāhine o ka Māhele I i ua kula lā ma ka helu ʻai he ʻakahi i ka hua kakā a Kamehameha. Na Maya Yoshimura ka ʻai ma ka peku ʻana i ka peku hoʻopaʻi ma ka 10 minuke iwakālua kekona. ʻO ke kolu ia o ka inoa moho Māhele I i lilo iā Punahou ma hope kekahi o kekahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E kuahui like i ka hana.

ʻO ia hoʻi, e alu like.

02-03-25

Kau aku nei ʻo Kalani Peʻa i ka hano hāweo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻElua pila ma ka ʻAha ʻŌlelo Kūloko e koi ana i ka haumāna o ke Kula Lāʻau Lapaʻau ʻo John A. Burns nāna e uku i ka uku kula no ka poʻe kamaʻāina, e hana ʻo ia ma ia ʻoihana no nā makahiki ʻelua ma hope o kona puka ʻana aku mai ia kula lāʻau lapaʻau. A inā ʻaʻole ʻo ia e hana pēlā, e hoʻokaʻa aku ʻo ia i ke koena o ka uku kula no ka malihini. ʻO ka uku kula no ke kamaʻāina, he $36,372 o ka makahiki. A ʻo ka uku kula no ka malihini, he ʻaneʻane pālua i ko ke kamaʻāina, he $71,328. Aia nō ka Pila Hale 221 lāua me ka Pila Kenekoa 101 ke kūkākūkā ʻia nei ma ka ʻAha ʻŌlelo i kēia manawa. He mau pilikia, a ʻo kekahi, ʻo ke ala lapaʻau a ka haumāna e koho ai, i kekahi manawa, ʻaʻole ia ʻano lapaʻau ʻana ma Hawaiʻi nei, a no laila, he pono ke hana ʻia ma ʻAmelika.

Lilo hou aku nei ka Makana Grammy iā Kalani Peʻa ma ka māhele Pāleo Mele Kuʻuna no kāna pāleo ʻo “Kuini.” Ua pau kāuna. ʻO ka hā ia o ka Makana Grammy i lilo iā ia. ʻO ka mua, aia i ka makahiki 2017 no ke pāleo ʻo “E Walea,” a ʻo ka lua, i ka makahiki 2019 no ke pāleo ʻo “No ʻAneʻi,” a ʻo ke kolu, i ka makahiki 2022 no ke pāleo ʻo “Kau Ka Peʻa.”

A ʻakahi nō a lilo aku ka Makana Grammy iā Beyoncé ma ka māhele Pāleo ʻOi o ka Makahiki no kāna pāleo ʻo “Cowboy Carter.”

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hāʻale i ka wai a ka manu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka uʻi.

01-30-25

Hoʻomau ʻia ka ʻaelike o Robyn Ah Mow.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 31 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau kānaka hou kai hopu ʻia aku nei i ka Pōʻakolu nei no ia mau pauka pōkā i pahū ma ka lā mua o Ianuali ma 4144 Keaka Drive i Āliamanu. ʻEhā lākou, ʻelua mau kāne me kā lāua mau wāhine. Hopu ʻia ʻo Jessica Kaye Ferrer lāua ʻo Cedric Turalva Benigno ma lalo o ka hoʻohuoi no ka hoʻopōʻino ʻana i ke keiki oʻo ʻole, ka hoʻopōʻino noʻonoʻo ʻole a me ka hewa hoʻopahū pauka pōkā. ʻEhā keiki a Ferrer lāua ʻo Benigno, a ua ʻeha lākou keiki i ka pahū ʻana ma ia lā, lawe ʻia akula i ka haukapila, lapaʻau ʻia ihola a hoʻokuʻu ʻia. ʻO Daniel Ikaika Combis lāua ʻo Sherri Ho, ua hopu ʻia ma lalo o ka hoʻohuoi no ia mau hewa like o Ferrer lāua ʻo Benigno i hopu ʻia ai. ʻElua keiki a Combis lāua ʻo Ho, ʻaʻole naʻe i ʻeha kā lāua mau keiki i ka pahū ʻana. Ma ka pō o ia ulia, ua kāʻili ka mākaʻi i nā paona he 500 a ʻoi o ka pauka pōkā mai luna mai o nā kaʻa o nā kānaka i hele i ka pāʻina a ma kahi kūkulu kaʻa o ia wahi.

Kūkala aʻela ke Kulanui o Hawaiʻi, e hoʻolōʻihi ʻia aku ana ka ʻaelike o ke poʻo kumu aʻo pōpō paʻipaʻi Robyn Ah Mow. E hoʻomau ʻia ana a pau ke kikina 2027. Ua alakaʻi ʻo Ah Mow i nā Wāhine Ānuenue i nā inoa moho ʻAhahui Komohana Nui he ʻelima ma hope kekahi o kekahi. A ua komo aku nā Wāhine i ka hoʻokūkū inoa moho o ka ʻAhahui ʻĀlapa o nā Kulanui o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i nā kikina a pau mai ka makahiki 2017, ka makahiki hoʻi i lilo ai ʻo Ah Mow ʻo ia ke poʻo kumu aʻo pōpō paʻipaʻi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe pilipili ʻāina wale mai, aia ka iʻa i ke kai.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka hoʻomāʻiuʻiu i kona mau hoa a i kona pili koko paha.

01-29-25

E kāpae ʻia ana kekahi inoa ʻāina ʻōiwi ma muli o ke kauoha o ka pelekikena hou o ʻAmelika Hui Pū ʻIa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 29 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, e hoʻololi ʻia ana ka inoa o ka mauna kiʻekiʻe loa ma ʻAmelika ʻĀkau. Ma ke kauoha a ka Pelekikena Donald Trump, e kapa ʻia ana ʻo Mauna Makinalē. ʻO ia nō kona inoa ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa mai ka makahiki 1917, ka makahiki hoʻi i pūlima ʻia ai i kānāwai, a i ka makahiki 2016, ka makahiki hoʻi i kapa hou ʻia ai ma kona inoa kahiko, ka inoa o nā kānaka ʻōiwi o ia ʻāina, ʻo Denali. Na ke Kuhina Kālaiʻāina i hoʻoholo e hana pēlā i ka makahiki 2015. Akā, ma muli o kahi pelekikena hou, e kāpae hou ʻia ana ka mea ʻōiwi. A ke hoʻololi ʻia ma ka Kahua Hoʻonohonoho Inoa ʻĀina, e hoʻololi ana ʻo Google Maps i ka inoa. ʻO kekahi inoa e hoʻololi ʻia ma muli o ke kauoha o ka pelekikena, ʻo ia ka inoa o ke Kaikūʻono o Mekiko, a ʻo ka inoa hou, ʻo ke Kaikūʻono o ʻAmelika.

I ka Pōʻalua nei, he kanaka hou kai make iho nei ma muli o ia pahū ʻana o ka pauka pōkā ma Āliamanu i ka lā mua o kēia makahiki nei. Aia nō ʻo ia ma kekahi haukapila ma ʻAlikona i ia manawa, ʻoiai, ua lawe ʻia akula he ʻeono mau kānaka i wela i ia ulia i kekahi kikowaena lapaʻau wela o ʻAlikona. A ʻo ke kanaka i make iho nei kekahi o lākou. ʻO ka lima ia o ke kanaka i make ma muli o ia ulia pahū.

He ulia pauka pōkā kai ʻike hou ʻia iho nei i ka pō Pōʻakahi nei. Ua ʻeha kūkonukonu ihola kekahi wahine i ka pahū ʻana o kekahi pauka pōkā. Ma hope o ke kuni ʻana o ia wahine i ka pauka pōkā, pahū hewa aʻela a kū ihola nā lima o ia wahine i ke okaoka pōkā, a pēlā pū me kona mau wāwae a me kona umauma.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He heʻe ka iʻa, he iʻa kino palupalu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka nāwaliwali.