01-17-25

ʻO ke Kaʻi Huakaʻi Maluhia ʻo ʻOnipaʻa, aia i kēia lā.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 17 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia lā, e kaʻi huakaʻi ana kānaka mai Maunaʻala a i ʻIolani Hale Aliʻi i mea hoʻomanaʻo i ka piha ʻana o nā makahiki he 132 i ka hoʻokahuli ʻia ʻana o ke Aupuni Mōʻī a i mea nō hoʻi e hoʻomanaʻo ai i ko kākou Mōʻīwahine Liliʻuokalani. Hoʻomaka iho nei i ka hola 7:00 ka ʻākoakoa ʻana a me nā hana like ʻole e pono ai. A i ka hapahā i koe kani ka hola 10:00 e hoʻomaka ai ke kaʻi huakaʻi ʻana ma ke Alanui Nuʻuanu no ʻIolani Hale. A ma hope, e mālama ʻia ana nā hana like ʻole ma laila, ʻo ka hula, ka haʻi ‘ōlelo a me ka hoʻokani pila.

ʻAkahi nō a maopopo ka inoa o ke keiki nona nā iwi i loaʻa ma ka lā 29 o Iune o ka makahiki 2014. Aia nā iwi i loko o kekahi kini kila ma ka waihona lole o kekahi keʻena noho ma Waikīkī. Ua pepehi ʻia akula ua keiki lā a make he 60 makahiki aku nei a ʻoi aku paha. He kaikamahine ia. A ʻo Mary Sue Fink kona inoa a ua hānau ʻo ia ma ka lā 29 o ʻApelila o ka makahiki 1959. Manaʻo ihola nā mākaʻi kiu, pepehi ʻia aku ia kaikamahine ma waena o ka makahiki 1961 a me ka makahiki 1963.

ʻEkolu mau paʻahao i mahuka mai ka Hale Paʻahao ʻo Hale Nani ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi i ka lā 13 o Kēkēmapa. A i ka Pōʻalua nei, ua hopu ʻia aku nei ʻo Kawai James Pomroy. ʻO ka lua ia o ka paʻahao mahuka. E holo ana ʻo Pomroy ma ke kaʻa ma ke Ala Loa 11 a pau ihola ke kakalina ma kahi o ka māka mile 33 ma ka Pāka Lua Pele o Hawaiʻi. A ma hope mai, loaʻa aku nei ʻo Pomroy i nā lanakia o ka pāka. ʻO Joseph Canito Fernandez ka mahuka mua, a hopu ʻia i ka lā 18 o Kēkēmapa. A ʻo ke kolu o ka mahuka, ʻo Clyde Takeshi Talosaga Loa ʻŌpio, aia nō ke lele pio aʻela.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E ala! E alu! E kuilima!

He ʻōlelo kēia no ke alu like ʻana a me ka lauaki ʻana.

01-13-25

Aia nō kekahi ahi ana ʻole ma ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō ke ahi ke pāhola aku nei ma ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela ma Kaleponi, a ma nā hola he 24 i hala iho nei, pau aku nei he 1,000 ʻeka i ke ahi o Pacific Palisades. Ua ʻā ʻia nō ke ahi i kēlā Pōʻalua aku nei. A ʻo ka nui o ka ʻāina i pau i ia ahi, he 22,000 ʻeka a ʻoi aku a kohu mea lā, ʻaʻole e ʻōlelo ke ahi, ua ana ia. A ke hui pū me ke ahi o Eaton, pau aku nei he 36,000 ʻeka, he 56 mile kuea hoʻi, a ʻoi, a he 14 mau kānaka i make, a ʻoi aku paha. A he 16 paha mau kānaka i nalowale. Hōʻike aʻela ke Kiaʻāina Gavin Newsom, e māhuahua auaneʻi paha ka nui o nā kānaka i make. ʻO kekahi pilikia, ua wānana ʻia, e ikaika hou ana ka pā ʻana o ka makani.

Paʻa ihola he ʻaelike kūikawā ma waena o ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Mōʻīwahine a me ka ʻAhahui Kahu Maʻi o Hawaiʻi. A he mea maikaʻi nō ia, ʻoiai, inā ʻaʻole i paʻa ka ʻaelike, inā ua hoʻomaka ka ʻolohani ʻana o ka poʻe kahu maʻi o ia haukapila i ka hola 7:00 o kēia kakahiaka nei.

Kau aʻe nei ʻo Jaron-Keawe Sagapolutele lāua ʻo Aiden Manutai i ka hano hāweo. ʻO Sagapolutele, ka ʻalihikūlele o Kamapela, ʻo ia ka Mea Pāʻani Kūlele ʻOi o ka Makahiki nei i hala. ʻO ka nui o kāna mau ʻīā i nou ai ma kona wā pāʻani, he 10,653, a he 114 ʻai holo. A ʻo Manutai, ʻo ia ka Mea Pāʻani Kūpale ʻOi o ka Makahiki nei i hala. He ʻāʻiwa no Kahuku ma mua a laila, he ʻāwaʻa. A i kekahi manawa, pāʻani ʻo ia ma ka ʻaoʻao kūlele. ʻO Tupu Alualu ke Kumu Aʻo o ka Makahiki. ʻO ka makahiki mua ia o Alualu e hana ana ma ke ʻano he poʻo no Kāna Lui.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ehu ahiahi.

He ʻōlelo kēia no ka wā hāpauea.

01-08-25

He ʻopakuma kai loaʻa mai Hawaiʻi moku.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻaono nei, loaʻa aku nei he ʻopakuma i kekahi hale kūʻai ma Kona ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi. He mea kūʻē kānāwai ka ʻopakuma ma Hawaiʻi nei ʻoiai he mea ia e pōʻino ai nā holoholona ʻōiwi o Hawaiʻi nei. A he mau omoola kā ka ʻopakuma i kekahi manawa, a he mau maʻi nō hoʻi. Ua hoʻouna ʻia mai ka holoholona i Oʻahu nei a hoʻomake ʻoluʻolu ʻia ihola. A ua loaʻa nō hoʻi ʻekolu ʻopakuma ma Oʻahu nei i ka makahiki i kaʻa hope aku nei. ʻO kekahi, ma Kalihi i ka mahina ʻo ʻAukake. ʻO kekahi, ma ke kaona i Honolulu ma Iulai, a ʻo ke kolu, ma ke Awa Kū Moku o Honolulu ma Iune. A mai ka makahiki 2005 a i ka makahiki 2016, he ʻelima hou ʻopakuma. Pehea lā i hiki mai ai ia mau ʻopakuma i Hawaiʻi nei?

Hōʻike aʻela ke Keʻena o ke Kauka Kolokolo o Honolulu i ka inoa o ka hā o ke kanaka i make ma ka ulia ahi kao ma Āliamanu i ka Lā Makahiki Hou. ʻO Carmelita Benigno kona inoa, a he 61 ona makahiki. ʻO nā kānaka ʻē aʻe i pio nā kukui ma muli o ia ulia, ʻo Nelie Ibarra, he 58 ona makahiki, ʻo Jennifer Van, he 23 ona makahiki, a ʻo Cassius Ramos-Benigno, he 3 wale nō ona makahiki. ʻO Ramos-Benigno, ʻakahi nō a hala i ka Pōʻakahi nei ma ke Kikowaena Lapaʻau ʻo Kapiʻolani.

Ma muli o ia ulia ahi kao mānaʻonaʻo, hāpai aʻela ke Keʻena Hoʻokō Kānāwai o Hawaiʻi i ka manaʻo e hoʻokumu ʻia kekahi hui nāna e hoʻēmi a e hoʻopau paha i ke ahi kao kūʻē kānāwai ma Hawaiʻi nei ma o ka hoʻokō ʻana i nā kānāwai e pili ana i ka mea pahūpahū a me ke ahi kao, noiʻi i ka ulia, kāʻili kū i ke ahi kao kūʻē kānāwai, a pēlā aku. ʻO kekahi mea e pono ai ia hui hoʻokō kānāwai ahi kao, ʻo ia ka puʻu kālā hou mai ka ʻaha ʻōlelo mai e uku ai i mau kūlana hana hou e hiki ai ke lawelawe pono ʻia ka hana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E ʻau mālie i ke kai pāpaʻu, o pakī ka wai a pula ka maka.

ʻO ia hoʻi, e akahele ke hele aku i kahi i kamaʻāina ʻole.

12-20-24

Māhuahua ke kumu kūʻai no ka hua moa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 20 o Kēkēmapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Pohā ka lae i ke kumu kūʻai o ka hua moa. Piʻi loa aʻela ke kumu kūʻai. I ka Pōʻakolu nei, $5.57 o ke kākini ma ke Komohana Waena o ʻAmelika. A ma Kaleponi, he $8.85 o ke kākini. Ma muli o ka palū manu e hele nei a laha ia piʻi loa ʻana. He 35 miliona moa wahine hānau hua i make i ka palū manu i kēia makahiki nei, a ʻo ka nui o ia mau moa i loaʻa i ka mea hoʻomaʻi palū manu ma nā mahina ʻekolu i hala iho nei, he hapalua o ia 35 miliona a emi iki.

I ka Pōʻakolu nei, ua loaʻa mai nei kekahi o nā kānaka i mahuka aku nei mai ka Hale Paʻahao ʻo Hale Nani ma Hilo a hopu ʻia ihola. ʻO Joseph Fernandez kona inoa a loaʻa ihola ʻo ia ma kekahi hale ma Hawaiian Ocean View. ʻAʻole i paʻa kona mau hoa mahuka, ʻo Clyde Takeshi Talosaga Loa ʻŌpio lāua ʻo Kawai James Pomroy.

Lanakila aku nei ʻo Maryknoll ma luna o El Capitan ma ka Pōʻakolu nei ma ka helu ʻai he 72 i ke 44. A ʻo ka mea pāʻani nui o ka ʻai, ʻo Puaʻena Herrington. He 38 āna ʻai. Ua paʻa ihola he 30 ma ka hapalua mua. A me ka ʻeha nō o kona kuʻekuʻe wāwae. He ʻeono āna kī kolu i komohia, ʻekolu kāʻili, a ʻelua ʻaihue. He ʻeiwa ʻai a Rebekah Lum Kee a pēlā pū me Talitha Tupola. ʻO ka lā mua ia o ka Hoʻokūkū Kono ʻo Tony Sellitto.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hala nā lā ʻino o ka hoʻoilo.

ʻO ia hoʻi, ua pau ka wā pilikia.

12-18-24

He ulia mokulele kahi i make ai ʻelua mau pailaka.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 18 o Kēkēmapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻokuʻi akula kekahi mokulele i kekahi hale ma kahi e kokoke ana i ke Kahua Hoʻolulu Mokulele ʻo Daniel K. Inouye. He mokulele ia no ka hui mokulele ʻo Kamaka. ʻElua pailaka o luna o ka mokulele. A ua pau lāua i ka make. ʻAʻohe ʻōhua o luna. Ua haʻalele ihola ka mokulele i ke kahua mokulele no Lānaʻi akā, ʻaʻole i liʻuliʻu kona lele ʻana, a ʻo kona pilikia ihola nō ia. ʻO Hiram deFries lāua ʻo Preston Kaluhiwa nā pailaka. A nui ka mahalo iā lāua no ke kuʻupau ʻana i ka hana i ʻole ai e pōʻino ke ola o nā kānaka ma ka honua. Aia kekahi ulia o ka mokulele Kamaka ma Molokaʻi i ka lā 15 o Ianuali o ka makahiki 2023. ʻAʻohe ola i pōʻino, akā, ua ʻeha ihola ʻelua mau pailaka.

Noi aʻe nei ke Aupuni Mokuʻāina o Hawaiʻi, ʻaʻole e halihali ʻia aʻe ka manu mai kekahi mokupuni a i kekahi no nā lā he 90, akā, ʻaʻole ia he koina, na kēlā me kēia e koho i ka hoʻokō a me ka hoʻokō ʻole paha. Hoʻomaka iho nei i kēlā Pōʻalima aku nei. Ma muli ia o ka loaʻa ʻana o ka palū manu H5N1 ma kēia pae ʻāina. E hopohopo ana nā luna aupuni o laha loa ia maʻi a puni ʻo Hawaiʻi.

Holo ihola ka manaʻo o Caylen Alexander e lilo i mea pāʻani pōpō paʻipaʻi no ke Kulanui o Mikouli. He mea pāʻani ʻo Alexander no Hawaiʻi ma nā makahiki ʻekolu i hala iho nei. Akā, ma hope mai o ke kikina nei i hala, komo akula ʻo ia i ka ʻīpuka lele kulanui i mea e komo ai i kekahi kulanui.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Hāʻale i ka wai a ka manu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka uʻi.

12-06-24

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 15 o Kēkēmapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He manaʻo ko ke Kahua Ola Kino o ka Mōʻīwahine e kūkulu i haukapila hou ma kahi e kokoke ana i ke Costco ma Kailua i Kona ma Hawaiʻi. He 80 ana moe o ia haukapila a he kahua kuʻu mokulele pinao ana nō hoʻi kona i mea e pōkole loa ai ka manawa e lele ai i ke kikowaena lapaʻau ʻeha kūpilikiʻi ma Oʻahu nei. A i mea e paipai ai i nā kauka, nā kahu maʻi a me nā limahana e hana ma laila, e kūkulu ʻia ana he 300 paha wahi noho emi ma kahi wahi e pili ana. ʻO ka nui o ke kālā e hoʻolilo ʻia ana, he $400 miliona a i ka $500 miliona paha.

Lilo aku nei ka Makana Heisman iā Travis Hunter o Kololako. ʻO ka nui o kona mau pāloka helu ʻekahi, he 552, a ʻo ka huina o kāna mau ʻai, he 2,231. ʻO Hunter, pāʻani ʻo ia ma ka ʻaoʻao kūpale a me ka ʻaoʻao kūlele o Kololako. Ma ka ʻaoʻao kūpale, he ʻāʻiwa ʻo ia. A ma ka ʻaoʻao kūlele, he ʻāʻapo. ʻO Ashton Jeanty, he ʻāpohu no Boise Mokuʻāina, ka helu ʻelua. Ma hope koke aku nō o Hunter, he 309 ona pāloka helu ʻekahi, a he 2,017 āna ʻai. ʻO Dillon Gabriel, he ʻalihikūlele no ʻOlekona, ka helu ʻekolu, he 24 ona pāloka helu ʻekahi, a he 516 āna ʻai. A ʻo Cam Ward o Miami ka helu ʻehā, ʻeono ona pāloka helu ʻekahi, a he 229 āna ʻai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Na wai ke kupu ʻo ʻoe?

ʻO ia hoʻi, ʻo wai kou makua?

12-13-24

ʻAkahi a loaʻa mai ʻo Hannah Kobayashi i kona ʻohana.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Kēkēmapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loaʻa maila ʻo Hannah Kobayashi, ka wahine i manaʻo ʻia, ua nalowale, a hana kolohe ʻia paha. Akā, i ka Pōʻakolu nei, ʻōlelo aʻela kona ʻohana, ua kamaʻilio nō me ia, a aia i Mekiko. Ua nui ke kālā i hāʻawi manawaleʻa ʻia ma kahi hoʻoulu kālā ʻo GoFundMe, he $47,000 a ʻoi. A hōʻike aʻe nei ka ʻohana o Kobayashi, inā makemake e hoʻihoʻi ʻia kāu kālā i hāʻawi ai, e hoʻopihapiha ʻia ka palapala hoʻopiʻi ke hiki aku i ka lā 18 o Kēkēmapa.

He ʻekolu mau Wāhine Ānuenue pāʻani pōpō paʻipaʻi i komo aku nei i ka ʻīpuka lele kulanui. ʻO Caylen Alexander kekahi. ʻO Alexander ka Mea Pāʻani ʻOi o ka Makahiki o ka ʻAhahui Komohana Nui. A ʻelua makahiki aku nei, ʻo ia ka Mea Pāʻani Haumāna Hou o ka Makahiki o ia ʻahahui. A i kēia kikina nei, ʻo ia ka ʻoi ma ka hoʻopio, he 602 ma mua o ke komo ʻana i ka Hoʻokūkū Inoa Moho o ka ʻAhahui ʻĀlapa Kulanui ʻAmelika. ʻO ka lua i komo i ka ʻīpuka, ʻo Jacyn Bamis. He mea pāʻani ʻo Bamis i pāʻani no Clemson a hele mai i Hawaiʻi no ke kikina 2023. A ʻo ke kolu, ʻo Jackie Matias, he loea paʻi ulele. Inā haʻalele lākou, he pilikia nō, ʻoiai, e puka ana ʻo Kate Lang, ka Mea Hānai ʻOi o ka Makahiki, a pēlā pū me Tayli Ikenaga, ka Mea Pāʻani Kūpale ʻOi o ka Makahiki.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Eia aʻe ka makani Kona.

ʻO ia hoʻi, aia lā kekahi kanaka huhū ke hele maila.

12-11-24

Hiki akula ka maʻi palū ma Hawaiʻi moku.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 10 o Kēkēmapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia lā, hōʻike aʻela ke Keʻena Ola o Hawaiʻi, ua loaʻa aku nei ka mea hoʻomaʻi palū manu H5 ma ka wai moka o ka Hale Hoʻomaʻemaʻe Wai Moka o Hilo ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi. ʻO ka manawa mua kēia o ka loaʻa o ka palū manu ma kekahi mokupuni ma waho o Oʻahu nei. ʻO kahi mea i maopopo ʻole, inā ʻo ka H5N1 ia. ʻO ka H5N1 ka mea hoʻomaʻi ʻino loa o ia palū. Ke paipai ʻia aʻela ka lehulehu e kāhea aku i ke Keʻena Mahiʻai o Hawaiʻi ke ʻike aku i ka maʻi ʻano ʻē o nā manu, ka holoholona hānai, a me nā manu makanahele a me nā holoholona ʻāhiu paha. Eia mai ka helu kelepona o ia keʻena, 808-483-7102. A ma waho o nā hola hana a me nā lā nui, e kāhea aku i ka helu 808-837-8092.

Kūkala ʻia aʻela nā moho Makana Heisman i ka Pōʻakahi nei. A he keiki no Hawaiʻi kekahi o lākou moho. ʻO ia ka ʻalihikūlele o ʻOlekona, ʻo Dillon Gabriel hoʻi. Mai ke Kula Kiʻekiʻe o Mililani i puka mai ai ʻo Gabriel. Ma kēia kikina nei, he 3,558 āna ʻīā i nou ai, he 28 āna ʻai holo i nou ai, a he ʻehiku āna ʻai holo i holo ai. Eia nā moho Heisman ʻē aʻe, ʻo Travis Hunter o Kololako, ʻo Ashton Jeanty o Boise Mokuʻāina, a ʻo Cam Ward o Miami. Iā wai lā e lilo ai ka makana? I kēia Pōʻaono e ʻike ʻia ai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haoʻe nā ʻale o Hōpoe i ka ʻino.

ʻO ia hoʻi, ke hele nei kekahi a huhū.

12-09-24

Hopohopo ana kekahi o loaʻa auaneʻi nā manu ʻōiwi i ka palū manu.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 9 o Kēkēmapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loaʻa aku nō kekahi mau manu ma ʻOʻahu nei i ka palū manu. A ʻo kekahi pilikia, ʻakahi nō a loaʻa kekahi manu makanahele i ia maʻi. ʻAʻole paha e lele aʻe ka palū manu i ke kanaka, akā, ke hopohopo nei o loaʻa auaneʻi nā manu ʻōiwi i ua maʻi lā. He mau kumu e emi nei nā manu ʻōiwi o Hawaiʻi nei, a eia kā, ua hiki mai kekahi mea hou. I kēia manawa, he 712 ʻalae ʻula, he 1,500 paha aeʻo, a he 673 paha koloa maoli. Makaʻu nō hoʻi o lele aku ka maʻi a ma nā mokupuni ʻē aʻe.

ʻO ke kanalima kēia o nā makahiki i hana hoʻomākeʻaka ai ʻo Frank De Lima. A e mālama ana ʻo ia i ʻaha hoʻomākeʻaka ma ka Blue Note Hawaiʻi ma Waikīkī. Aia ana ma ka lā 15 o Kēkēmapa, a ma ka hola 1:00 o ke awakea e hoʻomaka ai. He $35 o ke kikiki, a he $45 o ke kikiki uku kaulele, a he pono nō hoʻi ke hoʻolilo aku he $10 ma ka mea inu a ma ka mea ʻai paha.

Mālama ʻia aku nei ka heihei maratona o Honolulu i ka lā i nehinei. ʻO Cynthia Limo ka inoa moho o nā wāhine. ʻO kona manawa holo, he 2 hola, 31 minuke a he 14 kekona. No Kenia ʻo Limo a ʻo kēlā makahiki aku nei kona makamua i holo ai ma nei maratona, a nāna nō hoʻi i kāʻili i ka inoa moho wahine o ia makahiki. No nā kāne, ʻo Yemane Hailesellasie o Eritrea ka inoa moho a ʻo kona manawa holo, he 2 hola, 11 minuke a he 59 kekona. Lilo aku nei he $25,000 i ia mau lanakila ʻelua.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAu ana ka Lae o Maunauna i ka ʻino.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka wiwo ʻole e kūpaʻa ana ke hiki mai nā ʻīnea like ʻole.

12-06-24

Ua eo ʻo Hawaiʻi ma ka puni mua o ka hoʻokūkū inoa moho pōpō paʻipaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka 6 o Kēkēmapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hai iho nei i loio ka ʻohana o ka wahine i nalowale mai ka lā 11 mai o Nowemapa. ʻO Hannah Kobayashi ka inoa o ua wahine lā. No Oʻahu mai ʻo Kobayashi, akā, neʻe aku nei i Maui. A haʻalele ihola iā Maui i ka lā 8 o Nowemapa, a hele akula no ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela me ka manaʻo, e lele aku i Nū Ioka, ʻaʻole naʻe ʻo ia i kau aku ma luna o ia mokulele. ʻO kona makuakāne, ʻo Ryan Kobayashi, hele aku nei ʻo ia i laila e ʻimi aku ai i kāna kaikamahine, a ma ka lā 24 o Nowemapa, ma hope o kekahi mau pule ʻelua, lawe ihola ka makuakāne i kona ola ponoʻī. He mau mea kai lohe ʻia no Kobayashi, ʻaʻole naʻe i hiki i ka ʻohana ke hōʻoia. Ua ʻōlelo ka luna mākaʻi o ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela, hele wale aku nei ʻo Kobayashi no Mekiko.

Aloha nō. Hāʻule pahū ihola ka manaʻo, e lilo ka inoa moho pōpō paʻipaʻi o ke ao nei i nā Wāhine Ānuenue. I ka ʻauinalā o nehinei, hiu aʻela ʻo Tekeka Kalikiano a kāʻili kū i ka lanakila ma loko o nā pāʻani ʻekolu wale nō. Ma ka moʻolelo o nā Wāhine Ānuenue, ʻo ka manawa mua ia i suipa ʻia ai lākou ma ka puni mua mai ka makahiki 1997.

Ma ka hoʻokūkū inoa moho pōpō paʻipaʻi o ka Māhele II o ka ʻAhahui ʻĀlapa Kulanui o ʻAmelika, na kekahi kulanui o Hawaiʻi ka luku wale. I nehinei, ma ka puni mua o ia hoʻokūkū, lanakila aku nei ʻo Chaminade ma luna o Stanislaus Mokuʻāina ma loko o nā pāʻani ʻekolu wale nō. I kēia lā, e kūʻē aku ana ʻo Chaminade iā Kapalakiko Mokuʻāina.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAi nō i kalo moʻa.

ʻO ia hoʻi, ua pau ka hana, a he wā hoʻonanea kēia.