11-20-23

E kākoʻo i nā hui maʻauʻauā o Maui ma Oʻahu nei a me Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 20 o Nowemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hele mai nei kekahi poʻe maʻauʻauā o Maui i Oʻahu nei no ke “Kōkua iā Maui: Kūʻai Hele a Hoʻālohaloha.” I mālama ʻia ʻo “Kōkua iā Maui” no ke kōkua ʻana i nā hui ʻoihana liʻiliʻi o Maui a pēlā pū me ka poʻe hana noʻeau i kūpilikiʻi ma hope mai o nā ahi o Maui o ka lā ʻewalu o ʻAukake.  Na ke Kūlanakauhale a me ke Kalana o Honolulu a me kekahi mau hui i mālama.

I ka Lāpule nei, aia ma ke Kikowaena ʻo Neal Blaisdell. I kēia lā a me ka Pōʻakolu, aia ana ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo ka Royal Hawaiian ma Waikīkī mai ka hola 2:00 o ka ʻauinalā a i ka hola 8:00 o ke ahiahi. A laila, e lele ana i Kauaʻi ma ka Pōʻaono. Aia ana ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Kukui Grove mai ka hola 9:00 o ke kakahiaka a i ka hola 3:00 o ka ʻauinalā.

ʻĀkoakoa aku nei he mau kānaka ma waho o ke Kikowaena ʻAhahui o Hawaiʻi e kakali ana ʻo ka hōʻea ʻana mai o ka Pelekikena Ferdinand “Bongbong” Marcos ʻŌpio. ʻO ka mea ʻāpiki, ʻaʻohe aloha o lākou iā Marcos. ʻO ko lākou mea o ke kūʻē ʻana aku iā Marcos, ua hōʻole ʻia ka pono kaulike o ko lākou mau ʻohana a me nā hoa aloha ma ka ʻĀina Pilipino, nā kānaka hoʻi i ʻīnea, i hoʻomāinoino ʻia a nalowale paha i ke au iā Pelekikena Ferdinand Marcos Makua mai ka makahiki 1965 a i ka makahiki 1986.

Lanakila aku nei nā Wāhine Ānuenue ma luna o Kekaha Loa i ka Pōʻaono nei ma loko o nā pāʻani ʻehā. A na Amber Igiede ka hoʻopio hope loa i pau ai ia hoʻokūkū. A ʻo ia kāna hoʻopio 1,325 ma kona moʻolelo ma ke Kulanui o Hawaiʻi. E hoʻomaka ana ka Hoʻokūkū Inoa Moho Pōpō Paʻipaʻi o ka ʻAhahui Komohana Nui i kēia pule. ʻOiai, ʻo Hawaiʻi ka hui helu ʻelua o ia hoʻokūkū inoa moho, ʻaʻole ʻo ia e ulele ana ma ka puni mua. I ka Pōʻalima, e kūʻē aku ana nā Wāhine Ānuenue i ka lanakila o ka hoʻokūkū ʻana o Cal Poly a me Kaleponi Davis. A inā e lilo ana ke eo iā Hawaiʻi i ia lā a me ka Pōʻaono, e paʻa loa ana kona komo ʻana i ka Hoʻokūkū Inoa Moho o ka ʻAhahui ʻĀlapa Kulanui o ʻAmelika.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Pae ka waʻa i Kaʻena.

ʻO ia hoʻi, ua inaina loa kekahi.

11-17-23

E kūkākūkā ana nā meia o Hawaiʻi nei no ka lawa ʻole o nā wahi noho ma kēia pae ʻāina nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 17 o Nowemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻahā nei, ma ka ʻAha Kūkā Kanaka ʻŌiwi ma Maui, mālama ʻia aku nei kekahi pānela kahi i kūkākūkā ai nā meia ʻehā i ka pilikia i ka pōkole o nā wahi noho o Hawaiʻi nei. ʻO ka lā haneli ia ma hope mai o ka lā ʻewalu o ʻAukake, ka lā hoʻi i pau ai nā hale he mau kaukani ma Maui. A e ʻōlelo aʻe ana ua mau meia lā, he pono paha ke hana i nā hana kūlike ʻole me ka mea maʻa mau. ʻO kekahi mea a Bissen i hoʻopuka ai, he hiki nō ke kāʻili ke aupuni mai kekahi kanaka a hāʻawi aku i kekahi. Akā, ʻaʻole ia ʻo kāna koho mua, ʻoiai, he mau hopena kūoʻo ke ʻike ʻia. Wahi a Bissen, aia nō ʻo ia me kāna poʻe hoʻokō ke hālāwai nei me nā hui kūʻai ʻāina a me nā hui hoʻokipa malihini mākaʻikaʻi nona kekahi ʻāina a ke noi aku nei i kōkua no nā kānaka he nui ma Maui i hoʻonele ʻia i kahi noho ma muli o nā ahi o ka lā ʻewalu o ʻAukake.

Hou ʻia aku nei kekahi ʻelemakule a puhi ʻia nō hoʻi i ke ahi ma Mānoa i ke kakahiaka nui o ka Pōʻahā nei. Ua hoʻihoʻi ʻia aku ʻo ia i ka haukapila ma ke kūlana kūkonukonu. He kanaono kumamāhiku makahiki o ua ʻelemakule nei. A i ka ʻelima minuke i hala ka hola ʻelima o ke kakahiaka, hopu aku nei ka mākaʻi i kekahi kanaka i manaʻo ʻia nāna ia mau hana mānaʻonaʻo. He kanakolu kumamākahi makahiki o ua kanaka lā, a hopu ʻia aku nei ʻo ia no ka hoʻāʻo pepehi kanaka ma ke kekelē ʻelua, ke puhi kolohe ma ke kekelē ʻehā a me ke pale ʻana i ka hopu ʻana a ka mākaʻi.

Hoʻomaka ihola ka paipai ʻana o Nā Mākuahine Kūʻē Kalaiwa me ka ʻOna. ʻO kēia wā kulāia, ʻo ia hoʻi, ʻo ka wā ma waena o ke Ahiahi Lā ʻAi Pelehū a me ke Ahiahi Makahiki Hou, ʻo ia nō ka wā e ʻike ʻia ai ka hapakolu o nā make ulia kaʻa o ka makahiki. I kēia makahiki nei, ke paipai aʻela nā Mākuahine i nā mea kalaiwa, e kau ka lipine ʻulaʻula ma ke kaʻa i mea e hoʻomaopopo ai i ke koho ʻana i mea kalaiwa inu wai ma mua o ka wā pāʻina. A e hoʻāumoe paha ma kahi e mālama ʻia ana ka pāʻina.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe e pulu, he waʻa nui.

ʻO ia hoʻi, he palekana ma ka malu o kekahi kanaka kaʻapeha.

11-15-23

Aia lā ka ʻAha Kūkā Kanaka ʻŌiwi ma Maui.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 15 o Nowemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻomaka iho nei ka ʻAha Kūkā Kanaka ʻŌiwi ma ke Kikowaena Hana Noʻeau o Maui ma Kahului. Na Archie Kalepa o Lāhainā ka haʻi ʻōlelo wehena. A he nui nā mea hohonu ma ia haʻi ʻōlelo. ʻO kekahi, ʻo ke kāpae ʻia ʻana o ka ʻōlelo, he ʻoihana hoʻokipa malihini mākaʻikaʻi, ʻo ia hoʻi, tourist industry, a e aho ke kapa ʻia ʻana, he ʻoihana o nā ʻike a me nā hana mai nā kūpuna mai, ʻo ia hoʻi, he industry of culture. ʻO kekahi hana ma ia ʻaha kūkā, wahi a Kuhio Lewis, e kōkua ʻia aku ana ka poʻe i pilikia i nā ahi o ka lā 8 o ʻAukake ma ke noi ʻana i nā keʻena like ʻole i kōkua. ʻO kekahi mau kumuhana i lilo i mea kamaʻilio ʻia no ka Malu ʻUlu o Lele ma nā pānela kūkā o ka lā mua, ʻo ka hoʻoulu hou ʻana i ka ʻāina me ke kanu ʻana i ka lāʻau ʻōiwi, ka hoʻomomona ʻana i ka lepo a me ka hoʻomalu pono ʻana i ka wai. ʻŌlelo aʻela ʻo Kaleo Manuel, ka hope poʻo o ke Komikina Hoʻomalu Wai, he mea nui ka nānā ʻana i ke ʻano i mahi ai ko ʻoneʻi poʻe ma mua.

I ka Pōʻalua nei, hoʻolaʻa ʻia iho nei ka Hale Hoʻoponopono Niho ʻo Harry me Jeanette Weinberg ma Waiʻanae. I kēia manawa, ua pālua ka nui o ia wahi me ka hoʻomaikaʻi ʻia nō hoʻi a he mau lako hou loa nō. A ma muli o ia hoʻonui ʻia a hoʻomaikaʻi ʻia ʻana, e māhuahua ana ka poʻe e kōkua ʻia mai ka 25% a ke 35%.

E mālama ʻia ana ʻelua ʻaha mele o Janet Jackson i ka mahina ʻo Malaki, ma ka lā 8 me 9. Aia ana ma ke Kahua ʻo Blaisdell. I ka hola 10 o ke kakahiaka o kēia Pōʻaono e hoʻomaka ai ke kūʻai ʻia ʻana o ke kikiki. A mai ia lā a i ka lā iwakālua kumamāhā, ʻo ko Hawaiʻi nei, ʻo ia wale nō ke kūʻai mai, a i ka hola 10:00 o ka lā iwakālua kumamālima e hiki ai i ko waho ke kūʻai mai. Ma ticketmaster.com e kūʻai ʻia ai ke kikiki.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe ia e loaʻa aku, he ulua kāpapa no ka moana.

He ʻōlelo mahalo kēia i ke kanaka hāʻawi pio ʻole.

11-13-23

Kūpaʻa ʻo Lahaina Strong.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Nowemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E kūpaʻa ana ka hui ʻo Lahaina Strong ma kahakai o Kāʻanapali a hemo nā hemahema o nā kānaka i pau ko lākou wahi noho i ke ahi ma Maui i ka lā 8 o ʻAukake. He nui nō nā kānaka e hopohopo ana ma muli o ka paʻa ʻole o ko lākou wahi e noho nei. E koi ana ua hui nei i ka hana koke a ka Meia Richard Bissen a me ke Kiaʻāina Josh Green ma ka hoʻopaʻa ʻana i mau wahi kūpono e noho ai ka poʻe i pilikia ko lākou wahi noho, no ka makahiki hoʻokahi a ʻoi aku paha. ʻO ia hoʻi, ʻo nā wahi hoʻolimalima wā pōkole e kū nei a me nā wahi hoʻolimalima kūikawā ma Maui Komohana, e hoʻolilo ʻia aku i ia mau wahi i mau wahi hoʻolimalima wā lōʻihi ma o ko lāua mana aupuni. A ʻo kekahi mea nui, ʻo ia ka hoʻokau ʻana i palena ma ka uku hoʻolimalima. A ʻo kekahi, e hoʻomalolo ʻia iho ka uku molaki no nā hale i pau loa i ke ahi. Wahi a Paele Kiakona, he nui nā ʻohana ma nā wahi noho kūikawā, e hopohopo ana me ka hoʻomaopopo ʻole i ko lākou wā e kipaku ʻia ai. A ʻo ia ko lākou kumu e kūpaʻa nei me ka ʻonipaʻa a lohe ʻia ko lākou mau leo a hemo ko lākou mau hemahema.

Aloha nō. E pau loa ana ke paʻi ʻia ʻana o kekahi mau nūpepa o Hawaiʻi nei, ʻo ia ka Hawaiʻi Herald a me ka Hawaiʻi Hochi. He mau nūpepa lāua no nā kaiāulu Kepanī o kēia pae ʻāina nei. ʻO ka Hawaiʻi Herald, he kanahā kumamākolu ona makahiki. A he ʻelua lā o ka mahina i puka ai. ʻO ka lā mua o Kēkēmapa kona lā hope loa o ka puka ʻana. ʻO ka Hawaiʻi Hochi, he nūpepa puka lā ia, a i ka lā ʻehiku o Kēkēmapa e piha ai nā makahiki he 111 iā ia, a ʻo kona lā hope loa hoʻi ia e puka ai.

Lanakila aku nei ʻo Hawaiʻi ʻukuliʻi ma luna o Māhele Kaua Lewa ma ka helu ʻai he 27 i ka 13 ma ka hoʻokūkū pōpō pekupeku o ke ahiahi Pōʻaono nei. A ʻo Māhele Kaua Lewa ka helu ʻekahi o ka ʻAhahui Mauna Komohana. ʻO Brayden Schager, ka ʻalihikūlele, he 176 āna ʻīā nou, a he ʻelua ʻai holo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ahuwale nā pae puʻu o Hāʻupukele.

He ʻōlelo kēia no kekahi mea i huʻe ʻia, a no kekahi mea paha i ahuwale.

11-08-23

E hoʻolohe ana ka Papa ʻĀina a Waiwai Pili ʻĀina no ke kō a me ke kō ʻole paha o kekahi koina ma ka palapala kūkulu ʻohe nānā kanakolu mika ma Mauna Kea.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Nowemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia aku nei kekahi mau hui i mua o ka Papa ʻĀina a Waiwai Pili ʻĀina no ka hōʻike ʻana, ʻaʻole i kō ke koina helu ʻehā o ka palapala kūkulu, ʻo ia hoʻi, ʻaʻole i hoʻomaka ke kūkulu ʻia ʻana o ka ʻOhe Nānā Kanakolu Mika ma Mauna Kea i ka mahina ʻo Kepakemapa o ka makahiki 2019, a no laila, ua pau ka pono o ka palapala kūkulu. ʻO Mauna Kea Hui kekahi o ia mau hui, a ʻo Richard Naiwieha Wurdeman ka loio o ia hui. E koi ana ʻo ia i ka Papa, e kāpae ʻia aku ka palapala kūkulu ʻoiai, ʻaʻole i hoʻomaka iki ke kūkulu ʻana i ka hiki ʻana mai i ia lā kau palena. ʻO kekahi o nā mea hoʻopiʻi, ʻo ia ʻo Cindy Freitas, he Kanaka ʻŌiwi e hana ana ma ka ʻoihana kūkulu ma nā makahiki he 16 i kaʻa hope aku nei. Haʻi akula ʻo ia i ka papa, ʻo ka ʻeli ʻana, ʻo ka ninini ʻana i ke kahua kimeki a me kekahi mau mea hou aku, ʻo ia nō ka hana kūkulu, a ʻaʻole i hana ʻia ma ia wahi. ʻO E. Kalani Flores, e kū ana no ka ʻOhana Flores-Case, a me Lanny Sinkin, e kū ana no ka Temple of Lono, ʻo ia nā mea hoʻopiʻi ʻē aʻe. ʻŌlelo ka loio o ka Hui TMT, ʻo Ross Shinyama, ua hana ʻia kekahi mau hana ma mua o ka lā kau palena, ʻo ka hōʻoia ʻana i nā kuhikuhina hōʻike honua ma kahi kūkulu, ka hoʻohana ʻana i nā lako no ka ʻimi ʻana a loaʻa nā uea uila, a paipu wai paha ma lalo o ka honua ma kahi o ke ala e komo ai i kahi kūkulu. ʻO kekahi mea nui paha, ʻo ia ka ʻāpono ʻana o ka Luna Hoʻomalu Suzanne Case o ka Papa ʻĀina a Waiwai Pili ʻĀina ma ka makahiki 2019 i ka hoʻolōʻihi ʻana i ka wā e hoʻokō ʻia ai ia koina helu ʻehā o ka palapala kūkulu. Na ke Poʻo Nui Bonnie Irwin o ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo ia noi. A ʻōlelo ihola ʻo Wurdeman, ʻo ia hana a Case, ma muli o ke noi a Irwin, he mea ia e hōʻike ʻia nei ka ʻae ʻana o ke Kulanui o Hilo, ʻaʻole i kō ke koina helu ʻehā o ka palapala kūkulu.

Ma muli o ka lanakila ʻana aku nei o Mililani ma luna o Kahuku ma ka hoʻokūkū inoa moho o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu, ʻo Mililani ka hui pōpō pekupeku helu ʻekahi ma ka helu ʻana o ka Hōkū Avalataisa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

ʻĀhaʻi aku la i ka welowelo.

ʻO ia hoʻi, ua lanakila. A ʻo kekahi manaʻo, ua heo akula me ka wikiwiki loa.

11-06-23

Lilo ke eo i nā Kāne Ānuenue ma ka pāʻani pōpō pekupeku.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Nowemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E pani ʻia ana he ʻehā kula aupuni o Lāhainā i kēia lā ma muli o ke kūkala hae ʻulaʻula. ʻO ke kūkala hae ʻulaʻula, he hōʻike ia, eia nō ke ʻano e ʻā koke ʻia ai ke ahi, ua hiki mai, a e hiki koke mai paha. A ʻo ka ikaika o ka makani, he 20 mile o ka hola a i ke 30, akā, e hiki aku paha i ka 50 mile o ka hola. Ma ka lā mua o ke kūkala hae ʻulaʻula, no ka pae ʻāina ia a puni, akā, i ka pō Lāpule nei, ua kāpae ʻia aku no nā mokupuni ʻo Kauaʻi a me Niʻihau.

Kāʻili aku nei nā Kāne Ānuenue i ka lanakila ma ka hoʻokūkū pōpō pekupeku o ka Pōʻaono nei ma ka helu ʻai he 27 i ka 14 a Newaka. Maikaʻi ka holo ʻana o Landon Sims. He ʻumi kumamākahi ona manawa i holo ai me ka pōpō, a ʻo ka ʻawelika o nā ʻīā, he 5.9. I kēia manawa, he 3 lanakila o Hawaiʻi a he 7 hāʻule, a ma ka ʻAhahui Mauna, he hoʻokahi lanakila, a he ʻehā hāʻule.

Ua eo ihola ʻo Kahuku, ka hui helu ʻekahi o Oʻahu nei, iā Mililani, ka hui helu ʻelua o Oʻahu nei, ma ka pō Pōʻaono nei ma ka helu ʻai he 28 i ka 21, a lilo ai iā Mililani ka inoa moho o ka Māhele ʻOi o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu. Nani wale ka hana a ka ʻalihikūlele o Mililani, ʻo Kini McMillan. He 272 āna ʻīā nou, a ʻaʻole i lilo hewa aku iā Kahuku kāna mau pōpō nou. A he 108 ʻīā holo a McMillan.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ka lama kū o ka noʻeau,

He ʻōlelo mahalo kēia i ke kanaka mahaoʻo.

11-03-23

Aia kekahi mau kānaka o Hawaiʻi nei ma ka Hoʻokūkū Hīmeni, ʻo Ka Leo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Noowemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻO nā mea ʻekolu i koe e kau ana i ka hano hāweo ma muli o kā lākou hana ma ka ʻoihana ʻoki leo, ʻo ia ʻo Karen Keawehawaiʻi, ʻo Audy Kimura, a ʻo Cynthia “Cindy” Ann Lance. ʻO Keawehawaiʻi, he lālā ʻo ia ma ka pāna nā Kāhuna ʻAkaʻaka i nā makahiki 1970. ʻO ia ka wā i hoʻomaka ai kona hīmeni ʻana i mua o ka lehulehu. A i ka makahiki 1979, haʻalele ihola ʻo ia i ka hui a hana akula i kāna pāleo mua i kapa ʻia ʻo Karen. A lilo aku nei ka Makana Nā Hōkū Hanohano iā ia no ia pāleo i ka makahiki 1980. ʻO kāna makana Hōkū Hanohano mua ia. A lilo hou iā ia he ʻelua mau makana hou mai ia makahiki a i ka makahiki 1985. He kāhuli leo leʻa ia no ka nahele, ʻo ia hoʻi, he keu kona leo a ka nahenahe akā, mahalo ʻia nō hoʻi kona ʻano hoʻokāʻau.

ʻO Kimura, ua hele a kaulana loa a puni ʻo Hawaiʻi nei i kāna mele mua, ʻo Lovers and Friends. No ia mele a me ke pāleo nona ia mele, lilo akula he ʻelima mau Makana Hōkū iā ia i ka makahiki 1984. A ma hope mai a i ka makahiki 1990, he ʻekolu hou makana i lilo aku iā ia. He mea kākau nō hoi ʻo ia no nā polokalamu kīwī a me nā hoʻolaha, a he haku mele nō hoʻi no nā kiʻi ʻoniʻoni. A he puʻukani ʻo ia ma ka hale ʻaina ʻo Hy’s ma Waikīkī no nā makahiki he kanakolu kūmākahi, a ʻakahi nō a pau i ka makahiki 2020 ma muli o ka maʻi kolona.

ʻO Lance, he luna hoʻohana ʻo ia ma Hula Records no nā makahiki he ʻumi kumamāhiku. A nāna ka hana ʻana i nā ʻōlelo “laina” ma nā pāleo he nui. He mea koʻikoʻi nō ia ʻōlelo ma nā pāleo Hawaiʻi. He noke nō ka hana a Lance i ka noiʻi ʻana i nā mea like ʻole e pili ana i nā mele kahiko a me nā mele hou.  A i kekahi manawa, ua hoʻomaikaʻi ʻo ia a hoʻonui nō hoʻi i nā ʻōlelo “laina” o kekahi mau pāleo kahiko. A nui kona paipai ʻana i ka hoʻopuka hou ʻia ʻana o nā pāleo kahiko o Hula Records i pau ke paʻi ʻana. Ua moe aku nei ʻo Lance i ka moe kapu o Niolopua i ka makahiki 2021.

Ma ka puni mua o ka Hoʻokūkū Hīmeni ʻo Ka Leo, lanakila aku nei nā puʻukani ʻelua o Hawaiʻi. ʻO Kaylee Shimizu ka mua. No ʻEwa mai ʻo ia a he ʻumi kumamāhiku ona makahiki. Aia ʻo ia ma ka hui a John Legend. A ʻo ka lua, ʻo Jason Arcilla. No Pukalani, Maui mai ʻo ia. A he kanakolu kumamāhā ona makahiki. Aia ʻo Arcilla ma ka hui a Gwen Stefani. E hoʻomaka ana ka puni ʻelua i ka Pōʻakahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Kū mai nō he pali.

He ʻōlelo mahalo kēia i ke kanaka nohea.

11-01-23

Hoʻohanohano ʻia ana kekahi mau kānaka o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o Nowemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Kau aʻe ana i ka hano hāweo he ʻeono mau kānaka o Hawaiʻi nei. I ka lā 5 o Nowemapa, e lilo ana ka Makana Kū I Ka Niʻo o ka ʻAhahui ʻOki Leo o Hawaiʻi iā Kata Maduli, Les Ceballos, Nohelani Cypriano, Karen Keawehawaiʻi, Audy Kimura a me Cynthina “Cindy” Ann Lance. ʻO Lance, ua hala aku nei i kēlā ʻaoʻao i ka makahiki 2021.

ʻO Maduli, he kanalima kumamāwalu ona makahiki e hana nei ma ka ʻoihana ʻoki leo. ʻO ia ka mea nāna i hoʻopuka i ke pāleo mua a Israel Kamakawiwoʻole, ʻo Ka ʻAnoʻi, i ka makahiki 1990. Lilo aku nei ka Makana Nā Hōkū Hanohano iā Kamakawiwoʻole no ia pāleo. A ʻo Maduli nō hoʻi ka mea nāna i hoʻopaipai i nā ʻahamele Mākaha Bash ma ka Pūpū o Waikīkī i nā makahiki kanaiwa. I kēia manawa, ʻo Maduli ke alakaʻi o kāna pāna, ʻo the Kata Maduli Experience. I kēlā me kēia mahina, hoʻokani ia pāna ma ka Hale Inu Kī Hōʻalu ma Honolulu a me Ka LookOut ma ʻEwa.

ʻO Ceballos, ua noke i ka mālama a me ka hoʻomau ʻana i ia mea he mele Hawaiʻi he kanakolu kumamālima makahiki ma ke ʻano he kumu papa hīmeni ma ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Kamehameha ma Kapālama. ʻO kekahi mea āna i kālele ai ma ke aʻo ʻana i kāna mau haumāna, he ʻano nui ka puana pono ʻana i nā hua Hawaiʻi a like kona ʻano nui me ka hoʻomaikaʻi ʻana i ka leo hīmeni. ʻO kona lāliʻi a me ka mākaukau ma ka hoʻonohonoho mele, ʻo ia ka mea i kō ai ke ʻano kūlia i ka nuʻu o ka Hoʻokūkū Mele o ke Kula ʻo Kamehameha. A ua hui pū ʻo Ceballos me Robert Cazimero lāua ʻo Aaron Sala no ka ʻaha mele ʻo Nā Leo Kāne Kiʻekiʻe ʻEkolu o Hawaiʻi i ka makahiki 2004.

ʻO Cypriano, ua hele ʻo ia a kaulana i kona wā ma ka pāna wahine ʻo Rock Candy, a ma hope mai, ma kona ʻano he puʻukani alakaʻi no ka pāna ʻo Golden Throat ma nā makahiki 70. Ma hope mai, alu like ihola ʻo ia me Dennis Graue ma ka haku ʻana a me ke ʻoki leo ʻana i ke mele Līhuʻe i kau ma ke pāleo ʻo Homegrown II i ka makahiki 1978. A i nā makahiki ma ia hope mai, lilo aku nei iā ia nā Makana Nā Hōkū Hanohano he ʻehā. A i ka makahiki 1999, hui pū ihola ʻo ia me Loyal Garner, Melveen Leed a me Carole Kai, ma ka hui puʻukani ʻo Local Divas. A he ʻelua pāleo a ia hui.

Aia nō ke ahi ke lapalapa aʻela ma uka aʻe nei o Mililani ma Oʻahu nei. I ka Pōʻakahi nei i ʻā ʻia ai ke ahi. Ma ka hōʻike a ke Keʻena Kinai Ahi o Honolulu i ka hapalua hola ʻehā o ka ʻauinalā Pōʻalua nei, hoʻomalolo ihola ka poʻe kinai ahi, a he 700 ʻeka i ʻā ʻia i ke ahi. Hoʻomalu ʻia ihola he 30 pākeneka. Wahi a ke Kāpena Kinai Ahi Jamie Song i ka Pōʻalua nei, ʻaʻole i maloʻo ia wahi, a e pā iki wale ana nō ka makani. E hoʻomaka hou ana ka hana kinai ahi i kēia lā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ka ʻōpuʻu pua i mōhala.

ʻO ia hoʻi, he pēpē.

10-30-23

He papahana no nā keiki.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 30 o ʻOkakopa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻokumu aku nei ʻo Kanani Oury i ka papahana, “Makana no nā Keiki.” He alu hāʻawi makana Kalikimaka ia no nā keiki i pilikia i nā ahi o Maui. Na nā mākua o ia mau keiki e kākau inoa ma makanakeiki.com ma ka hoʻopihapiha ʻana i ka palapala, ʻo ia hoʻi ka hōʻike ʻana i ka inoa o ke keiki, ka nui o nā makahiki (he ʻumi kumamāhiku a emi mai), ke kiʻi, inā makemake, kahi ʻōlelo no ka makemake o ke keiki a me kāna mau hana punahele a me nā makana e makemake ʻia nei, he ʻekolu a emi mai. ʻOi loa aku ka maikaʻi ke loaʻa ma ke kahua kūʻai ʻo Amazon. ʻO ka lā kau palena e kākau inoa ai, ʻo ka lā ʻapōpō nō, ka lā 31 o ka mahina ʻo ʻOkakopa. A ʻo ka poʻe e manaʻo ana e hāʻawi manawaleʻa i makana a i mau makana paha, a i puʻu kālā paha, e hele aku nō i ia kahua pūnaewele a e kaomi i ke pihi “Gift the Keiki.” I ka lā 16 o ka mahina ʻo Kēkēmapa, e hāʻawi ʻia ana nā makana i nā keiki ma ka Māla Hōʻikeʻike Mea Kanu o Maui Nui.

E hiki koke mai ana kekahi mau lā kau palena no ke noi ʻana o nā kānaka mea hale a me ka poʻe hoʻolimalima hale i pohō ka waiwai lewa ma muli o nā ahi o ka lā 8 o ʻAukake ma Maui, i kōkua. E hele aku i disasterassistance.gov, a i ʻole ia, e kāhea i ka helu FEMA, 800-621-3362. No ke noi ʻana i ke kōkua o FEMA, ʻo ka lā 9 o Nowemapa ka lā hope loa e noi ai. ʻO ia nō hoʻi ka lā kau palena no ke noi ʻana i ke Keʻena Pāʻoihana Liʻiliʻi o ʻAmelika i kōkua no ka waiwai lewa i pohō. Akā, inā i pilikia ka pāʻoihana, hiki ke noi aku i ia keʻena i puʻu kālā ʻaiʻē, a ʻo ka lā kau palena, ʻo ka lā 10 o Mei o ka makahiki 2024. A ʻo kekahi wahi kōkua i nā ʻohana, aia ma www.meoinc.org a i ʻole ia, e kāhea i ka helu 808-243-4316, a e leka uila paha i ka hua leka uila, NRST@meoinc.org. ʻO ke koina, he keiki ʻōhua ma ka ʻohana, he pohō a ua emi paha ka loaʻa makahiki, a me ka hana paha ma muli o nā ahi o Maui.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He iki ʻaʻaliʻi kū makani o Piʻiholo.

He ʻōlelo no ke kanaka liʻiliʻi akā, he keu a ka ikaika.

10-27-23

Aia kekahi Hale Hana Poi o Waiāhole ma ke Kikowaena Kūʻai o nā Koʻolau.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 27 o ʻOkakopa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He manaʻo ko nā luna o ke Kalana o Maui a me ke aupuni mokuʻāina, e hana ʻia he waihona ʻōpala hou ma Maui Komohana, a ma laila e kanu ʻia aku ai ka lehu a me nā koena o ia ahi o Lāhainā. A ʻo kekahi mea e manaʻo ʻia nei, ma ia wahi hoʻokahi nō e hana ʻia ai i kia hoʻomanaʻo no nā ʻohana a me nā hoa aloha i pau i ia ahi. ʻO ka ʻāina i hāpai ʻia, he 53 ʻeka ʻāina ma Olowalu. ʻO ka mea i hoʻolālā ʻē ʻia, ʻo ia ka lawe ʻia ʻana o ka lehu i ka Waihona ʻŌpala o Maui Waena, akā, ma kekahi leka a ka Meia Richard Bissen i nā luna kalana, ʻoi aku ke kūpono o kahi o Olowalu. I ka Pōʻahā nei, hōʻike aʻela ka Luna ʻAha Kūkā Alice Lee, he kākoʻo ka ʻAha Kūkā i ia hana.

I ka lā ʻapōpō, e wehe hoʻolauleʻa ʻia ana ma ke Kikowaena Kūʻai o nā Koʻolau ka Hale Hana Poi o Waiāhole. Aia ma kahi kūʻai meaʻai o ia kikowaena ma kahi hoʻi e kokoke ana i ka Hale ʻAina ʻo Big City. He hale ʻaina kaulana ka Hale Hana Poi o Waiāhole a i kēia manawa, he ʻelua wahi e hoʻonuʻu ai i nā ʻono like ʻole o laila. Pēlā pū me ka mea ʻono i kapa ʻia ʻo ka Sweet Lady o Waiāhole. I kēlā makahiki aku nei, lilo aku nei ka makana helu ʻekahi o ka hoʻokūkū hoʻolālā ʻoihana mahiʻai o nā Kula ʻo Kamehameha. ʻO nā hola e hemo ai ua hale ʻaina lā, mai ka hola 10:00 o ke awakea a i ka hola 8:00 o ke ahiahi, mai ka Pōʻakahi a ka Pōʻahā; a mai ka hola 10:00 o ke awakea a i ka hola 9:00 o ke ahiahi, ma ka Pōʻalima a me ka Pōʻaono; a mai ka hola 10:00 o ke awakea a i ka hola 6:00 o ke ahiahi, ma ka Lāpule.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E ala! E alu! E kuilima!

He kāhea kēia no ka hoʻokō like ʻana i ka hana.