Ke Aolama

He kalaima makawelawela?

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Kau aku nei ka ʻōlelo hoʻopaʻi o kekahi mau kānaka Hawaiʻi no ke kalaima makawelawela, ʻo ia hoʻi ka pepehi ʻana i ke kanaka haole. ʻO Kaulana Alo-Kaonohi lāua ʻo Levi Aki ʻŌpio nā inoa o lāua. Ua holo ihola ka manaʻo o ka Lunakānāwai J. Michael Seabright, inā ʻaʻole he haole ʻo Christopher Kunzelman, inā ʻaʻole i pepehi aku ʻo Aki mā iā ia. Akā, wahi a nā loio o Aki lāua ʻo Alo-Kaonohi, ʻaʻole ʻo ka lāhui ka mea i hoʻoukiuki ʻia ai ʻo Aki mā. ʻO ke ʻano mahalua o Kunzelman ke kumu. Ua ʻōlelo aʻela ka Lunakānāwai Seabright, maopopo iā ia ke kumu e ʻōlelo ʻia ai, ʻaʻole ʻo Alo-Kaonohi he kanaka hoʻokae ʻili, akā, he kanaka hoʻokae ʻili ʻo ia ma ia lā i pepehi ʻia ai ʻo Kunzelman. ʻO ka ʻōlelo hoʻopaʻi o Alo-Kaonohi, he noho paʻahao no nā makahiki he ʻeono me ka hapa. A ʻo ka ʻōlelo hoʻopaʻi hoʻi o Aki, he noho paʻahao no nā makahiki he ʻehā me nā mahina ʻelua.

Ua paʻa ʻē ka inoa moho pōpō paʻipaʻi o ka makahiki 2022 i nā Kāne Ānuenue a e lilo aku nā komo inoa moho a me nā mekala inoa moho ma hope o ka hoʻokūkū o kēia ahiahi, kahi a lākou e kūʻē hou ai iā Pepperdine. ʻO Hawaiʻi wale nō ka hui i hāʻule ʻole i kēia kikina nei ma ka Māhele I a me ka Māhele II o ka ʻAhahui ʻĀlapa o nā Kulanui o ʻAmelika. He 23 lanakila, ma hope kekahi o kekahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ola a kau kō kea.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i ola a nui nā makahiki, a poʻo hina hoʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o Malaki, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila ko ka ʻAha ʻŌlelo o Hawaiʻi nei i kēia manawa, no ka pono o nā keiki o nā kula aupuni. He mau pila ia e loaʻa ai ka mea ʻai hoʻoulu ʻia ma Hawaiʻi nei a i mea hoʻi e maikaʻi ai ke ola kino o nā keiki. ʻO ka mea ʻāpiki, ʻaʻole kākoʻo ʻia aku ia mau pila e ke Keʻena Hoʻonaʻauao. He kūʻē ia keʻena i ka loaʻa o ke kikowaena kuke hoʻokahi me ka lilo o nā lumi kuke o nā kula i mau wahi hoʻolala mea ʻai. Ua kū ke Kānāwai 175 i ka makahiki 2021, a ma ia kānāwai, ʻo nā mea ʻai e hānai ʻia ana i nā keiki o nā kula aupuni, ma Hawaiʻi nei e hoʻoulu ʻia ai he 30 pākeneka ke hiki aku i ka makahiki 2030.

Hoʻokuʻu aku nei nā Palekona o ʻAtalana iā Marcus Mariota i ka lā i nehinei. Ma ke kikina nei i hala, i ka wā a Mariota i hoʻomaka ai ma ka hoʻokūkū, he 5 lanakila o ʻAtalana a he 8 hāʻule. A ma hope mai, na Desmond Ridder i hoʻomaka ma nā hoʻokūkū hope ʻehā, a he ʻelua lanakila, a he ʻelua hāʻule. Ua pūlima ʻo Mariota i ka ʻaelike me ʻAtalana i ka makahiki 2022 a he ʻaelike ʻelua makahiki ia, akā, hoʻokuʻu ʻia iho nei ʻo ia ma hope o ka makahiki mua. Ma mua o nā Palekona, he ʻalihi kūlele ʻo Mariota no Las Vegas.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hapawalu liʻiliʻi, hāmani wale nō.

He ʻōlelo kēia no kekahi mea emi loa o ke kumu kūʻai.

Ua kulu paha ke kemika ʻawahia ma ka ʻāina o Waiawa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā iwakālua kūmāhiku o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻaono nei, pau aku nei i ka ukuhi ʻia a me ke kūpenu ʻia ka ʻaila o ka moku i ili ma Honolua. ʻO ka nui o nā mea ʻaila, he 470 kālani. ʻO kekahi mau mea i lawe ʻia mai ka moku aku, he ʻumi kūmāhā mau iho uila, a me kekahi mau mea ʻino hou aku. A i ka Lāpule nei, hoʻomaka iho nei ka hoʻopakele ʻana aku i ka moku. A e hoʻomau ʻia aku ka hana i kēia lā. Na ka hui ʻo Visionary Marine ka hana hoʻopakele.

Aia nō ke Koa Kiaʻi Lāhui a me ke Keʻena Ola o ke aupuni mokuʻāina ke noiʻi akula i ke kulu ʻana o ke kemika ʻawahia i loko o ka wai honua o Waiawa. A ʻakahi nō a ʻike nā kānaka e noho ana ma laila a he nui kā lākou mau nīnau. ʻO ke ʻano o ia mau kemika ʻawahia, he kemika mau loa. Ma waena o ka makahiki 2006 a me ka makahiki 2008, hoʻohana ʻia aku ia mau kemika e ka māhele kinai ahi o ke Koa Kiaʻi Lāhui e noho ana ma Waiawa. A ma laila i hoʻāhu ʻia ai ia mau kemika a hiki i ka makahiki 2020. ʻO ia ka makahiki i holo ai ka manaʻo o ka pūʻalikoa e hoʻēmi i ka hoʻohana ʻia o ia ʻano kemika.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Noʻeau ka hana a ka ua; akamai ka ʻimina o ka noʻonoʻo.

He ʻōlelo mahalo kēia i ke kanaka akamai.

E makaʻala i ka wā e kalaiwa ai.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 24 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia Pōʻaono, ka lā 25 hoʻi, aia ana ʻo Ola Ka ʻĪ ʻEwa ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ka Makana Aliʻi. E hoʻomaka ana i ka hola 10:00 o ke awakea a e pau ana i ka hola 3:00 o ka ʻauinalā. He mau hana ko ia lā, ʻo ka hōʻikeʻike hoʻohauʻoli, ʻo ka mea pāʻani a me ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo. A e hōʻikeʻike ʻia ana nō hoʻi ʻo ʻAuʻa ʻIa: Holding On.

He noi kā nā luna aupuni mokuʻāina a me nā luna kūlanakauhale i ka poʻe kalaiwa, ʻo ia hoʻi, e makaʻala i ka wā kalaiwa. I ka Lāpule nei, hoʻokuʻi ʻia aku nei kekahi mākaʻi ma ke alaloa H-3. A aia nō ʻo ia ke waiho akula ma ke kūlana kūpilikiʻi ma ka haukapila. ʻO Felix Gasman kona inoa, a e kuhikuhi ana ʻo ia i ka holo o nā kaʻa i kona wā i hoʻokuʻi ʻia ai. Aia nō ka ulia ke noiʻi ʻia akula. A i ka lā 15 o Pepeluali, make iho nei kekahi haumāna o ke Kula Kiʻekiʻe o Makinalē ma muli o kona hoʻokuʻi ʻia aku e kekahi kalaka.

He kumu aʻo pōpō peku hou ko ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Kamehameha ma Kapālama. ʻO Kaeo Drummondo kona inoa. A ʻo ia ke kumu aʻo pōpō peku o ke Kula Kiʻekiʻe o Hilo ma mua. Alakaʻi akula ʻo ia i nā keiki o Hilo a paʻa ka inoa moho Māhele I i ka makahiki 2017 a me ka makahiki 2019. A ma hope mai o ia inoa moho ʻelua, haʻalele ihola ʻo ia iā Hilo no ka hana ʻana ma ke ʻano ʻo ia ka luna hoʻolaukaʻi kūpale ma Kamehameha, ma lalo o ke kumu aʻo Abu Maʻafala. Akā, ma mua pono o ke kikina pōpō peku, holo ihola ka manaʻo o Drummondo, e hoʻi aku i Hilo a lilo aku ʻo ia, ʻo ia ka luna ʻālapa o ke Kula Kiʻekiʻe o Hilo. E hoʻomaka ʻo Drummondo ma kona kūlana hou ma Kamehameha i ka lā ʻeono o Malaki.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Moe lāpuʻu i ke anu o Puʻupā.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka moe pupuʻu. A he ʻōlelo hoʻohenehene nō hoʻi kēia i ke kanaka puni i ka hoʻoipoipo me Niolopua.

Hanini ihola ka ʻaila ma ke kai o Honolua.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā iwakālua kūmālua o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ili aku nei kahi moku peʻa ma ka ʻāpapapa o Honolua i ka Pōʻakahi nei. A i ka hoʻāʻo ʻia ʻana e hemo ua moku peʻa lā i ka wā kai nui, ʻaʻole i hemo, a pāuma hewa ʻia nō hoʻi ka ʻaila i loko o ke kai. No Jim Jones ka moku peʻa, a wahi āna, i ka ʻike ʻia ʻana aku o ka lele ʻana o ka ʻaila i loko o ke kai, noi aku nei ʻo ia i ke Kiaʻi Kai i kōkua. A i kēia manawa, na ka Hui ʻo Sea Engineering e kūpenu i ka ʻaila a e hoʻopae aku i ka moku peʻa i uka o ka ʻāina. ʻO ka pilikia, ʻo kahi i ili ai ua moku peʻa lā, a kahe ai hoʻi ka ʻaila i loko o ke kai, aia nō ma Kahi Hoʻomalu Iʻa o Honolua a me Mokulēʻia. Uluhua ihola kānaka i ke aupuni mokuʻāina a iā Jones nō hoʻi, me ka ʻōlelo ʻana, ʻo ka hana mua loa, ʻo ia ka ukuhi ʻana i ka ʻaila a maloʻo.

Kūpilikiʻi ihola nā hui o ke Alanui Dilinahama ma Oʻahu nei, ma muli o ke kūkulu ʻia ʻana o ke ala e holo ai ke kaʻa uila kau i ka lewa. A kuhi ʻia, e mau ana ke kūkulu ʻana ma ia alanui a ka makahiki 2026. A no laila, aia nō ka ʻAha Kūkā o Honolulu ke nūnē aʻela i ka hoʻomaka hou a me ka ʻole paha i ke kōkua ʻana i nā hui pilikia i ke kūkulu ʻia ʻana o ke ala kau i ka lewa. ʻO ke Keʻena Moʻohelu Kālā o ke Kūlanakauhale a me ke Keʻena no ka Halihali Wikiwiki nā mea nona ia kuleana. Akā, e hōʻole ana ka Papa Alakaʻi o ke Keʻena no ka Halihali Wikiwiki, ʻaʻole nona ia kuleana. No ke kūlanakauhale ia kuleana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hauhili ka ʻai a ke kaweleʻā.

He ʻōlelo kēia no ka hihia.

E lilo paha ka pakalōlō i mea kū i ke kānāwai ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 17 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila ma ka ʻAha Kenekoa o Hawaiʻi nei e hoʻolilo ana i ka pakalōlō i mea kū i ke kānāwai. ʻElua pila, ʻo ka Pila Kenekoa 375 a me ka Pila Kenekoa 669. A hōʻike aʻela ke Kiaʻāina Josh Green, he kākoʻo ʻo ia i ke kū ʻana o ka pakalōlō i mea kū kānāwai no nā kānaka nona nā makahiki he iwakālua kūmākahi a ʻoi. Akā, ʻaʻole i kākoʻo i ia mau pila kekahi mau luna keʻena a Green i hoʻokohu ai. ʻO ka loio kuhina, ʻo Anne Lopez, kekahi, a waiho aku nei ʻo ia i kāna hōʻike i mua o ka ʻaha kenekoa e kūʻē aku ana i ia mau pila. A ʻo kekahi, ʻo ia ʻo Kauka Kenneth Frank, ke poʻo o ke Keʻena Ola. Waiho aku nei ʻo ia i mau manaʻo no ia mau pila ʻelua, ʻaʻole naʻe ʻo ia i hōʻike i ke kākoʻo a i ke kūʻē paha.

Hoʻokuʻi ʻia aku nei kekahi mau haumāna o ke Kula Kiʻekiʻe o Makinalē e ke kalaka i ke kakahiaka o ka Pōʻakolu nei. A holo wale akula ke kalaka me ke kōkua ʻole. ʻO Sara Yara a me kona hoa aloha nā mea i hoʻokuʻi ʻia. Lawe ʻia akula lāua i ka haukapila. ʻO Yara, aia ma ke kūlana kūpilikiʻi, a ʻo kona hoa aloha, ma ke kūlana maikaʻi. Ma ka haukapila, lele akula ka hanu hope loa o Yara. ʻO ka mea e kalaiwa ana i ke kalaka, ua holo akula a nalo. Akā, i ke ahiahi o ka Pōʻahā nei, hele akula ka mea kalaiwa i ka Hale Mākaʻi o Honolulu me ka hōʻike ʻana aku nāna nō i hoʻokuʻi aku iā Yara. ʻO Mitchel Yoshige Miyashiro kona inoa. Hopu ʻia ihola ʻo ia a ma hope mai, hoʻokuʻu ʻia akula ʻoiai e noiʻi ʻia ana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Mai ʻalaʻala paha i ka ua o ka Waʻahila.

ʻO ia hoʻi, pakele kekahi i ka pilikia.

Nāueue ana ka honua ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 15 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E nei ana ke ōlaʻi he 7.5 mile ma ka hikina hema o Pāhala ma ka Pōʻalua nei. ʻO kona ikaika, he 4.8. ʻAʻole naʻe i lawa ka ikaika e piʻi ai ke kai hoʻēʻe. Inā ua ikaika paha ka nāueue ʻana o ka ʻāina o kahi noho, ua pōʻino paha kahi mea o ka hale, ʻo ka uila, ʻo ka paipu wai paha, a pēlā aku, no laila, e nānā a puni ka hale.

Hala akula ʻo Greg McMackin i ke ala hoʻi ʻole mai i ka Pōʻalua nei. ʻO McMackin, he kumu aʻo pōpō peku ʻo ia no ke Kulanui o Hawaiʻi ma mua. ʻO ia ke kumu hoʻolaukaʻi kūpale o nā Ānuenue ma lalo o June Jones. A i ka haʻalele ʻana mai o Jones no SMU i kamakahiki 2008, pani aku nei ʻo McMackin i ka mākālua ma ka lilo ʻana aku ʻo ia ke kumu aʻo pōpō peku hou o Hawaiʻi. A i ka mahina ʻo Kēkēmapa o ka makahiki 2011, ʻae ihola ʻo ia i ka hoʻomaha loa ʻana.

Ma ʻApelila, ʻelua ana lā hoʻokūkū inoa moho o Bellator. Ma ka lā iwakālua kūmākahi, ʻo ka hoʻokūkū nui o ia ahiahi, ʻo ia ke kūʻē ʻana aku o Liz Carmouche, ka inoa moho 125 paona, iā DeAnna Bennett. ʻO Bennett ka helu ʻehā ma Bellator. A ma ka lā iwakālua kūmālua, e kūʻē aku ana ʻo Raufeon Stots, ka inoa moho kūikawā ma ka 135 paona, iā Patchy Mix. A ʻo kekahi hoʻokūkū nui o ia ahiahi, ʻo ia ka mokomoko ʻana o ʻIlima-Lei Macfarlane me Kana Watanabe. ʻO Macfarlane ka helu ʻekolu ma ka māhele 125 paona, a ʻo Watanabe ka helu ʻelua. ʻO ka lanakila o ia hui ʻana, e mokomoko ana no ka inoa moho ma kēia hope koke aku. A wahi a Macfarlane, ʻo kēia kona hoʻāʻo hope loa ʻana e kāʻili hou i ka inoa moho. ʻO kekahi mau kānaka o Hawaiʻi e mokomoko ana i ia ahiahi, ʻo ia ʻo Yancy Medeiros o Mākaha, ʻo Kai Kamaka, ua puka mai ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Kamehameha, ʻo Bobby King a me Sumiko Inaba o Maui a me Keoni Diggs o Wahiawā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kuāua nui hoʻi kēlā e hele mai nei.

He ʻōlelo kēia i kou wā e ʻike ai i nā kānaka he nui i ka hele mai.

ʻO ke Kūlanakauhale ʻo Kanesasa ka ʻoi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila hou ma ka ʻaha ʻōlelo o Hawaiʻi nei no ka pono o ke kanaka i lolokukui ʻia a i hoʻomāinoino ʻia paha ma Hawaiʻi nei, ʻaʻole naʻe ʻo ia e noho loa nei ma ʻaneʻi nei, ʻo ia hoʻi, e hiki ana iā ia ke noi i kauoha hoʻomalu kū manawa i mea e pale aku ai i ka hana ʻino hou ʻia. He ʻelua pila, ʻo ka Pila Hale 752 a me ka Pila Kenekoa 1267. I kēia manawa, ʻo ka poʻe noho paʻa ma Hawaiʻi nei, ʻo ia wale nō ka poʻe hiki ke noi i kauoha hoʻomalu.

Ma muli o ka makani pāhili ʻo Kapeliela, kāpae aku nei ka hui mokulele ʻo Ea Nukīlani i nā lele kūloko ʻana o nā mokulele a pau, e lele ana i ʻAukalana a e haʻalele ana nō hoʻi iā laila a hiki i ka Pōʻalua. A pēlā pū nō me nā lele ʻana he nui i nā ʻāina ʻē. Kāpae ʻia nō hoʻi nā lele kūloko ʻana o nā mokulele e lele ana i Hamilatona, Tauranga a me Taupo a me nā mokulele e haʻalele ana i ia mau wahi.

Mālama ʻia aku nei ke Kahului Pōpō Peku LVII i ka Lāpule nei, kahi i kūʻē aku nei ke Kūlanakauhale ʻo Kanesasa i nā ʻAeko o Piladelepia. A lilo aku nei ka inoa moho i ka inoa mua, iā Patrick Mahomes a me kona hui. Ua ʻeha ihola ka wāwae o Mahomes ma nā minuke hope o ka hapahā ʻelua. Akā, ma hope mai, hoʻi aku nei ʻo ia i ka pāʻani ʻana. A he 182 āna ʻīā i nou ai me nā ʻai holo he ʻekolu. A koho ʻia ʻo Mahomes, ʻo ia ka Mea Pāʻani ʻOi o ke Kahului LVII. ʻO ka lua kēia o ke kahului i lilo aku i nā Aliʻi ma nā makahiki ʻehā i kaʻa hope aku nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kahe ka wai ʻula, kuakea ka moana.

He mau hōʻailona no ka pāhola ʻana mai o ka ʻino.

E piʻi ana paha ka uku hoʻolimalima o ka poʻe e noho akula ma ke Awāwa o Waiāhole.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 10 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou,

E hopohopo ana nā kupa e noho akula ma ke Awāwa o Waiāhole o kipaku ʻia aku lākou mai ko lākou wahi noho aku. He manaʻo ko ka mea nona ia ʻāina, e hoʻopiʻi aku i ka uku hoʻolimalima, ʻo ia hoʻi, e pāono ana i ka uku i kēia manawa. ʻAe aku nei he ʻekolu kāuna hoaʻāina i ia pāono ʻana i ka uku hoʻolimalima. Akā, ʻo ke koena, ʻaʻohe o lākou wahi mea a ʻae iki. ʻO kahi pilikia, inā ʻaʻole hiki ke ʻaelike ma ka uku hoʻolimalima ke hiki aku i ka lā mua o ʻApelila, e komo mai ana ka ʻuao. A inā pēlā, he hiki paha ke ʻoi aku ka piʻi ʻana i ka pāono.

E hoʻi ana ʻo Max Holloway i ka huinawalu mokomoko i ka lā ʻumi kūmālima o ʻApelila. ʻO kona hoa paio, ʻo ia ʻo Arnold Allen. He 19 lanakila o Allen, a hoʻokahi ona hāʻule. A ma ka UFC, he 10 ona lanakila, a ʻaʻohe ona hāʻule. A ʻo Allen ka mea mokomoko helu ʻehā ma ka māhele 145 paona. ʻO ka manawa hope loa o Holloway i mokomoko ai, aia ma Iulai, kona wā hoʻi i hāʻule ai i ka inoa moho Alexander Volkanovski. E hoʻolele ʻia ana ma ka ESPN+, a no ka poʻe kākau inoa o ESPN+, he manuahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haoʻe nā ʻale o Hōpoe i ka ino.

ʻO ia hoʻi, ke piʻi aʻela ke kai o kekahi.

Mihi ke poʻo o ka Pūʻali Lewa Lani ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Mihi aʻela ke Kenelala Hōkū Kahi Anthony Mastalir no ke kulu ʻana o ka ʻaila ma ke Kikowaena Kilo Lewa o Maui ma luna o Haleakalā. ʻO Mastalir, ʻo ia ka luna koʻikoʻi loa o ka Pūʻali Lewa Lani ma Hawaʻi nei. A wehewehe nō hoʻi ʻo ia i ke kumu i kulu ai ka ʻaila me ka ʻōlelo pū ʻana aʻe, aia nō ke noiʻi ʻia akula. Ua hui pū nō hoʻi ʻo ia me nā kiaʻi i piʻi aku nei i luna o Haleakalā no ke kū ʻana i ka pono. A kamaʻilio aku nei ʻo Mastalir me lākou. A wahi āna, makemake ʻo ia e hoʻoponopono i nā mea a pau i mea e hilinaʻi ai ka lehulehu.

ʻAʻole i pau ka ʻimi ʻana i nā kānaka i kanu ʻia ma lalo o nā hale i hiolo ihola ma hope o ke ōlaʻi ma Tureke a me Suria. ʻO ka nui o nā kino kupapaʻu i loaʻa, he 11,000 a ʻoi aku. A e māhuahua aʻe ana nō paha. Ma ke kūlanakauhale ʻo Malatya ma Tureke, he keu a ke anuanu, he 21 kekelē Palanaheika. A manaʻo ʻia ihola, ʻo kekahi o ka poʻe make, i make nō i ka make anu.

Ua pihakuʻi nā hale o nā ʻAhahui Kūʻē i ka Hoʻomāinoino i nā ʻīlio. Ma Maui, he 105 ʻīlio, akā, lawa pono ka lumi no nā ʻīlio he 40 wale nō. A no laila, ʻo kahi noi a ia mau ʻAhahui, e hānai i ʻīlio no ka wā pōkole a no ka wā mau loa paha.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E hoʻokomo i ko waho i ko loko.

ʻO ia hoʻi, e ʻai.