02-06-23

Pilikia ihola ʻo Tureke a me Suria i ke ōlaʻi ikaika.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 6 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He hōʻikeʻike hana noʻeau Hawaiʻi ke mālama ʻia ana ma Oʻahu nei i kapa ʻia ʻo ʻAi Pōhaku, Stone Eaters. Na Drew Kahuʻāina Broderick, Josh Tengan a me Noelle M.K.Y. Kahanu ka wae a me ka hoʻonohonoho ʻana. A ʻo ka nui o nā kānaka hana noʻeau, he kanahā. E mālama ʻia ana ʻo ʻAi Pōhaku, Stone Eaters ma nā kahua like ʻole o ke Kulanui o Hawaiʻi. I kēia manawa, aia ma Kahi Hōʻikeʻike Hana Noʻeau o ke Kulanui o Hawaiʻi. A ma laila ana ia a ka lā iwakālua kūmāono o Malaki. A mai ka lā ʻumi kūmāiwa o Pepeluali a ka lā ʻumi kūmākolu o ʻAukake, ma Kahi Hōʻikeʻike ʻo Koa o ke Kulanui Kaiāulu ʻo Kapiʻolani, he mau hana noʻeau Hawaiʻi hou ke hōʻikeʻike ʻia ana. E hoʻomaka ʻelua ma ka mahina ʻo Malaki, hoʻokahi ma ʻApelila, a hoʻokahi ma Mei.

He ōlaʻi ikaika loa kai ʻike ʻia aku nei ma Kuleke a me Kuria i kēia lā. ʻO kona ikaika, he 7.8. ʻO ka nui o nā kānaka i make, he 2,300 a ʻoi. A ʻo ka nui o nā kānaka i ʻeha, he mau kaukani. A aia nō ke lawe ʻia aku nei nā ʻāpanapana hale a pēlā aku a ma kahi ʻē. A no laila, ke manaʻo ʻia nei, e piʻi ana paha ka helu o nā kānaka i make a i ʻeha nō hoʻi. I ka makahiki 1999, he 18,000 mau kānaka i make i kekahi mau ōlaʻi ma Tureke, ma ke komohana ʻākau.

He pila hou ko ka Hale o nā Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi nei, e hoʻolilo ana ka ʻōlelo Hawaiʻi i koina ma ke kula aupuni o Hawaiʻi nei. Na ka Lunamakaʻāinana Diamond Garcia ka pila. E koi ana ua pila nei, e lilo ka papa ʻōlelo Hawaiʻi i koina mai ke kula haʻahaʻa a i ke kula kiʻekiʻe, e like hoʻi me ka ʻōlelo haole. Ua holo mua ka Pila Hale 157 ma ka heluhelu mua ʻana i ka lā ʻumi kūmāiwa o Ianuali. A i kēia manawa, aia ma ke kōmike Hoʻonaʻauao, ke Kōmike Hoʻokolokolo a me ke Kuleana Hawaiʻi a me ke kōmike ʻImi Kālā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Meʻe uʻi o Hanalei.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka uʻi.

02-03-23

He 700 kālani ʻaila i kulu hewa ma Haleakalā.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.          

Ua kulu ihola he 700 kālani wāwahie a ʻoi aku a emi mai, mai loko mai o ke Kikowaena Kilo Lewa o Maui ma luna o Haleakalā i ka Lāpule nei. Ua ʻōlelo ʻia, ma muli o kahi pilikia, ʻaʻole i pio ka pāuma ʻaila. E kulu ana ka wāwahie mai ka pō Lāpule a ka hola 8:00 o ke kakahiaka Pōʻakahi, ka wā hoʻi i ʻike ʻia ai ke kulukulu ʻana. No ke aha lā i hana ʻē ʻole ʻia ai ka mea e pale aku ai ke kulu hewa ʻana, i ka wā i kūkulu ʻia ai ua kikowaena lā?

E kau ana ka Lunamakaʻāinana Patsy Mink i hala i ka hano hāweo. Aia ana kona kiʻi ma ka hapahā ma ka makahiki iwakālua iwakālua kūmāhā. He polokalamu hou kahi e hoʻohanohano ʻia ai ka wahine o ʻAmelika Hui Pū ʻIa. ʻO Mink ka wahine mua, ʻaʻole he ʻili puakea, i lilo i luna kau kānāwai ma ka ʻAha ʻŌlelo Lāhui. ʻO ka wahine mua o Hawaiʻi nei i kau ma ka hapahā, ʻo ia ʻo Edith Kanakaʻole.

ʻO ka palaoa i pae aku nei i uka ma Wailua ma Kauaʻi i ka hopena pule nei, ua nui loa nā ʻupena, nā ʻeke ʻea a me ia mea aku ia mea aku ma kona ʻōpū. A ʻo ia paha kekahi kumu ona i make ai. Ma ka ʻōpū o ia palaoa, he ʻeono pai, he ʻehiku ʻano ʻupena, ʻelua ʻano ʻeke ʻea, ke aho lawaiʻa, a me ka mouo. Ma muli o ka nui o nā mea ʻē, ʻākeʻakeʻa ʻia ihola kahi e holo ai ka mea ʻai. ʻO kekahi mea i hōʻoia ʻia ai ka ʻākeʻakeʻa ʻana, ʻo ia ka loaʻa o ka iʻa a me ka heʻe i hoʻonapele ʻole ʻia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kū i ke Kīpuʻupuʻu.

ʻO ia hoʻi, ua ʻeha ka naʻau.

02-01-23

He aha ana ka hopena o ka ʻāina e waiho akula kahi hoʻāhu kakalina ma Kapūkakī.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻalua nei, kūkala aʻe nei ka ʻOihana Moku, lilo aku nei kekahi palapala ʻaelike i ka hui ʻo Nakupuna Companies (https://nakupuna.com/) no ka hoʻomōhala ʻana i polokalamu kahi e hāpai ai ka lehulehu i mau manaʻo no ia wahi hoʻāhu kakalina ma Kapūkakī, ʻo ia hoʻi, pehea e hoʻohana ʻia ai ia wahi ma kēia hope aku. A mai loko mai o nā manaʻo e loaʻa e wae ʻia ai nā manaʻo ʻoi loa ʻelima. A laila, e nānā ʻia ka hiki a me ka hiki ʻole paha. A laila, e waiho ʻia ka wehewehe ʻano i mua o ke aupuni mokuʻāina, ke Keʻena Ola, a me ka ʻOihana Hoʻomalu ʻĀina me Nā Mea Hoʻopuni no ka heluhelu me ka noʻonoʻo pono ʻana.

Aloha nō. Ua ʻeha ihola kekahi mau Wāhine Ānuenue pāʻani pōpō hīnaʻi ʻelua o ke Kulanui o Hawaiʻi a ʻaʻole lāua e pāʻani hou i kēia kikina nei. ʻO ka mua, ʻo ia ʻo Kanoe Lefotu. He haumāna komo hou ʻo Lefotu, a ʻo kona kūlana, he kūwaho. He 8.7 kekona i koe ma ka hoʻokūkū o kēlā Pōʻahā aku nei, kahi o nā Wāhine Ānuenue e kūʻē aku ana iā Kāna Palapala, a ʻeha ihola ka wāwae o Lefotu. A ʻo ka lua o ka mea pāʻani i ʻeha, ʻo ia ʻo Jacque David. He waʻawaʻaikinaʻauao ʻo David, a ʻo kona kūlana, he kūmua. A ʻeha ihola ʻo David ma hope mai o ka hoʻi ʻana o ka hui i Oʻahu nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe e pulu, he waʻa nui.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i hoʻomalu pono ʻia e ke kiʻi makaa nunui.

01-30-23

Ke ʻimi ʻia aʻela i ala e kanahaʻi ai ke ahikao ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 30 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila kai hāpai ʻia aʻe nei ma ka ʻaha ʻōlelo kau kānāwai o Hawaiʻi no ka hoʻopau ʻana i ke ahikao kū ʻole i ke kānāwai. ʻO ka nui o nā pila, he ʻeono kāuna a emi mai. ʻO kekahi kumu, ʻo ia ka ʻeha ʻana o ke kanaka i ke ahikao, a i kekahi manawa, ʻo ka make nō hoʻi kekahi. Ma ke Ahiahi Makahiki Hou i hala iho nei, ua pā ka maka o Kenneth Meyers o Wahiawā i ke ahikao a make ihola ʻo ia i ka lā ʻehā o Ianuali ma ka Haukapila ʻo ka Mōʻīwahine. Aia nō ke noiʻi ʻia akula kona kumu i make ai. A ʻo ka poʻe i ʻeha i ke ahikao, he mau kānaka o nā makahiki like ʻole, mai ke kaikamahine nona nā makahiki he ʻumi kūmālua a ke kanaka nona nā makahiki he kanalima kūmālima.

He kupapaʻu palaoa ke waiho wale ana ma ka laupapa ma Wailua i ka Pōʻalima nei. A ma muli o ke kai piha, i ke ao ʻana aʻe o ka Pōʻaono, pae maila i uka. He kanaono kona o ua palaoa lā, a he kanalima kūmāono ona kapuaʻi. A ma muli o kekahi mau mīkini ʻeli ʻekolu, hiki aʻela ke kino kupapaʻu i uka loa. Ke noiʻi ʻia ihola ka make ʻana o ka palaoa. He mau kumu paha, ʻo ka ʻeha ma muli o ka hoʻokuʻi ʻia e ka moku, ka hihia i ke aho lawaiʻa, a me ia mea aku, ia mea aku. ʻO ka palaoa, aia nō ma nā kai hohonu a pau o ka honua nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hoʻokuʻi a kole ka lae.

ʻO ia hoʻi, ua kū a pilikia.

01-27-23

He mau ʻōpiopio ke hoʻopiʻi aku nei i ke aupuni mokuʻāina o Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 27 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻopiʻi aku nei kekahi mau ʻōpiopio o Hawaiʻi nei i ke aupuni mokuʻāina no ka hehikū ʻana o ke Keʻena Alakau i ko lākou pono kumukānāwai, ʻo ia hoʻi, ʻaʻole i lawa ka hana e emi ai ke ea pelapela e hoʻopuka ʻia e ke kaʻa a me ia mea aku, ia mea aku e ʻinoʻino ai ke au o ka manawa. ʻO ka makamua ia o ia ʻano hihia ma Hawaiʻi nei, e ʻōlelo ana, ʻo ka hana a ke Keʻena Alakau o Hawaiʻi nei, he hoʻopōʻino loa i ke ola o nā mea hoʻopiʻi e hiki ʻole ai ke ahuahu lākou i kēia manawa a ma kēia hope aku nō hoʻi. ʻO nā makahiki o nā mea hoʻopiʻi, mai ka 10 makahiki a ka iwakālua, a e noho ana a puni kēia pae ʻāina nei. ʻŌlelo aʻela ka Lunakānāwai Jeffrey Crabtree, e holo kona manaʻo no ia hihia ma kēia hope aku, ma hope o kona noiʻi ʻana.

Ua kāʻili nā kaikamāhine o ʻIolani i ka lanakila mai nā lima wīkani mai o ko Kamehameha i ka pō Pōʻahā nei ma ka helu ʻai he kanakolu kūmāwalu i ka iwakālua kūmālima. A lilo aku nei ka inoa moho o ka ʻAhahui Kula Uku o Honolulu iā ʻIolani. Ua komohia ke kī kolu a Haylie-Anne Ohta he ʻekolu manawa, he ʻumi kūmālua āna ʻai ma ia hoʻokūkū. A ʻo Mele Sake, he ʻumi āna ʻai, a he ʻumi nō hoʻi āna lālau. A no Kamehameha, ʻo Nihoa Dunn, he ʻeiwa āna ʻai, a he ʻumi āna lālau.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Eia aʻe ka makani Kona.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka huhū e hele mai ana.

01-25-23

Hai ʻia aku nei ʻo Dee Jay Mailer ma ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 25 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He pelekikena kūikawā ko ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha. ʻO ia nō ʻo Dee Jay Mailer. ʻElua ona kūlana ma laila, ʻo ka pelekikena kūikawā a me ka luna nui hoʻokō. ʻO Mailer, ʻo ia ka luna nui hoʻokō o ka Waiwai Hoʻoilina o Bihopa me nā Kula ʻo Kamehameha mai ka makahiki 2004 a i ka makahiki 2014. A aia nō hoʻi ʻo ia ma ka papa o ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha mai ka makahiki 2012 a i ka makahiki 2016. A ʻo ka pelekikena nō hoʻi ia o Kaiser Permanente o Honolulu ma mua. Mai ke Kula ʻo Kamehameha ʻo ia i puka mai ai a ma ke Kulanui o Hawaiʻi, paʻa ihola ke kekelē lae pua ma ke Keʻena Kahu Maʻi a me ke kekelē lae oʻo ma ke Keʻena Lawelawe ʻOihana. He hoʻokahi wale nō makahiki o Mailer e hana ai ma ia mau kūlana ʻelua ma ka hale hōʻikeʻike. ʻO kekahi hana nui ʻoiai ʻo ia ma laila, ʻo ia ke kōkua ʻana ma ka ʻimi ʻana i luna nui hoʻokō hou a loaʻa.

Ua noho paʻahao ʻo Albert “Ian” Schweitzer ma ka hale paʻahao ma nā makahiki he iwakālua kūmākolu i kaʻa hope aku nei no ka puʻe ʻana a me ka hoʻomake ʻana aku iā Dana Ireland i ka makahiki 1991. ʻO kona hoʻopaʻi, he noho paʻahao a hala nā makahiki he 130. Akā, i ka Pōʻalua nei, ua hoʻokuʻu laʻelaʻe ʻia aku ʻo Schweitzer ma hope o kekahi mau ʻōlelo hōʻike hou e hōʻoia ana, ʻaʻole i hana ʻo Schweitzer i ia mau hana. Ma hope o ka lohe ʻana o ka Lunakānāwai Peter K. Kubota, holo ihola kona manaʻo, ke lohe ʻia ka ʻōlelo hōʻike hou e ke kiule, e holo nō ka manaʻo o ia kiule, e hoʻokuʻu iā Schweitzer.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻEna aku ka manu o Kaʻula.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka hilahila.

01-23-23

Naue aku nei nā kānaka he nui i ka Hale Aliʻi ʻo ʻIolani no ka ʻike ʻana i ke Kamālʻiwahine i moe aku nei i ka moe kapu o Niolopua.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 23 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻolewa ʻia aku nei ke kino kupapaʻu o ke Kamāliʻiwahine Abigail Kinoiki Kekaulike Kawananakoa ma ʻIolani Hale i ka lā i nehinei. A he nui nā kānaka i hele aku e ʻike i ke Kamāliʻiwahine. Ua hele mai nō hoʻi ka Mōʻīwahine o Aotearoa, ʻo Tuheitia Paki. E mālama ʻia ana kekahi hoʻolewa no ke Kamāliʻiwahine i kēia lā ma Mauna ʻAla. Ma ke kono wale nō naʻe e hele aku ai.

Aia nō ka Mahi Heʻe Kanaloa ma Kailua, Kona a i kēlā pule aku nei, ua kauoha ʻia ihola e hoʻōki i ka hana ʻoiai, ʻaʻole i loaʻa nā palapala ʻae e pono ai ka lawelawe ʻana i ka hana. Ma kekahi moʻolelo i paʻi ʻia ma ka nūpepa Ka Manawa o ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela ma Kēkēmapa nei, ua ʻōlelo ʻia, he hana māinoino ka mālama ʻia ʻana o ka heʻe, he iʻa keu a ke akamai, ma nā pahu iʻa 100 kālani no ka hōʻikeʻike ʻana i ka lehulehu. Ua ʻōlelo ʻo Jacob Conroy, ka mea nona ka Mahi Heʻe Kanaloa, haʻi maila kekahi limahana o ke Keʻena Hoʻomalu Kai me Wai, he kū nō ka hana ma ia wahi i ke kānāwai. Ma hope mai naʻe o ke paʻi ʻia ʻana o ka moʻolelo o Ka Manawa, loli ihola a i kēia manawa, ʻaʻole i kū i ke kānāwai.

Mālama ʻia aku nei ka Hoʻokūkū Heʻe Nalu Kono ʻo Eddie Aikau i ka Lāpule nei. A ʻo Luke Shepardson ka ʻoi ma ia lā. Lilo aku nei ka makana helu ʻekahi iā ia, he $10,000 a me nā mile mokulele Hawaiʻi he 350,000. He kiaʻi ola ʻo Shepardson a he iwakālua kūmāhiku ona makahiki. ʻO ka helu ʻelua o ia hoʻokūkū, ʻo ia ʻo John John Florence, ka mea nāna i kāʻili i ka lanakila i ka makahiki 2016. Ma ke kūlana helu ʻekolu ʻo Mark Healey. ʻO Billy Kemper, ma ke kūlana helu ʻehā. ʻO Kai Lenny kai ke kūlana helu ʻelima. A ʻo Zeke Lau kai ka helu ʻeono. Lilo nō hoʻi iā Lau ka makana no ka Nalu ʻOi Loa o ka Lā. Aia ʻo Landon McNamara ma ke kūlana helu ʻehiku. A ʻo Kealiʻi Malama, ma ka helu ʻewalu.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻEha ana ʻoe lā i ka makani kuʻi o ka Ulumano.

ʻO ia hoʻi, e ʻeha ana ka naʻau i ka ʻōlelo a kekahi.

01-20-23

Aia ana ka hoʻokūkū heʻe nalu ma Waimea i kēia Lāpule.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 20 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loli ihola kahi lula o ke Kūlanakauhale o Honolulu, pāpā ʻia ʻaʻole e komo aku ka loio hoʻopiʻi i ka hālāwai palola o ke kanaka paʻahao. A ʻaʻole nō hoʻi e hoʻāʻo e hoʻohuli manaʻo ma ka wehewehe pono ʻana i ke kalaima i hana ʻia e ka paʻahao. I ka mahina nei ʻo Kēkēmapa, i hoʻomaka iho nei ka hoʻokō ʻia ʻana o ka lula hou. Ma ia lula hou, he hiki i ka loio hoʻopiʻi ke waiho i leka no ke Keʻena Palola o Hawaiʻi ma ka hālāwai palola, akā, aia wale nō a he ʻike kā ka loio hoʻopiʻi e pili ana i ka hālāwai palola, he ʻike hoʻi i maopopo ʻole i ke Keʻena Palola Hawaiʻi a me ke Keʻena Hoʻomalu Lehulehu.

Hōʻike aʻela ʻo Clyde Aikau, e mālama ʻia ana nō ka Hoʻokūkū Heʻe Nalu ʻo Eddie ʻAikau i kēia Lāpule. A ʻōlelo nō hoʻi ʻo ia, i kia hoʻomanaʻo ia hoʻokūkū i kēia makahiki nei iā Solomon Aikau III lāua ʻo Roy “China” Uemura. ʻO Aikau, ua hala i ke ala hoʻi ʻole mai i ka mahina ʻo ʻOkakopa a ʻo Uemura, ma kēia mahina nei. ʻO ka makamua ana ia e komo ai ka wahine i ka hoʻokūkū. He ʻeono lākou a he 34 kāne. Ma ka hola ʻewalu o ke kakahiaka e hoʻomaka ai ka hoʻokūkū a ma ka hola 3:00 o ka ʻauinalā e pau ai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E kāmau iho i ka hoe a pae aku i ke kula.

ʻO ia hoʻi, e noke i ka miki ʻana i ka poi a māʻona ka ʻōpū. A e noke paha i ka ʻai ʻana me ke puna a me ke ʻō paha a māʻona.

01-18-23

I ka Lāpule paha ka Hoʻokūkū Heʻe Nalu ʻo Eddie Aikau.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 18 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E hana ʻia iho ana he 465 mau lumi papa i mea e hiki ai i nā keiki nona nā makahiki ʻekolu a ʻehā ke komo aku i ke kula kamaliʻi ke hiki aku i ka makahiki 2032. I kēia manawa, he 35,272 keiki ʻekolu paha a ʻehā paha makahiki o Hawaiʻi nei, akā, ʻo ka nui o lākou ma ka polokalamu kula kamaliʻi, ʻo ka hapalua like o ia helu a ʻoi iki paha. He kanaiwa kūmālima pākeneka o ia mau keiki ma nā polokalamu, aia nō ma ke kula kamaliʻi uku, a he pipiʻi nō ke kāki o ka mahina, he mau haneli paha kālā a ma kekahi mau wahi he hoʻokahi kaukani kālā a ʻoi. A ʻo ke kula kamaliʻi aupuni manuahi, he kakaʻikahi loa nō. He mau alahele e kō ai ka pahuhopu. A manaʻo ʻia, e mākaukau he 80 mau lumi papa hou ke hiki aku i ka mahina ʻo ʻAukake o ka makahiki 2024. A he 50 lumi papa hou i kēlā me kēia makahiki ma ia hope aku. A e manuahi ke komo ʻana o ke keiki ma nā kula kamaliʻi aupuni.

Kohu mea lā, i ka Lāpule e mālama ʻia ai ka Hoʻokūkū Heʻe Nalu ʻo Eddie Aikau. E hoʻopaneʻe ʻia aku paha a i ka Pōʻakahi, aia nō i ka mea e pono ai ua hoʻokūkū lā. Ua ʻōlelo ʻia, mākaukau nō nā kānaka he 40 i kono ʻia. Ua hiki ʻē mai lākou i Oʻahu nei ma mua o kēlā Pōʻakolu nei. Ke mālama ʻia ka hoʻokūku, ʻo ka makamua ana ia e hoʻokūkū pū ai ka wahine.  He ʻeono mau wāhine, a he 34 kāne. A e hoʻokūkū like ana lākou a pau loa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAwapuhi lau pala wale.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka nāwaliwali, a no ka mea paha e pau koke.

01-13-23

Kaiehu ʻia iho nei kekahi mau luna o ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Holo ihola ka manaʻo o ka papa alakaʻi o ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha, e kaiehu ʻia kekahi mau luna ʻekolu. I holo ka manaʻo pēlā ma muli o ka noiʻi ʻana i loko o kahi hana o laila. ʻO nā luna i kaiehu ʻia, ʻo ia ka Luna Hoʻokō Nui Melanie Ide, ka Luna Aʻoaʻo Barron Oda a me ka Hope Pelekikena o ka Lawelawe Hana Wesley “Kaiwi” Yoon. A pau koke ihola kā lākou lā hana ʻana ma laila. A no laila, ke ʻimi akula ka Hale Hōʻikeʻike i Luna Hoʻokō Nui hou a ʻo ka hā kēia o ka manawa ma nā makahiki ʻehiku i kaʻa hope aku nei. Ma hope o ke kau ʻaha ʻōlelo o ka makahiki 2022, kūkala aʻela ka Hale Hōʻikeʻike o Kamehameha, hoʻokaʻawale ʻia he $17.5 miliona nona e ke aupuni, he $7.5 miliona no ka lawelawe hana, a he $10 miliona no ka hoʻoponopono hale a hoʻomaikaʻi nō hoʻi.

I ka Pōʻalua nei, hoʻohiamoe loa ʻia iho nei kekahi mau kika Kumakala ma ke Kahua Hōʻikeʻike Holoholona Laka ʻOle o Honolulu. ʻO nā inoa o lāua, ʻo Seattle lāua ʻo Chrissie. Ua loaʻa lāua i ka maʻi hakuʻala. ʻO Sitala, he kāne, a he ʻumi kūmālima ona makahiki. Ua hānau ʻo ia ma ke Kahua Hōʻikeʻike Holoholona Laka ʻOle ma ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela. A i ka lā ʻeiwa o Iune o ka makahiki nei, lawe ʻia maila i Honolulu nei mai ke kahua mai o Batona Rusa ʻoiai naʻe ua oʻo a loaʻa ʻo ia i ka maʻi hakuʻala.  A ʻo Kiliki, he wahine, a he iwakālua kūmākolu ona makahiki. Ua hānau ʻo ia ma ke Kahua Hōʻikeʻike Holoholona Laka ʻOle ʻo Smithsonian. Ua hānau ihola nāna he ʻekolu keiki ma ka makahiki 2008 ma ke Kahua o Honolulu. Lapaʻau ʻia ʻo Kiliki no ka maʻi hakuʻala he ʻumi kūmālua makahiki a ʻoi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hāʻule i ka hope waʻa.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i hiki lohi mai.