01-21-22

E piʻi ana paha ka uku hola haʻahaʻa o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 21 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻĀpono iho nei ka Papa o nā Kahu Kula o ke Kulanui o Hawaiʻi i ka papahana hoʻolālā hou no nā ʻāina a ke kulanui e hoʻokele nei ma Mauna Kea. ʻO kekahi mau mea nui, ʻo ia ka hoʻolaulā ʻana i ke komo ʻana o ka Hawaiʻi a me ke kaiāulu i loko o ka hoʻolālā ʻana a me ka hana polokalamu; ka hana e emi ai ka pōʻino o ka ʻāina a me kona mau kumu waiwai ma o ke kau palena ʻana i ke kūkulu; a me ka hoʻolilo ʻana iā Halepōhaku i wahi no ke kākoʻo ʻana i nā ʻano polokalamu like ʻole. ʻO ka hapanui o nā kānaka i kūʻē, ʻaʻole e kūʻē ana i ka papahana hoʻolālā hou, akā, e kūʻē ana i kekahi mau mea e pili ana no Mauna Kea, ʻo ka ʻOhe Nānā Kanakolu Mika kekahi; ke kākau mua o ka hōʻike a kekahi kōmike Mauna Kea o ka Hale o nā Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi nei; me ka nīnau no ka pono a me ka pono ʻole paha o ka ʻohe nānā ma luna o Mauna Kea.

He pila hou ko ka ʻAha Kenekoa o Hawaiʻi e hoʻopiʻi ana i ka uku haʻahaʻa loa o ka hola. He $10.10 i kēia manawa. Ma ka Pila Kenekoa 2018, e piʻi ana ia uku hola a ka $15 i ka lā mua o ka mahina ʻo Ianuali o ka makahiki 2024. A e piʻi hou a ka $18 i ka lā mua o ka makahiki 2026. E mākaukau ana paha kekahi pila o ka Hale o nā Lunamakaʻāinana no ka piʻi ʻana o ka uku hola haʻahaʻa loa a ka $18 i ka Pōʻakahi.

E ʻimi ʻia ana kahi koholā i paʻa i ke aho i mea e kōkua aku ai iā ia. Ma ka hopena pule nei ʻoiai ua koholā nei ma ke kai o Kauaʻi, ua wehe ʻia he 2,000 kapuaʻi aho a hemo. ʻAʻole naʻe i hemo nā aho a pau loa a holo akula ke koholā. Ma ka Pōʻakolu nei, aia nō ke koholā ma ke kai o Kauaʻi, ʻaʻole naʻe i hiki ke ʻike ʻia aku ʻo ia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau

Hawahawa ka lima.

He ʻōlelo no kahi hana poholalo.

01-19-22

ʻAʻole i nui ka pōʻino ma Tongatapu, koe aku ka ʻike no kekahi mau mokupuni ʻē aku o Tonga.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 19 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua kūkala aʻela ke aupuni o Tonga, he ʻekolu mau kānaka i make i ka pahū ʻana o ka lua pele a me ke kai mimiki o ka Pōʻaono nei. ʻAʻole naʻe i lohe i ka hopena o nā mokupuni ʻo Haʻapai. A ke hopohopo nei nā luna o nā Lāhui Huipū no kekahi mau mokupuni liʻiliʻi ʻelua, ʻo Mango lāua ʻo Fonoi. A ua ʻōlelo ʻia, ʻaʻole makemake ʻia ke komo nui ʻana o nā limahana kōkua i Tonga i kēia manawa, ʻoiai, ʻo Tonga kekahi o nā wahi i laha ʻole ai ka maʻi kolona. Mai ka wā i hoʻomaka ai ka laha ʻana o ia maʻi ahulau, he hoʻokahi wale nō kanaka o Tonga i loaʻa i ia maʻi. Ma Peru, ua make ʻelua mau kānaka i ke kai hoʻēʻe, a ua kulu nō hoʻi ka ʻaila i loko o ke kai.

He manaʻo ko June Jones, e lilo hou i kumu aʻo no ka polokalamu pōpō pekupeku o ke Kulanui o Hawaiʻi. Ua paʻa ihola ia kūlana iā Jones i ka makahiki 1999 a he hana kupaianaha kāna. I ka hopena o kona kikina mua, he ʻeiwa lanakila o Hawaiʻi a he ʻehā hāʻule, a ʻo Hawaiʻi kekahi o nā inoa moho ʻelua o ka ʻAhahui ʻĀlapa Komohana. I ke kikina ma mua iho, ʻaʻohe wahi mea a lanakila o Hawaiʻi. Ua waiho ʻo Rich Miano i kāna noi i ke kūlana kumu aʻo, akā, i ka lohe ʻana, ʻo Jones kekahi moho e noi nei, huki ihola ʻo ia i kāna noi me ka manaʻo, e hana ʻo ia ma lalo o kāna kumu, ke lilo ʻo Jones ʻo ia ke kumu aʻo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ma Koʻolau e ʻōlelo ai, he lohe ma Kona.

ʻO ia hoʻi, laha koke aku kekahi mea i ʻōlelo ʻia a puni ka ʻāina

01-14-22

Kī hou aʻela ʻo Kōlea ʻĀkau i ke kao lele kī lewa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 14 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka.

ʻO Ke Aokama kēia a penei ka nūhou.

Kūʻai ʻia aku nei kekahi ʻaoʻao puke kātuna ma ke Kūkālā ʻo Heritage ma Dallas no kahi puʻu kālā nui hewahewa. He $3.36 miliona ke kumu kūʻai. Ua hoʻomaka ke koho ʻana ma ka $330,000. ʻO nā kiʻi ia a Mike Zeck no ka ʻaoʻao 25 o ka Helu 8 o ka puke komika “Ke Kaua Huna.” Ma ia ʻaoʻao ka manawa mua loa i ʻike ʻia ai ka paʻalole ʻeleʻele o Kanaka Nananana. A ma ia kūkālā, kūʻai ʻia aku nō hoʻi ka Helu 1 o ka puke komika ʻo Action Comics no $3.18 miliona kālā. Ma ia helu i hoʻolauna mua ʻia ai ʻo Kupamana.

ʻŌlelo aʻela nā luna aupuni o Kōlea Hema a me Iāpana, i ka Pōʻalima, ua kī hou aʻela ʻo Kōlea ʻĀkau i kao lele kī lewa a i mau kao lele paha. A ʻo ke kolu ia o ka manawa i kī ai ʻo Kōlea ʻĀkau i ke kao lele i kēia mahina nei. I ka Pōʻalua nei, kī ʻia aku nei kekahi kao lele i pālima ka māmā kani. A wahi a Kōlea ʻĀkau, ua holo pono nō. A ʻo ia kī ʻana, ʻo ka lua ia o ka manawa i kī ʻia ai ia ʻano kao lele ma loko o ka pule hoʻokahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

I kai nō ka iʻa, mali ʻē ka makau.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomākaukau a mākaukau.

01-12-22

Nui nā kiʻi ʻoniʻoni e paʻi ʻia aʻe ana ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I loko nō o ka laha hou ʻana o ka maʻi ahulau ma Hawaiʻi nei, ke māhuahua aʻela ka ʻoihana paʻi kiʻi ʻoniʻoni. I kēia pule, e hoʻomaka ana ka hana no ke kiʻi ʻoniʻoni ʻo Murder Mystery 2. ʻO kekahi mea ʻano nui, e ʻimi ana ka ʻoihana paʻi kiʻi ʻoniʻoni i mau ala e loaʻa ʻole ai nā mea hana keaka i ka maʻi kolona. E hoʻi hou ana ʻo NCIS Hawaiʻi a me Magnum P.I. no ke koena o ka paʻi ʻana. Ua pau aku nei ka hana no nā kiʻi ʻoniʻoni ʻo Aquaman a me ka Lost Kingdom. Ma ka makahiki 2021, he 5,000 kūlana hana a ʻoi aku a emi mai paha ma muli o ka ʻoihana paʻi kiʻi ʻoniʻoni. A hoʻolilo ʻia aku nei he $423 miliona ma Hawaiʻi nei. A wahi a Donne Dawson, ke Komikina Paʻi Kiʻi ʻOniʻoni o ka Mokuʻāina Hawaiʻi, e hoʻi mai ana ʻo Jason Momoa no kekahi mau kiʻi ʻoniʻoni ma kēia hope aku.

Kau aku nei ʻo Jakob Thelle ma ka hano hāweo. ʻO Thelle ka mea hānai o ka hui pōpō paʻipaʻi o ke Kulanui o Hawaiʻi. A ua koho ʻia ʻo ia, ʻo ia ka Mea Pāʻani Kūlele ʻOi o ka ʻAhahui Komohana Nui o ka pule nei i hala. Ma ke kūʻē ʻana aku nei iā Loyola-Chicago, ʻelua manawa, he 72 hānai a Thelle, he ʻeiwa āna ʻeki, he ʻelima hoʻopio, me ʻelima paku. I kēia hopena pule, e kūʻē aku ana ʻo Hawaiʻi iā Edward Waters ma ke Kikowaena ʻo Stan Sheriff. ʻO nā Kāne Ānuenue ka hui helu ʻekahi ma ke ao nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ua ʻuo ʻia a paʻa.

ʻO ia hoʻi, ua male.

01-10-22

E wī ana ka niho ka ʻiole ma Nū ʻOlina.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 10 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loaʻa pono akula ka piko pau ʻiole. ʻAkahi nō a hiki aku ʻo Masina Tupea me kona ʻohana ma Nū ʻOlina i kēlā Pōʻalua aku nei a e hele ana i ka ʻai. I ia manawa, holo mai nei kekahi kanaka i o lākou me ke kuʻi ʻana mai i ka maka o ka makuahine o Tupea me ka hoʻāʻo ʻana e lawe i kāna pāiki. ʻO kona heʻe akula nō ia. Hahai akula ʻo Tupea ma hope ona a loaʻa. A hoʻomaka ihola ka ʻāʻumeʻume ʻana o lāua a kuʻi maila ke kolohe i ka maka o Tupea akā, hoʻohina akula ʻo Tupea iā ia ala me ka hoʻopaʻa aku i ka honua. Hiki maila ka mākaʻi a hopu ʻia ihola kēlā. ʻO Augustus Taylor kona inoa. He maka uli ko Tupea a ua hemo ke ā o kona makuahine. No Oʻahu nei ka ʻOhana Tupea a ʻo Masina Tupea, ua puka ʻo ia mai ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Punahou. A he wahine hāpai hao kaumaha ʻo ia.

I kēia manawa, ʻae ʻia ma ke kānāwai ke kūʻai ʻana mai i ka pū uila a he hiki ke lawe pū ke hele aku i mua o ka lehulehu. Manaʻo ihola kekahi poʻe, he mea ka pū uila no ke kūpale ʻana i ka mea hoʻopōʻino mai. Wahi a ke Keʻena Mākaʻi, he kuleana ko ke kanaka mea pū uila. He pono ke aʻo ʻana i ke au nui a me ke au iki o ka hoʻohana ʻana i ia ʻano pū. ʻO kekahi, inā hana kalaima ʻoe me ka loaʻa o ka pū uila a me ka hoʻohana ʻana paha ma ia kalaima, he mau hoʻopaʻi hou aku.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Waiho akāka ke kula o Kaiolohia.

He ʻōlelo kēia no kekahi mea i ahuwale.

01-07-22

Aloha nō kekahi mau limahana lekiō.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 7 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He iwakālua a ʻoi nā limahana o ka hui Summit Media i kaiehu ʻia aku nei. A ʻo kekahi o lākou, he mau kānaka lekiō. A no laila, ʻaʻole e lohe hou ʻia mai ko lākou mau leo ma ka lekiō ma kēia hope aku. ʻO Shannon Scott kekahi. He 28 ona makahiki i hana ai ma Hawaiian 105. ʻO Gregg lāua ʻo Shawnee Hammer o KRATER 96 kekahi. A ʻo Billy V kekahi. Akā, haʻi aʻela ʻo Billy V. i ka lehulehu, inā hele ʻoe a huhū me ka hoʻolohe ʻole i ka lekiō, a laila, ʻaʻole ʻoe e kākoʻo ana i nā puʻukani, nā kānaka hoʻokani pila, nā haku mele a pēlā aku. A wahi a Billy V., ʻo ke mele, ʻo ia nā moʻolelo o kākou, nā manaʻo o ko kākou hanauna a me ka ʻōlelo a nā kūpuna o kākou.

Ma ka ʻaha hoʻokolokolo pekelala, hōʻike aʻela ka hui ʻo Monsanto i ke kū o ka hewa iā ia ma nā peloni ʻelua a me nā mikamina he 30. A ʻae nō ʻo Monsanto e uku i ka hoʻopaʻi he $12 miliona no nā kalaima hōʻino ʻāina. ʻO nā peloni, no ka hoʻāhu hewa ʻana i nā lāʻau make ʻiniseka hoʻopilikia mea kanu ma Molokaʻi a me Maui. A ʻo nā mikamina, no ka ʻae ʻana e komo aku nā limahana i nā pā kanu kūlina ma hope iho o ke kīkī ʻia ʻana o ka lāʻau make ʻiniseka hoʻopilikia mea kanu i kapa ʻia ʻo Forfeit 280. A pāpā ʻia ma ke kānāwai pekelala, ʻaʻole e komo ke kanaka ma kahi i kīkī ʻia ai ua lāʻau make lā ma mua o ka hala ʻana o nā lā ʻeono.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hele a kahu ka ʻena.

He ʻōlelo no ke kanaka i hele a huhū loa.

01-05-22

He kao lele paha kai kī ʻia e Kōlea ʻĀkau.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻŌlelo aʻela ka pūʻalikoa o Kōlea Hema a me Iāpana, ua kī aʻela paha ʻo Kōlea ʻĀkau i kao lele kī lewa i loko o ke kai i ka Pōʻakolu nei. ʻAʻole i maopopo kahi i hāʻule ai ke kao lele a me ka pōʻino a pōʻino ʻole paha o kekahi mea. Kohu mea lā, he hōʻike ia kī lewa ʻana, ʻaʻohe ulu iki o ka hoi o Kōlea ʻĀkau i ke kūkākūkā ʻana no ka pāpā ʻana i nā lako kaua nukelea. Mai ka mahina ʻo Kepakemapa a ka mahina ʻo Nowemapa o ka makahiki 2021, ua kī aʻela ʻo Kōlea ʻĀkau he mau kao lele i mea paha e hōʻike ai, he aupuni mana nukelea ia a e hoʻomaka hou ke kālepa ʻana a me ka pilina waiwai me ʻAmelika Hui Pū ʻIa mā.

Ua loaʻa aku nei ke kino make o kekahi kanaka ma loko o kekahi kaʻa i kahuli a e waiho wale ana ma ka Muliwai o Hanamāʻulu ma Līhuʻe. ʻAʻole i maopopo ka inoa o ua kanaka lā, akā, i ka huki ʻia ʻana mai o ke kaʻa, loaʻa maila kona kino. Aia ke kaʻa ma kahi e kokoke ana i ka ʻīpuka o ka Pāka Kahakai o Hanamāʻulu. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula. Inā he wahi ʻike, e kāhea aku i ke Keʻena Mākaʻi o Kauaʻi ma ka helu 808-241-1711.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E ola koa.

ʻO ia hoʻi, e ola a kanikoʻo a haumakaʻiole, palalauhala, kaʻi kōkō, a kau i ka puaaneane.

12-17-21

He ʻōlelo aʻoʻao ko ke Kikowaena Kāohi Maʻi Lele no nā lāʻau koʻokoʻo COVID.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 17 o Kēkēmapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia lā, e hemo ana he hale kūʻai kūikawā kahi e hele ai ka poʻe puni i ka hui puʻukani Kōlea Hema ʻo BTS no ke kūʻai ʻana i ka lole a me nā mea liʻiliʻi hoʻokīnohinohi like ʻole e pili ana i ia hui. Aia ma ka papahele ʻelua ma kahi e kokoke ana i ka hale kūʻai ʻo Target ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ala Moana. ʻO ka hapanui o nā mea e kūʻai ʻia ana ma laila, he pili nō i ke pāleo hou loa, ʻo “Map of the Soul:7.” ʻO ka lā hope loa o ia hale kūʻai, ʻo ia ka lā 26 o Malaki.

Hōʻike aʻela ke Kikowaena Kāohi Maʻi Lele, ʻoi aku ka lāʻau koʻokoʻo COVID-19 o Pfizer lāua ʻo Moderna ma mua o ko Johnson & Johnson. Ua make kekahi mau kānaka he ʻeiwa i ka lapa koko ma hope o ko lākou ʻō ʻia ʻana i ka lāʻau koʻokoʻo o Johnson & Johnson. He kakaʻikahi ka lapa koko, akā, aia nō ke ʻike ʻia nei ma nā kānaka ʻō ʻia i ia lāʻau koʻokoʻo.


Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Waha koʻu.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka walaʻau wale.

12-15-21

Ua hala akula kekahi wahine hulahula Pākē kaulana i ke ala hoʻi ʻole mai.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 15 o Kēkēmapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua huki ʻia maila kekahi wahine mai ke kahakai o Kailua a pae i uka i ka Lāpule nei. Ua pau ka ʻike a pau nō hoʻi ka lohe. E hoʻohanu ana ke kiaʻi ola a me ke kinai ahi i mea e pohala ai ʻo ia. ʻAʻole naʻe i ola hou mai. ʻO Nai-Ni Chen ka inoa o ua wahine lā. A he mea hulahula Pākē kaulana ʻo ia a he mea haku hulahula nō hoʻi. A nona hoʻi ka Hui Hulahula ʻo Nai-Ni Chen. ʻŌlelo ihola ʻo Chen, makemake ʻo ia i ka hoʻokuʻi ʻana i ke ʻano hulahula o ka Hikina, ka hulahula kahiko hoʻi o Kina, a me ke Komohana. Ua hānau ʻo Chen ma Taiwan a i ka makahiki 1982, ua hele aku i ʻAmelika Hui Pū ʻIa no ka hele kula me ka manaʻo e hoʻi aku i kona ʻāina ma hope. Akā, ua noho paʻa ihola ʻo ia i Nū Ioka. A i hele mai lāua me kāna kāne, me Andrew Chiang, i Oʻahu nei no ka hoʻonanea.

E kū ana ʻo Derek Chauvin i mua o ka ʻaha hoʻokolokolo pekelala i kēia lā, a hōʻike aʻela ʻo ia i ke kū o ka hewa iā ia no ka hehikū ʻana i ka pono kīwila o George Floyd. A no laila, ʻaʻole ʻo ia e hoʻokolokolo ʻia ana ma Ianuali. ʻAʻole i maopopo ka lā e kau ai kona hoʻopaʻi. I ke kau kupulau nei, ua hoʻāhewa ʻia ʻo Chauvin no ka pepehi kanaka iā Floyd a me ka lawe ola ma ka ʻaha hoʻokolokolo mokuʻāina, a ʻo kona hoʻopaʻi ma laila, he 22 makahiki me ka hapa o ka noho paʻahao ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hānau ʻia i ka pō Lāʻau, lāʻau nā iwi, he koa.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka wiwo ʻole.

12-13-21

Hala akula kekahi hoʻolele leo aloha nui ʻia i ke ala hoʻi ʻole mai.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Kēkēmapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aloha nō. Ua moe ihola ʻo Harry B. Soria ʻŌpio i ka moe kapu a Niolopua. Ua hele a kaulana kona leo ma ka lekiō. He hoʻolele leo ʻo Soria ʻŌpio no nā makahiki he 40 a ʻoi. He nui kāna hana i mea e hoʻomau ʻia ai ke mele Hawaiʻi. A ua lilo iā ia nā Makana Nā Hōkū Hanohano he ʻewalu.

Mālama ʻia iho nei ka Heihei Malakona o Honolulu i ka lā i nehinei. ʻO Emmanuel Saina, no Kenya, kai i hiki mua i ka pahuhopu i loko o nā hola ʻelua, nā minuke he ʻumi kumamāhā me nā kekona he kanakolu kumamālua. ʻO ka lua, he kanaka no Hawaiʻi, ʻo John Benner, a ʻo ke kolu, no Hawaiʻi nō hoʻi, ʻo Billy Barnett. ʻO ka wahine mua i hiki i ka pahuhopu, ʻo ia ʻo Lanni Marchant, no Kanakā, i loko o nā hola ʻelua, he kanahā kumamākahi minuke a he iwakālua kumamālima kekona. ʻO ka lua o ka wahine, ʻo Grace Oetting, no Tenesī, a ʻo ke kolu, ʻo Sarah Guhl, no Kololako.

Lilo hou ihola nā kaikamāhine o ke Kula ʻo Kamehameha, ʻo lākou ka inoa moho pōpō paʻipaʻi o ka Māhele I o ka ʻAhahui ʻĀlapa o nā Kula Kiʻekiʻe o Hawaiʻi. I ka pō Pōʻaono nei, lanakila aku nei ʻo Kamehameha ma luna o ka Punahou ma loko o nā pāʻani ʻekolu. ʻO Devin Kahahawai, he 16 āna hoʻopio, he ʻehiku ʻali, a ʻelua hānai. A ʻo Maui Robins he 14 āna hoʻopio a he 15 ʻali. ʻAʻohe kikina pōpō paʻipaʻi o ka makahiki 2020 ma muli o ka maʻi ahulau, akā,

ʻo Kamehameha nō hoʻi ka inoa moho o ke kikina 2019.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He ʻale kua loloa no ka moana.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka ikaika.