Ke Aolama

He polokalamu paha ke hoʻokumu ʻia no ka pono o ka poʻe kuewa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma Kenewa i Kololako, he polokalamu no ka pono o ka poʻe kuewa, ʻo ia hoʻi, ke kupu aʻe kahi pilikia weliweli ʻole e pili ana i ka poʻe kuewa, ʻaʻole ʻo ka mākaʻi ke hele i laila, ʻo ke kahu lapaʻau ulia a me ke kahu maʻi noʻonoʻo ke hele. A he manaʻo ko Anton Krucky, ke poʻo o ke Keʻena Hoʻonoho Wahi Noho o Honolulu, e hana i polokalamu like ma Oʻahu nei. He manaʻo ko Krucky e hoʻākoakoa i nā kānaka i nui ka ʻike no ia mea he kuewa a me ke kanaka kuewa nō hoʻi no ka hoʻolālā ʻana i polokalamu kūpono. Koho ihola ʻo Krucky, he ʻekolu mahina, a emi mai, e paʻa ai kahi papa hana a laila, ʻo ka mea koe, ʻo ka ʻimi ʻana i puʻu kālā e holo ai.

Pōmaikaʻi nā kānaka nona nā hale i pau i ka pele o Kīlauea i ka makahiki 2018. E hiki ana iā lākou ke kūʻai aku i ko lākou mau hale i ke Kalana ʻo Hawaiʻi ma muli o kahi puʻu kālā pekelala i loaʻa mai. Ua holo ka manaʻo o ka ʻAha Kūkā o ke Kalana ʻo Hawaiʻi, e hoʻokaʻawale he $84 miliona no nā papahana hoʻomōhala. A he $78 miliona o ia puʻu, ʻo ia ka nui i hoʻokaʻawale ʻia no ke kūʻai ʻana i nā hale i pau i ka pele. E hoʻolilo ʻia he $230,000 a emi mai paha ma ke kūʻai ʻana i ka hale hoʻokahi. E hoʻomaka ke noi ʻana i ka hopena o ka mahina ʻo ʻApelila.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ua pau koʻu lihi hoihoi i ka nani o Poka ʻAilana.

ʻO ia hoʻi, ua pau ka hoihoi i kekahi mea.

Nei ana ke ōlaʻi ma kahi e kokoke ana i Aotearoa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He inoa hou ko ka māwae 8 ma Pāhoa. He puʻu ʻākeke ia i kēia manawa nona nā kapuaʻi he 100. Ua kapa ʻia kona inoa ʻo Ahuʻailāʻau. Koho ʻia iho nei ua inoa lā mai loko mai o nā inoa i waiho ʻia e ke kaiāulu. Ua ʻae ʻia nā inoa no nā makahiki ʻelua a ʻoi a hiki i ka lā 30 o ka mahina ʻo Iune o ka makahiki 2019. ʻO ka inoa, ʻo Ahuʻailāʻau, na Kalani Makekau-Whittaker i waiho i ia inoa no ka pono o kekahi mau kamaʻāina o Puna, ʻo Piʻilani Kaʻawaloa, ʻo Keone Kalawe a me Lei Kaleimamahu.

Ua nei ikaika akula kekahi mau ōlaʻi ma nā ʻailana Kermadec. Aia ia mau ʻailana he 620 mile mai Aotearoa. ʻO ka ikaika o kekahi o ia mau ōlaʻi, he 8.1. A ʻo ia ke kumu i laha ai ke kūkala pōʻino kai hoʻēʻe ma nā wahi ma ka moana nui ākea. A he mau nalu kai hoʻēʻe kai ʻike ʻia, akā, ʻaʻohe wahi i pōʻino. ʻO Hawaiʻi kekahi i hoʻomaopopo ʻia no ke kai hoʻēʻe akā, ma hope o nā hola ʻekolu, ua kāpae ʻia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻUʻuku ka ʻuiki, pipī nō ka ʻā ʻana.

ʻO ia hoʻi, ʻuʻuku ka hana, ʻuʻuku ka loaʻa.

Limanui ʻia kekahi mākaʻi o Honolulu nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka pō Pōʻakahi nei, ua limanui ʻia aku nei kekahi mākaʻi ma ka hale kūʻai ʻo 7-Eleven ma Waimānalo. Ua kāhea ʻia ka ʻoihana mākaʻi ma muli o kekahi kanaka e hōʻole ana, ʻaʻole ʻo ia e haʻalele i ia hale kūʻai. A i ka hiki ʻana aku o ka mākaʻi i laila, ʻo kona limanui ʻia ihola nō ia. Ma hope, ua kōkua mai kekahi mau kānaka i ka mākaʻi ma ka hopu ʻana i ke kolohe. Aia nō ka ʻoihana mākaʻi ke noi aʻela, inā he mau kānaka i ʻike maka i nā hana o ia pō, e kamaʻilio aku me nā mea e noiʻi ana. E kāhea aku iā Crimestoppers ma ka helu 955-8300, a i ʻole ia, e hoʻouna ʻia kahi ʻike me ka hōʻike ʻole ʻia aku o kou inoa ma www.honolulucrimestoppers.org.

He kūʻē ka ʻAhahui Kumu Kula Aupuni o Hawaiʻi i ka hana hou ʻana i ka palapala ʻaelike o ke Kahu Kula Nui Christina Kishimoto. A he manaʻo ko ia ʻahahui, e hōʻike aku i ke kūʻē ʻana i ka Papa Hoʻonaʻauao i kēia pule nei. He papa helu kumu hoʻopiʻi lōʻihi kā ka uniona o na kumu kula aupuni no ka hana a Kishimoto ma ka wā o ka maʻi ahulau e laha ana. ʻO kekahi, ua hōʻole ʻo ia i ka hoʻokō ʻana i ka hoʻohana ʻana i ke pale ihu a me ka hoʻokaʻawale ʻana he ʻeono kapuaʻi ma mua o ke kauoha ʻana o ka Papa Hoʻonaʻauao. ʻO kekahi, ua hoʻopau ʻo ia i ka uku keu o ka poʻe kumu hoʻonaʻauao haumāna kīnā, ka poʻe kumu kula kaiapuni a me ka poʻe kumu e hana ana ma nā wahi paʻakikī o ka loaʻa ʻana o ke kumu kula.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Waiho akāka ke kula o Kaiolohia.

ʻO ia hoʻi, ua ahuwale.

Pōmaikaʻi kekahi mau pailaka ʻelua i ka Pōʻaono nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o ka mahina ʻo Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hoʻopakele aku nei ke Kiaʻi Kai i kekahi mau pailaka ʻelua ma ke kai o Lānaʻi i ke ahiahi o ka Pōʻaono nei. I ka wā o ka mokulele e lele ana, pilikia ihola. A kuʻu ihola ka mokulele he ʻewalu mile mai ka ʻāina aku o Lānaʻi. Ua hoʻouna aku nei ke Kiaʻi Kai i ka mokulele pinao mai ke Kahua Mokulele o Kalaeloa a me ka moku mai Maui. ʻO nā kānaka kinai ahi o Maui kekahi i hele aku i laila ma ka moku a me ka mokulele kekahi. Akā, ʻo ka mokulele pinao o ke Kiaʻi Kai a me kona poʻe ka mea i kiʻi aku i ia mau pailaka ʻelua a lawe maila i Oʻahu nei. Hiki maila lāua i ka haukapila ma ke kūlana kūkonukonu. ʻO ka mokulele, ua piholo ihola.

ʻAneʻane e pau i ke pena kīkī ʻia kahi kiʻi paia ma ka Pāka Kahua Pāʻani Kahiko i Mōʻiliʻili. He kiʻi ia e hōʻike ana i ka moʻolelo o Mōʻiliʻili a me ia pāka. ʻO ia pāka kahi o ke Kahua Pāʻani o Honolulu mai ka makahiki 1926 a i ka makahiki 1976. I kēia manawa, he pāka ia nona nā ʻeka ʻāina he ʻeiwa. Ua hōʻike nā kamaʻāina o ia wahi a me nā kānaka nona ia pāka, he 600 ka nui, i ko lākou mau manaʻo, a ʻo ia ka mea i hoʻoulu ʻia ai ʻo Luke DeKneef a me kona hui ma ke pena ʻana. Ua alu like ke kūlanakauhale, ka hui ʻo AARP Hawaiʻi, ka Papahana Kāʻei Uliuli Hawaiʻi, ke Kula Hoʻāmana ʻo Voyager a me kekahi mau hui ʻē aʻe ma ia papahana pena kiʻi paia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Laulaha ka ʻai a ke ʻahi.

ʻO ia hoʻi, ua piha ke kai i nā waʻa e lawaiʻa ana i ke ʻahi. A ʻōlelo ʻia nō hoʻi no kahi hale kūʻai a ʻoihana a hui paha e ulu pono ana.

E ʻae ʻia ka ʻaha hemo kula ma nā kula aupuni i kēia maakahiki nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 26 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E ʻae ʻia ka ʻaha hemo kula ma nā kula aupuni o Hawaiʻi nei i ka makahiki 2021. He mau lula ʻoʻoleʻa naʻe ke hahai ʻia i ʻole e laha aʻe ka maʻi COVID-19. Penei kekahi mau lula: he pono ke mālama ʻia ka ʻaha hemo kula ma waho o ka hale a i ʻole ia, ma loko o kahi hale nona ka hoʻokomo ea maikaʻi; he ʻelua wale nō mea kono ʻia a he mau mea ia e noho pū ana me ka haumāna puka ma ka hale like; ka hoʻokaʻawale pono ʻana he ʻeono kapuaʻi; ke kau ʻana o ke pale ihu ma ka maka o nā kānaka a pau; ʻaʻole e lūlū lima a pūliki paha, ʻaʻole e honi a me kekahi mau lula hou aku. No ke kula kiʻekiʻe nona nā haumāna he nui e puka ana, he hiki ke mālama ʻia ke ʻano hemo kula paha kahi e kalaiwa ai nā haumāna no ke kiʻi ʻana i ka palapala kekelē a ma kekahi ʻano ʻē aʻe paha.

Ua kī aku nei ʻo Amelika Hui Pū ʻIa i nā mea pākī pahū i kekahi mau hale ma Syria i hoʻohana ʻia e kekahi hui koa makaʻāinana i kākoʻo ʻia e ʻIlana. ʻO ka hana pūʻalikoa mua ia ma lalo o ka Pelekikena Joe Biden. ʻAʻohe paha ona manaʻo e hoʻonui i ke komo ʻana aku o ka pūʻalikoa ʻAmelika ma ia wahi, akā, i mea ia e hōʻike ai i ka paʻa o ka manaʻo, e kūpale ʻia a hoʻomalu ʻia nā pūʻalikoa ʻAmelika Hui Pū ʻIa ma ʻIlaka.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He kēhau hoʻomaʻemaʻe ke aloha.

He mea ke aloha e pau ai ka ʻeha o ka naʻau.

E ʻimi ana ka ʻOihana Mākaʻi o Honolulu i ke kama iki i nalowale.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 24 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō nā mākaʻi o Honolulu e ʻimi aku ana iā Kytana Ancog ma kekahi kahakai ma kahi e kokoke ana i ke Kahua Hoʻomoana ʻo Erdman i ka Pōʻalua nei. ʻO ka lā hope loa i ʻike ʻia ai ʻo Ancog, ʻo ka lā 31 o ka mahina ʻo Ianuali. Ua hoʻopiʻi ʻia aku nei ʻo Travis Rodrigues, ka makuakāne o Kytana, ma hope o kona hōʻike i kāna paʻi ʻana, ka hoʻoluliluli ʻino ʻana a “pau ka ʻike a me ka lohe a pau paha ke kāmau ʻana o ke ola” o ia kama iki. E hoʻomau hou ana ka ʻoihana mākaʻi i ka ʻimi ʻana i ke kakahiaka Pōʻakolu.

Ma ka ʻaha ʻōlelo o Hawaiʻi nei, e kūkākūkā ʻia ana kahi pila e hoʻolilo ana i ke “kūkae lio kalakupua” i mea e hoʻopiʻi ʻole ʻia a e koi ana i nā luna ola kino o ke aupuni e hana i mau wahi lapaʻau hoʻomalu ʻia e ʻai ai ke kanaka i ia ʻano kūkae lio. Akā, ua hoʻomoe ʻia iho nei ka pila i ka Pōʻalua nei. ʻO ʻOlekona ka mokuʻāina mua i hoʻolilo i ka psilocybin i mea pono ma ke kānāwai. A ma kekahi mau kūlana kauhale o ʻAmelika Hui Pū ʻIa, ua lilo i mea e hoʻopiʻi ʻole ʻia. ʻO ka psilocybin, ʻo ia ka mea ʻano nui o loko o ia ʻano kūkae lio e olalau ai ka manaʻo. Ua ulu ka hoi o nā mea noiʻi lāʻau a me nā luna ola kino i ka hopena o ka ʻai ʻana i ka “melehune kalakupua” ma nā maʻi o ka noʻonoʻo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He ʻīnaʻi na ka wela a ka lā.

He ʻōlelo kēia nō kahi kanaka i hele a moʻa loa ka ʻili i ka lā.

He pono ke paʻa kekahi ʻano mokulele o ka Hui Mokulele ʻo United.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 22 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma hope iki mai o ka haʻalele ʻana o kekahi mokulele o ka Hui Mokulele ʻo United iā Kenewa no Hawaiʻi i ka Pōʻaono nei, ua pilikia kona ʻenekini ʻākau a hemo akula kekahi mau ʻāpana a hāʻule ihola a ma ka honua. Ma ka ʻaoʻao pōmaikaʻi, ua hoʻokele ka pailaka a hoʻi pono akula i Kenewa. ʻAʻohe ʻōhua a limahana paha i ʻeha. A i ka Lāpule nei, hōʻike aʻela ke poʻo o ke Keʻena ʻOihana Mokulele Pekelala, e koi ana ʻo ia i ka nānā koke ʻia ʻana aku o nā mokulele 777 Boeing no lākou ka ʻenekini like me ka ʻenekini i pilikia i ka Pōʻaono nei. He ʻeono kāuna mokulele o ka Hui Mokulele ʻo United e like me ia. A wahi a ia hui, ʻaʻole e lele ia mau mokulele no kahi wā. Ma Iāpana, ua kauoha ke Keʻena ʻOihana Mokulele o laila i ka hoʻopau ʻana i ka lele ʻana o ia ʻano mokulele.

E haʻalele ana ʻo G.J. Kinne, ke kumu aʻo ʻaoʻao kūlele, i ka hui kinipōpō peku o Hawaiʻi no Pololika Waena. ʻAkahi nō a lilo ʻo Gus Malzahn, ʻo ia ke poʻo kumu o ka hui kinipōpō peku o ke Kulanui o Pololika Waena. A noi maila ʻo Malzahn iā Kinne, e lilo ʻo ia i kumu aʻo ʻaoʻao kūlele a kumu aʻo ʻalihikūlele no Pololika Waena. Aia ʻo Dillon Gabriel ma laila.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hoʻokuʻi a kole ka lae.

He ʻōlelo kēia no kahi kanaka i kū a pilikia.

Pau ihola ke kūkākū ʻana no ka pili waiwai ma ka ʻaha ʻōlelo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 19 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hoʻomoe iho nei ke Kōmike Kuleana Hawaiʻi o ka ʻAha Kenekoa i ka Pila Kenekoa 1321, ka pila e lilo ai ke kuleana i ke Komikina ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi ma ka loaʻa a me ka loaʻa ʻole paha o ka pili waiwai i wahi e lawa ai ke kālā e kūkulu ʻia ai nā hale no nā Hawaiʻi e kali iho nei ʻo ka loaʻa mai o ko lākou hale ma ka ʻāina hoʻopulapula. He pono ke noʻonoʻo i mea hou e hoʻoulu ʻia ai ke kālā.

He manaʻo ko ka Meia Rick Blangiardi e makana aku i ko Oʻahu nei no kā lākou hana e kanahaʻi ai ka maʻi ahulau. ʻO ia makana, ʻo ia ka lele ʻana aku i ke Kūlana 3. Ma ke Kūlana 3, ʻae ʻia ka ʻākoakoa ʻana o nā kānaka he 10 a emi mai, he 25 mau kānaka ma ka hoʻolewa. ʻAe ʻia nō hoʻi ka noho pū ʻana o nā kānaka he 10 a emi mai ma ka hale ʻaina, a ʻae ʻia ka hapalua like o ka nui e piha ai ka hale hoʻoikaika kino. I mea e lele ai i ke Kūlana 3, he pono ke kō kekahi mau mea ma kekahi mau Pōʻakolu ʻelua, ma hope kekahi o kekahi. ʻO ka mea mua e pono ai, ma lalo o ke 50 ka ʻawelika o nā maʻi hou, ʻo ka lua, ʻo nā kānaka i nānā ʻia ko lākou loaʻa i ka maʻi, ma lalo o ka 2.5% ka nui o nā kānaka i loaʻa ʻiʻo i ka maʻi. ʻAkahi nō a kō ia mau mea i ka Pōʻakolu nei. A ʻo kēia Pōʻakolu aʻe koe.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

I kahi ʻē ka mālia, hana i ka makau.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomākaukau a mākaukau ma mua o ka wā e pono ai.

He kīpē ka hana a kekahi mau kānaka no ke komo wale ʻana mai i Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 17 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻopiʻi ʻia aku nei ʻelua mau kānaka o Luikiana no ke kīpē ʻana i nā kiaʻi COVID-19 i mea e komo ai i Hawaiʻi nei me ka nānā ʻole ʻia o lāua no ka loaʻa me ka loaʻa ʻole paha i ia maʻi ahulau. ʻO ka mua, ʻo ia ʻo Johntrell White a ʻo ka lua, ʻo ia ʻo Nadia Bailey. Ua ʻōlelo ʻia, ua hāpai ʻo White i ka manaʻo, e hāʻawi ʻo ia he $2,000 no ka ʻae ʻana e hele wale ʻo ia me ka hoʻomalu ʻole ʻia ma kahi kaʻawale. A laila, haʻi aʻela ʻo Bailey, e hāʻawi ʻo ia he $1,000 hou no kona ʻae ʻia ʻana e komo wale. ʻO ka hoʻomaopopo ihola nō ia o ke kiaʻi i nā hope mākaʻi nui, a hopu ʻia akula ʻo White lāua ʻo Bailey. Ma hope o ko lāua hoʻokuʻu ʻia ʻana aku, hoʻi akula lāua i ʻAmelika.

Ua ʻae maila ʻo Travis Rodrigues i kona paʻi ʻana a me ka hoʻoluliluli ʻino ʻana i kāna kaikamahine, iā Kytana Ancog. He 18 wale nō mahina o Ancog. Ma hope o ia hana a Rodrigues, ua kūpolō ihola ke kaikamahine. Hoʻokomo akula ka makuakāne i ke kino o kāna kaikamahine, e kāmau iki ʻole ana i loko o kahi ʻeke a waiho akula i ia ʻeke ma ke kaʻa a Scott Michael Carter e kalaiwa ana. Ua hopu ʻia a hoʻopiʻi ʻia akula ʻo Rodrigues no ka pepehi kanaka ma ke kēkelē ʻelua. A hopu ʻia ʻo Carter, a hoʻopiʻi ʻia ʻo ia no ka ʻākeʻakeʻa ʻana i ka hoʻopiʻi ma ke kēkelē ʻekahi. ʻAʻole nō i loaʻa ke kino o Ancog.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hāiki Kaʻula i ka hoʻokē a nā manu.

ʻO ia hoʻi, ua piha kuʻi kekahi wahi.

He wā nō paha ko ke Komikina ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi e nūnēnūnē ai i ka pili waiwai ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He ʻelima paha makahiki o ke Komikina ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi e hoʻoholo ai i ka pono a me ka pono ʻole paha o ka pili waiwai ʻana ma Hawaiʻi nei i mea e hoʻomāhuahua ai i ke kālā e pono ai nā mea hoʻokahu ʻia e waiho ana ma ka papa inoa no ka loaʻa mai o ka ʻāina hoʻopulapula. Aia nō ka Pila Kenekoa 1321 ke hoʻololi ʻia nei a e hoʻihoʻi ʻia ana a ma mua o ke Kōmike Kuleana Hawaiʻi o ka ʻAha Kenekoa no ke kūkākūkā ʻana i ka Pōʻalua. I kēlā pule aku nei, ua hoʻomoe ʻia kahi pila like ma ka Hale. Akā, ʻo nā hoʻololi e hana ʻia aʻela, ʻo ia nō nā mea i kānalua ai nā Kenekoa a me nā Lunamakaʻāinana. ʻO kekahi hoʻololi, ʻaʻole e kau palena ʻia ma ka hale pili waiwai hoʻokahi, akā, e hiki ana ke koho ʻia nā ʻano like ʻole o ka pili waiwai ʻana, ʻo ia hoʻi, ʻo ka hale pili waiwai, ka lūlū me ke ʻano pili waiwai, ka pili waiwai “keola” (bingo), a me ka heihei lio paha. A ma ia pila ke hoʻololi ʻia, na ke Komikina ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi e hoʻoholo i ka hana e pono ai, ʻaʻole na ka ʻAha ʻŌlelo.

Ma Mililani i ka wanaʻao o ka Pōʻahā nei, ua nou ʻia aku nei kahi mea pahū, he mea pahū Molotowa paha, i kekahi hale. Ua pau koke ke ahi i ke kinai ʻia e nā mea o ka hale ma mua o ka hiki ʻana aku o nā kānaka kinai ahi. ʻAʻohe mea i ʻeha a pōʻino paha. Aia nō ke keʻena mākaʻi ke noiʻi akula i ke puhi ahi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E paneʻe ka waʻa oi moe ka ʻale.

He ʻōlelo kēia no ka hoʻolalelale ʻana i ke kanaka e hana.