03-07-25

Hopu ʻia kekahi no ka hoʻomāinoino i kāna wahine.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 7 o Malaki, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hopu ʻia aku nei ʻo Kealiiwainue “Kealii” Mamala a hoʻopiʻi ʻia no kekahi mau hewa hoʻomāino kūloko. He 25 ona hewa i hoʻopiʻi ʻia ai, ʻo ka hoʻopaʻahao hewa, ʻo ka limanui ma ke kekelē ʻelua ʻekolu manawa, ka hoʻomāino kūloko he 14 manawa a me kekahi mau hewa hou aku. E noi ana ka loio hoʻopiʻi o ke Kalana ʻo Hawaiʻi, ʻaʻole e hoʻokuʻu ʻia aku ʻo Mamala ma ka pela.

Ua paʻa ihola ka inoa moho pōpō hīnaʻi o ka ʻAhahui Komohana Nui i nā Wāhine Ānuenue ma muli o ko lākou kāʻili ʻana aku i ke eo ma ke kūʻē ʻana iā Pekafila i ka Pōʻahā nei. ʻO ka helu ʻai, he 66 i ke 51. He 12 ʻai a Kelsie Imai. ʻO Lily Wahinekapu, he 11 āna ʻai, a ʻo Imani Perez, he 10 ʻai. A ʻo Jovi Lefotu, he ʻewalu āna ʻai, a pēlā pū me Brooklyn Rewers. ʻO ke kolu kēia o ka inoa moho o ka ʻAhahui Komohana Nui i lilo iā Hawaiʻi ma nā makahiki ʻehā i kaʻa hope aku nei. E kūʻē aku ana ʻo Hawaiʻi iā Nolika i kēia Pōʻaono. A inā e hāʻule ʻo Hawaiʻi, a e lanakila ʻo Ilewaina ma luna o Davisa i kēia Pōʻaono, e kū like ana ʻo Hawaiʻi lāua ʻo Davisa, ʻo lāua nā inoa moho o ka ʻAhahui Komohana Nui.

E hoʻomaka ana ka hoʻokūkū inoa moho o ka ʻAhahui Komohana Nui i kēia Pōʻakolu aʻe. ʻOiai, ʻo Hawaiʻi ka helu ʻekahi o ia ʻahahui, e holo pololei ana i ka puni ʻelua, a i ke kakahiaka o kēia Pōʻalima aʻe kona hoʻokūkū ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Māʻewaʻewa i ka hale kuleana ʻole.

Mai lilo ʻoe i puni wale, o lilo ʻoe i kamaliʻi.

Mai puni wale aku. E nānā a hoʻolohe pono, a noʻonoʻo pono i ka maikaʻi a me ka maikaʻi ʻole paha.

03-05-25

He mau Kāne Ānuenue pāʻani pōpō paʻipaʻi i kau i ka hano hāweo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Malaki, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō ka mākaʻi o Hawaiʻi moku ke ʻimi aʻela i ke kanaka i manaʻo ʻia nāna i kī aku iā Latisha Soares i ka pū. Lawe ʻia akula ʻo Soares i ka haukapila a ma laila ʻo ia kahi i make ai i ka wanaʻao o ka Pōʻalua nei. ʻO Isaiah Kaleo Jiaan Fourshey ka inoa o ke kanaka a ka mākaʻi e ʻimi aʻela. No Mauna Huʻihuʻi ʻo Fourshey. A he 5 ona kapuaʻi, he 10 ʻīniha, a he 165 ona paona. He ʻeleʻele kona lauoho a he maka mākuʻe kona. A he pū nō kāna, a manaʻo ʻia, he kanaka nō ia e hoʻopōʻino i kekahi. Inā he ʻike paha kāu, e kāhea aku i ka helu 911, a i ka Mākaʻi Kiu Duane Rapoza ʻŌpio ma ka helu (808) 961-2383. A inā he manaʻo kou e hoʻonalo i kou inoa, e kāhea aku iā Crime Stoppers ma ka helu (808) 961-8300.

I ka Pōʻalua nei, hoʻopiʻi aku nei ke kiule nui i kekahi mau wāhine ʻelua o Oʻahu nei no ka make ʻana o Sarai Perez-Rivera. He ʻekolu wale nō makahiki o Perez-Rivera. Ua hoʻopiʻi ʻia aku nei ʻo Janae Perez lāua ʻo Ashleigh Utley no ka pepehi kanaka ma ke kekelē ʻelua, ka limanui ma ke kekelē ʻekahi, a me ka ʻaihue kanaka. A hoʻopiʻi ʻia nō hoʻi lāua no ka hana ʻino i nā kaikunāne ʻelua o Perez-Rivera a me kona muli. I kēia manawa, aia nō ke hoʻopaʻa ʻia aku nei ʻo Perez lāua ʻo Utley ma ka Hale Paʻahao o Oʻahu me ka pela ʻole.

ʻEkolu mea i kau i ka hano hāweo o ka ʻAhahui Komohana Nui. ʻO Kristian Titriyski, ʻelua makana i lilo aku nei iā ia. ʻO Titriyski ka ʻOi o nā Haumāna Hou o ka Pule a ʻo ia nō hoʻi ka Mea Pāʻani Kūlele ʻOi o ka Pule. ʻO ia nei ka helu ʻeono ma ka hoʻopio i kēia manawa ma ʻAmelika a puni. ʻO ʻEleu Choy ka lua i kau i ka hano hāweo. ʻO ia ka Mea Pāʻani Kūpale ʻOi o ka Pule. A ʻo ke kolu, ʻo ia ʻo Tread Rosenthal, ʻo ia ka Mea Hānai ʻOi o ka Pule. A ʻo ke kolu ia o ka manawa i lilo ai ia hanohano iā Rosenthal i kēia kikina nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Lele i Kona; lele i Koʻolau.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka e ʻimi ʻia ana a paʻakikī kona loaʻa ʻana mai.

03-03-25

Ua piha nā makahiki he 50 i ka Hōkūleʻa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Malaki, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻO ka piha makahiki 50 kēia o ka Hōkūleʻa. I ka lā 8 o ka mahina ʻo Malaki o ka makahiki 1975, ua hoʻolana ʻia akula ua waʻa kaulua nei ma ke Kai Kūʻono o Kāneʻohe. A i ka makahiki 1976, na Loea Pius “Mau” Piailug i hoʻokele i ka Hōkūleʻa mai Hawaiʻi aku a i Kahiki ma ke kilo hōkū. A i ka makahiki 1980, na Nainoa Thompson i hana like. A ma ia hope mai, he ʻumi kūmālua a ʻoi nā manawa o Thompson i hoʻokele ai i kekahi ʻāina. A ua holo aku ka Hōkūleʻa i nā ʻāina like ʻole a puni ka honua. A māhuahua aʻela nā mea waʻa o ia waʻa kaulua, he 400 a ʻoi. I kēia Pōʻaono, ka lā 8 o Malaki, e mālama ʻia ana ka Hoʻolauleʻa Waʻa o Kualoa me Hakipuʻu. E mālama ʻia ana ma ka Pāka ʻo Kualoa mai ka hola 8:00 o ke kakahiaka a i ka hola 4:00 o ka ʻauinalā. A i ka lā 9 o Malaki, aia ka Pāʻina Hoʻoulu Kālā no ka Piha Makahiki 50 o ka Hōkūleʻa. I ka lā 10, mai ka hola 3:00 o ka ʻauinalā a i ka hola 6:00, e mālama ʻia ana ka hoʻomākaʻikaʻi ʻana i ka Hōkūleʻa. Aia ma ke Kikowaena ʻAha o Hawaiʻi. A i ka lā 14 o Malaki, aia ana “Ka Lā Piha Makahiki 50 o ka Hōkūleʻa: E Ola Mau” ma ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Bīhopa mai ka hola 5:00 o ka ʻauinalā a i ka hola 9:00. He $10 o ke kikiki ke kūʻai ʻia ma mua o ia lā, a he $15 o ke kikiki ma ka ʻīpuka.

ʻElua lā i luku wale aku ai nā Kāne Ānuenue iā Irvine, ka hui helu ʻekolu, ma ka pāʻani pōpō paʻipaʻi. I ka Pōʻalima nei ka mua, ma ka helu ʻai he 25 i ka 21, he 26 i ka 24, a he 25 i ka 22. A hana hou ʻia i ka Lāpule nei ma ka helu ʻai he 25 i ka 22, he 25 i ka 19, a he 25 i ka 20. Ma ia ahiahi, no nā Ānuenue, he 19 hoʻopio a Kristian Titriyski. A he 12 hoʻopio a Louis Sakanoko.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

ʻĀhaʻi akula i ka welowelo.

ʻO ia hoʻi, ua lanakila.

02-28-25

E naue aku i ka Hale Hana Keaka ʻo Kennedy no ka nānā ʻana iā “Rent.”

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 28 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻElua Ola Ka ʻĪ o ka lā ʻapōpō, ka lā mua o Malaki. Aia ʻo Ola Ka ʻĪ Kauaʻi-Niʻihau ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Kukui Grove. I ka hola 10:00 ana e hoʻomaka ai a i ka hola 3:00 ana e pau ai. A ʻo Ola Ka ʻĪ Kona, aia ana ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Keauhou a i ka hola 9:00 ana e hoʻomaka ai. A e pau ana i ka hola 3:00.

Aia ana ka hana keaka ʻo “Rent” ma ke kahua nui o ka Hale Hana Keaka ʻo Kennedy. I kēia ahiahi ana e hoʻomaka ai. ʻO ka makamua ia ma nā makahiki he ʻumi kūmāhā i kaʻa hope aku nei e hōʻikeʻike ai ke Keʻena Hana Keaka me Hulahula o ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa i ka hana keaka ʻana i kekahi hana keaka mele nui o ke Alanui Laulā. A ʻo ka makamua nō hoʻi ia o ka hana ʻana o Joshua “Baba” Kamoaniʻala Tavares ma ke ʻano he luna kuhikuhi. Ua puka ʻo Tavares mai ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa me ke Kekelē Lae Oʻo Hana Noʻeau Walea i ka makahiki 2024. A ʻakahi nō ʻo ia a hai ʻia i polopeka ma ke Keʻena Hana Keaka me Hulahula ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. Aia ana ʻo “Rent” ma ka hapalua hola ʻehiku o kēia ahiahi a me ke ahiahi o nā lā 7 me 8 o Malaki a i ka hola 2:00 o ka ʻauinalā o ka lā 9 o Malaki. ʻO ka hana keaka o ke ahiahi o ka lā ʻapōpō, ua pau nā kikiki i ke kūʻai ʻia. He $25 o ke kikiki. He $22 o ke kikiki no ke kumu a me ka limahana o ke Kulanui o Hawaiʻi, no ka poʻe pūʻalikoa, a me ka poʻe ʻelemākule. He $15 o ke kikiki no ka poʻe ʻōpiopio a keiki paha. A he $8 o ke kikiki no ka haumāna Kulanui o Hawaiʻi ke hōʻike ʻia ke Kāleka Hōʻoia Haumāna.

Hopu ʻia aku nei ʻelua mau wāhine i ka ʻauinalā Pōʻahā nei no ka waiho wale aku i ke kaikamahine a make loa i ka pōloli. ʻO Sarai Perez-Rivera ka inoa o ua kaikamahine lā a he ʻekolu wale nō ona makahiki. A ʻo Janae Perez lāua ʻo Ashleigh Utley nā wāhine i hopu ʻia. ʻO Perez ka makuahine o Perez-Rivera ke kaikamahine i make. Ua hopu ʻia aku ʻo Perez lāua ʻo Utley ma lalo o ka hoʻohuoi i ka pepehi kanaka ma ke kekelē ʻelua, ka limaikaika ma ke kekelē ʻekahi, ka ʻākeʻakeʻa i ka hoʻopiʻi ʻana a me ka ʻaihue kanaka. He ʻekolu keiki hou a Perez, akā, ʻaʻole lākou ma lalo o kona malu i kēia manawa ma muli o ia mau hoʻopiʻi ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hana a lau a lau ke aho, a laila, loaʻa ka iʻa kāpapa o ka moana.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomākaukau pono no ka papahana nui.

02-26-25

Nui nā kānaka o Maui i kaiheu ʻia iho nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 26 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aloha nō ka ʻAhahui Kūʻē i ka Hoʻomāinoino o Maui. Ua ʻoki ʻia iho nei kahi puʻu kālā pekelala i kēlā pule aku nei. He puʻu kālā ia e uku ana he ʻekolu mau limahana, a ʻo kekahi mea minamina, he iwakālua kūmāhā wale nō hola a emi mai e hoʻokuʻu ʻia ai ia mau limahana. ʻO ka puʻu kālā, no loko mai ia o kahi polokalamu nāna e kōkua i ke kanaka i kūpilikiʻi i ka ulia hoʻopōʻino, ua pau paha kona wahi hana a wahi noho paha. A ʻo kekahi pilikia, ʻo nā wahi mālama holoholona a puni kēia pae ʻāina, ua piha ʻū. Aia nō ka ʻAhahui Kūʻē i ka Hoʻomāinoino o Maui ke ʻimi akula i wahi e mau ai ka hana a ia mau limahana ʻekolu ma laila.

I ka Pōʻakahi nei, kaiehu ʻia iho nei he 131 mau kānaka o Maui i pau ko lākou mau hale i ke ahi o ka lā 8 o ʻAukake o ka makahiki 2023. Aia lākou a pau ma lalo o ia polokalamu pekelala nāna e kōkua i ke kanaka i kūpilikiʻi i ka ulia hoʻopōʻino. A e hana ana lākou ma nā hana e mōhala hou ai ʻo Maui ma hope o ia ahi weliweli. I ka Pōʻakahi nei lākou i hoʻomaopopo ʻia ai, ua pau loa ko lākou mau kūlana hana, ʻaʻole e hoʻi hou i ko lākou mau wahi hana. I kēia Pōʻaono, mai ka hola 9:00 o ke kakahiaka a ke kau ʻana o ka lā i ka lolo, e mālama ʻia ana kekahi fea ma ke Kikowaena ʻOhana ma Wailuku, kahi e kōkua ʻia ai nā kānaka ma ka ʻimi ʻana i hana hou. A paipai ʻia nā kānaka i kaiehu ʻia iho nei e kāhea i ka helu 808-877-6555 no ke kōkua ʻana ma ke noi ʻana i nā pono limahana kaiehu ʻia. A ʻo ke Kikowaena ʻOihana ʻAmelika Maui kekahi e kākoʻo. Aia nō ma ka helu wahi 110 Alanui ʻAlaʻihi, helu lumi 209 ma Kahului a ma ka pūnaewele, mauicounty.gov/1116/Maui-American-Job-Center.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He ʻūlei kolo.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka ikaika a pūkonakona.

02-24-25

Hoʻokuʻu ʻia aku nei nā makika kāne he nui ma Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 24 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma Kauaʻi, hoʻomaka aku nei ka hoʻokuʻu ʻia ʻana aku o nā makika kāne he nui lehulehu i mea e emi ai ka malaria manu. He maʻi ka malaria manu e hoʻopau nei i ka manu mūkīkī ʻōiwi. ʻO nā makika kāne i hoʻokuʻu ʻia aku nei, ʻokoʻa lākou, ʻokoʻa ka makika wahine, a no laila, ke moe lākou me ka makika wahine, ʻaʻole nō e hoʻohua ʻia ka hua. E hoʻokuʻu ʻia ana he 500,000 o ia mau makika kāne ma Kauaʻi i kēlā me kēia pule. ʻO kekahi hana e hana ʻia ana i nā makahiki i hala i mea e pau ai ka makika, ʻo ke kau o ka lāʻau make naio ma Alakaʻi. Ke hui pū me ka hoʻokuʻu ʻia o nā makika kāne, e emi loa auaneʻi ka makika wahine, ka mea nāna e hoʻolaha i ka malaria manu. I kēia manawa, ʻo ka ʻakikiki, he 20 wale nō i koe a emi mai paha. A ʻo ka ʻakekeʻe, he 50 wale nō koe a emi mai. A ʻo kekahi manu e pilikia auaneʻi, ʻo ia ka ʻanianiau. Ma nā makahiki ʻelima i kaʻa hope aku nei, ua emi ihola he 65%, he 3,000 paha i koe i kēia manawa.

ʻElua mau kānaka hou i hopu ʻia iho nei i ka Lāpule nei e pili ana i ka ulia pauka pahū o kā Lā Makahiki Hou ma Āliamanu. ʻO nā inoa o nā mea i hopu ʻia, ʻo Biet Thi Ho, he wahine nona nā makahiki he 60, a ʻo The Dao, he kāne nona nā makahiki he 59. ʻO lāua nā mea nona ka hale, kahi i pahū ai nā ahikao. ʻElua mau kānaka i make i ia pō, a ʻehā mau kānaka i make ma hope mai. Hopu ʻia iho nei ʻo Ho lāua ʻo Dao ma lalo o ka hoʻohuoi i ka hoʻokomo i nā ahikao me ka laikini ʻole a me kekahi mau hewa hou aku.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Eia iho kō hoa like ʻo Malelewaʻa.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka hana kāpulu.

02-21-25

E naue aku i ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ka Makana Aliʻi no ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 21 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia ana ʻo Ola Ka ʻĪ ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Ka Makana Aliʻi i ka lā ʻapōpō. I ka hola 10:00 ana o ke awakea e hoʻomaka ai, a i ka hola 3:00 ana e pau ai. E nui ana nā mea like ʻole ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo, ʻo ka hīmeni, ka hula, ka pāʻani a pēlā aku.

Hoʻopiʻi aku nei nā kānaka na lāua kekahi mau ʻoihana ʻekolu ma ke Kaona Pākē ma Honolulu i ke Keʻena Halihali Wikiwiki o Honolulu. E hōʻike aʻe ana ʻo Kim Nguyen lāua ʻo Vyna Nga Nguyen, ma muli o ke Keʻena Halihali Wikiwiki o Honolulu i pani kū ʻia ai kā lāua mau ʻoihana. ʻO Kim Nguyen ka ʻona o ka Hui ʻo Mahal Kita, a ʻo Vyna Nga Nguyen ka ʻona o ka Hui ʻo Tom’s Seafood a me LNV Seafood. Wahi a lāua, ʻo ke kumu i hoʻopau ʻia ai kā lāua mau ʻoihana i ka makahiki 2018, ʻo ia ke kūkulu ʻia ʻana o ke kaʻa uila kau i ka lewa a me ka hoʻohemahema ʻana i nā paipu o Tom’s Seafood, ʻaʻole i hoʻoponopono ʻia a no laila, hālana ka wai ʻinoʻino ma laila.

E kūkulu ʻia aʻe ana he uapo koʻele wāwae e moe ana mai ka ʻaoʻao Waikīkī o ke Ala Wai a i ka ʻaoʻao Mōʻiliʻili. ʻO ka lōʻihi o ia uapo, he 300 kapuaʻi a kapa ʻia ʻo Ala Pono. He uapo kēia no ka poʻe koʻele wāwae a holo kaʻa hehi wāwae paha. Ua nānā ʻia aku nei nā kiʻi kaha e hōʻike ana i ke ʻano o nā uapo like ʻole. A koho ʻia ihola nā kiʻi ʻoi ʻelima. ʻO ka hoʻolilo no ke kūkulu ʻana, he $63 miliona kālā a ʻoi iki. E hoʻomaka ke noi ʻana o nā hui kūkulu uapo i ka hana i kēia kau wela. A ke wae ʻia aku ka hui nāna ka hana, e hoʻomaka ke kūkulu ʻana i ka makahiki 2026, ʻo ka lōʻihi o ka hana, he ʻekolu makahiki. He mau kānaka e kūʻē aku nei i ka uapo. ʻŌlelo aʻela ʻo Laura Ruby o ke Alanui ʻo Kulanui, ua pūlima he 600 mau kānaka a ʻoi i ka palapala hoʻopiʻi e ʻōlelo ana, ʻaʻole e kūkulu ʻia ka uapo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻEha i ka ʻeha lima ʻole a ke aloha.

ʻO ia hoʻi, ua nui ke aloha o kekahi i kekahi.

02-14-25

Loaʻa aku nei kekahi poʻe i ka maʻi ʻulāliʻi ma Tekeka.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 14 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Loaʻa aku nei he 24 mau kānaka i ka maʻi ʻulāliʻi ma ke Kalana ʻo Gaines i Tekeka, he ʻelua mau mākua, a he 22 mau keiki. ʻO lākou a pau, ʻaʻole i ʻō ʻia. He ʻeiwa o lākou, aia nō ke waiho maʻi akula ma ka haukapila. He maʻi lele wale ka maʻi ʻulāliʻi, a no laila, ke manaʻo ʻia nei, he mau kānaka hou ke loaʻa aku i ua maʻi lā ma ke Kalana ʻo Gaines a me nā wahi e pili ana.

Aia i mua o ka ʻAha Kūkā o Honolulu nei ka Pila ʻAha Kūkā 61, e pāpā ana i ka hana huili ma nā wahi like ʻole o Oʻahu nei. ʻO ka huili, ʻo ia ka holo ʻana ma ka paikikala, ma ka mopeka, a ma ka mokokaikala paha me ka huki ʻia o ka huila o mua i luna o ka lewa a ma ka huila wale nō o hope e holo ai. A ʻo ka paikikala uila, ka mopeka a me ka mokokaikala nā mea e pāpā ʻia ai ka hana huili. ʻAʻole e pāpā ʻia ka huili ke holo ma ke kaʻa hehi wāwae a me ka mea holo ma muli o ka wāwae.

Luku aku nei ʻo Kailua iā Mililani ma ka hoʻokūkū pōpō hīnaʻi i ka pō Pōʻakolu nei ma ka helu ʻai he 57 i ke 36 a lilo ai ka inoa moho Māhele I o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu i nā keiki o Kailua. A ma ka Māhele II o ka ʻAhahui Kula Aupuni o Oʻahu, na ʻAiea i ʻāhaʻi aku i ka lanakila ma ka helu ʻai he 54 i ke 43 a Kaiser. A ʻo ʻAiea nō ka inoa moho Māhele II.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He ʻoʻopu kuʻia, ka iʻa hilahila o Kawainui.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka maka hilahila.

02-12-25

Kau ana ʻo Mary Kawena Pukui i ka hano hāweo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I kēia Pōʻaono, aia ʻo Ola Ka ʻĪ ma Maui. E mālama ʻia ana ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo ka Mōʻīwahine Kaʻahumanu. I ka hola 10:00 ana e hoʻomaka ai, a i ka hola 2:00 ana e pau ai. E haʻi ʻōlelo ana nā lanakila o ka hoʻokūkū haʻi ʻōlelo. A aia ana nā hana hoʻohauʻoli like ʻole.

He kālā paʻa hou kā ka ʻOihana Hana Kālā o ʻAmelika Hui Pū e kūʻai nei. A aia nō ke kiʻi o kekahi o nā kūpuna kaulana o Hawaiʻi nei, ʻo ia nō ʻo Mary Kawena Pukui, ma ua kālā paʻa lā. E kau ana ka pua aloalo ma kona lauoho, a e lei ana ʻo ia nei i ka lei kukui. A aia nō ka ʻōlelo “Nānā I Ke Kumu” ma kahi o kona poʻo. He mea ia kālā paʻa e hoʻohanohano ana i nā kānaka ʻōiwi. A no laila, ma kekahi ʻaoʻao, aia nō ke kiʻi o Sacagawea me kāna kama iki, me Jean-Baptiste. I kēia manawa, he ʻekolu wāhine o Hawaiʻi nei ma ke kālā paʻa o ʻAmelika Hui Pū ʻIa, ʻelua he Hawaiʻi, ʻo Edith Kanakaʻole lāua ʻo Mary Kawena Pukui. A ʻo ke kolu o ka wahine, ʻo Patsy T. Mink. ʻO Edith Kanakaʻole lāua ʻo Patsy Mink, aia ma ka hapahā.

Ua loaʻa aku nei ke kino kupapaʻu o kekahi luahine ma loko o ke kini ʻōpala nui ma Kapahulu i ke kakahiaka o ka Pōʻalua nei. I ka pō Pōʻakahi nei, kāhea aku nei kekahi ʻelemakule i ka ʻoihana mākaʻi no ka hōʻike ʻana aku, ua nalowale kāna wahine palau. Wahi a ka ʻelemakule, ua haʻalele ka wahine i ko lāua keʻena noho ma kahi o ka hola 8:00 o ke ahiahi, a ua kulu ke aumoe, ʻaʻole naʻe i hoʻi mai. A kāhea hou ka ʻelemakule i ke keʻena mākaʻi ma hope o ka 2:00 o ke aumoe me ke hōʻike pū ʻana aku, ʻaʻole nō i hoʻi mai kāna wahine palau. A ma hope mai ka loaʻa ʻana o ke kino kupapaʻu i ka mākaʻi. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula i ke kumu o ka make ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haʻalele ʻo Makanikeoe.

He ʻōlelo kēia e hōʻike ana, ua pau ka maluhia a me ke aloha.

02-10-25

Māhuahua aʻela ka makemake hua moa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 30 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma muli o ka palū manu e pāhola ana ma ʻAmelika, emi loa ihola nā hua moa a puni ʻo ʻAmelika Hui Pū ʻIa, a pēlā pū me Hawaiʻi nei. Ma ka hapanui o nā mākeke nui o Hawaiʻi nei, ua neo nā haka kau hua moa. A ma kekahi mau mākeke nui, kau palena ʻia ka nui o nā hua moa a ke kanaka e kūʻai mai ai, he ʻelua wale nō kākini. Ma Island Fresh Eggs ma Kalihi, he $12.75 o ke pā hua moa nui keʻokeʻo, he 20 hua moa o ke pā. A no ka hua moa i manuheʻu iki, he $10 o ke pā nona nā hua he 30. A ma ka “Farm Store” ma ke Ala Kaukonahua, he $7 wale nō o nā hua moa manuheʻu iki he 30.

Pōʻalo aku nei nā ʻAeko i nā maka o nā Aliʻi ma ke Kahului Pōpō Peku i mālama ʻia aku nei ma Nū ʻOlina ma ka helu ʻai he 40 i ka 22. Hāʻule pahū ihola ka manaʻo o ke Kūlanakauhale o Kanekaka i ka paʻa mai o nā inoa moho kahului ʻekolu ma hope kekahi o kekahi. A ua kū nō ka mākaia, ʻoiai, ma ke Kahului Pōpō Peku o ka makahiki 2023, ua eo ihola ʻo Piladelepia iā Kanekaka ma ka helu ʻai he 38 i ke 35. I ka hoʻokūkū o nehinei, ma hope o ka hapahā ʻelua, e ʻoi ana nā ʻAeko ma ka helu ʻai he 24 i ka hua nēnē. ʻO Jalen Hurts, ka ʻalihikūlele o Piladelepia, he 221 āna ʻīā i nou ai, a he 72 āna ʻīā i holo ai. ʻO ka lua ia o ka inoa moho Kahului Pōpō Peku i lilo i nā ʻAeko.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ka ʻōpuʻu pua i mōhala.

He ʻōlelo kēia no ka bēbē.