02-28-24

He mau ʻōlelo hoʻoweliweli na kekahi mau kaikamāhine ma Maui.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 28 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Pōʻakahi nei ma Maui, hopu ʻia aku nei he kaikamahine nona nā makahiki he 13 no ka hoʻoweliweli ma ke kekelē ʻekahi. Hoʻoweliweli aku nei ʻo ia i ke Kula Waena ʻo Kalama. A i ka Pōʻalua nei, he ʻelua mau kaikamāhine ʻōpiopio hou i hopu ʻia iho nei ma Maui no ka hoʻohuoi ʻia, ua hoʻoweliweli aku lāua i ke Kula Waena o ʻĪao. He 13 makahiki o kekahi, a he 14 makahiki o kekahi. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi aʻela i ka hana a ia mau kaikamāhine. Aia nō paha kekahi mau kahua kula ʻē aʻe i ʻike ʻia ai ka hana hoʻoweliweli. Ua kākau ʻia kahi ʻōlelo hoʻoweliweli ma ka lumi hoʻopau pilikia o ke Kula Kiʻekiʻe o Baldwin. ʻAʻole i hōʻike ʻia aʻe nā inoa o nā kaikamāhine nāna ka hana hoʻoweliweli.

Kāʻili aku nei ʻo Maia Esera i ka inoa moho hākōkō 190 paona o ka mokuʻāina no nā wāhine i ka Pōʻaono nei. ʻO Esera, he haumāna ʻo ia ma ka papa kiʻekiʻe loa o ke Kula Kiʻekiʻe o Kahuku. A ma ka puni inoa moho, lanakila aku nei ʻo ia ma luna o Janelle Mattos o ke Kula Kiʻekiʻe o Waipahu ma loko o nā kekona he 36 wale nō. A ʻo ke kolu ia o ka inoa moho mokuʻāina i lilo aku iā Esera ma hope kekahi o kekahi. A ʻo ia ka mea mua ma ka moʻolelo o ke Kula Kiʻekiʻe o Kahuku nāna i hana pēlā. Ma nā makahiki 2022 me 2023, ma ka māhele 225 paona ʻo ia. A inā ʻaʻole i hiki mai ka wā maʻi kolona, inā paha ua lilo aku ka inoa moho iā ia ma kona wā he haumāna komo hou.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe hua o ka maiʻa i ka lā hoʻokahi.

He pane kēia i ke kanaka ahonui ʻole.

02-26-24

Lele aku ke kaʻa i ka pali.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 26 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E koho ʻia aku paha ka Hoʻokūkū Hula ʻo ka Merry Monarch, ʻo ia kāu hoʻolauleʻa lāhui punahele. Na ka USA TODAY e mālama nei i ia hoʻokūkū. A he mau moho nō a ʻo kekahi moho o Hawaiʻi nei, ʻo ia ka Hoʻolauleʻa Aloha. E koho pāloka i kēlā me kēia lā ma kēia wahi, https://10best.usatoday.com/awards/travel/best-cultural-festival-2024/. ʻO ka lā hope loa, ʻo ia ka lā 18 o Malaki.

Lele aku nei i ka pali ke kaʻa Jeep a me ka mea nāna e kalaiwa ana ma Kaʻū. ʻO ka mea pōmaikaʻi, i ka hiki ʻana aku o ke kinai ahi, ka mākaʻi a me ke kiaʻi kai, ʻike ʻia akula ka mea kalaiwa e ʻau kū ana he 100 ʻīā mai ke kapa kai aku. Haʻi ʻia akula ʻo ia i kahi kūpono e kau aʻe ai ma kapa kai. A laila, me ke kaula i huki ʻia mai ai ua kanaka lā a i luna, i kahi palekana. ʻAʻole i hōʻike ʻia aʻe ka inoa o ia kanaka.

Kāʻili aku nei ʻo Kāna Lui i ka lanakila ma ka puni inoa moho pōpō hīnaʻi ma ka helu ʻai he 48 i ke 39 a Kapunahou i ka Pōʻaono nei, a lilo ai ka inoa moho iā Kāna Lui. He 11 ʻai a Pupu Sepulona a he ʻehiku āna lālau. He ʻewalu ʻai a Stone Kanoa, a he ʻewalu nō hoʻi ʻai a Caelan Fernando. ʻO Jordan Nunuha, he ʻehiku āna ʻai, he ʻelima lālau, a he ʻelua paku. ʻO ke kolu ia o ka inoa moho Māhele I i lilo iā Kāna Lui ma hope kekahi o kekahi.

ʻĀhaʻi aku nei ʻo Diesel Del Rosario o Lānaʻi i ka inoa moho hākōkō ma ka paona 120 i ka pō Pōʻaono nei ma Lāʻie. A ʻo ka inoa moho mua ia i lilo aku i ko Lānaʻi ma ka moʻolelo o ka mokuʻāina ʻo Hawaiʻi. A ʻo kona hoa paio ma ka puni inoa moho, ʻo ia ʻo Evan Kusumoto o Kamehameha. A ʻo Kusumoto, ʻelua manawa i lilo ai ka inoa moho mokuʻāina iā ia ma mua. ʻO ka inoa moho hui hākōkō, lilo aku nei iā Kamehameha. ʻO Kāna Lui ka helu elua, a ʻo Moanalua ke kolu.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hāiki Kaʻula i ka hoʻokē a nā manu.

He ʻōlelo kēia no kahi i pihaʻū i nā kānaka.

02-23-24

Loaʻa ihola ka inoa o ke kanaka i kī pū ʻia a make ma ʻŌhikilolo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 23 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻO Cranston Pia ka inoa o ke kanaka i make aku nei i ke kī pū ʻia i ka Pōʻaono nei ma kahi hānai holoholona o ʻŌhikilolo. Hopu ʻia aku nei kekahi ʻōpiopio nona nā makahiki he 17 i ka Lāpule nei. Ua ʻōlelo ʻia, e hoʻopaʻapaʻa ana ʻo Pia me ua ʻōpiopio lā ma muli o ka ʻakiʻaki ʻana o ka ʻīlio a ka ʻōpiopio i ka pipi keiki a Pia a ʻo ia kona wā i kī ʻia ai ma ke poʻo a ʻo kona make ihola nō ia. ʻO Pia ka mea nona kahi hānai holoholona o ʻŌhikilolo. Ua haʻalele maila ʻo ia i kāna wahine, iā Kristen, a me kā lāua kaikamahine i hope nei.

Hoʻopukapuka iho nei ʻo CVS Health he $35 miliona kālā a emi iki mai no ke kūkulu ʻana i mau wahi noho i emi kūpono ke kumu kūʻai ma Kapolei a me Lāhainā. Hoʻopukapuka aku nei ʻo CVS Health he $17.3 miliona me ka Hui ʻo Kobayashi, ka Hui ʻo Ahe a me ka Hui ʻo CREA, no ke kūkulu ʻana i 169 mau wahi noho i emi kūpono ke kumu kūʻai ma ke Kūlanakauhale ʻo Alapāka ma Kapolei. A he $17.5 miliona me nā Kaiāulu Wahi Noho Urabana, Ikaika ʻOhana a me nā Pakanā Kapitala ʻo Hunt no ke kūkulu ʻana i 200 wahi noho i emi kūpono ke kumu kūʻai. A ma ia mau kaiāulu hou, e kūkulu ʻia aʻe ana nō hoʻi he mau kula kamaliʻi no nā ʻohana e noho ana ma ia mau wahi.

E ʻoki ʻia iho ana ka moʻohelu kālā o nā keʻena aupuni mokuʻāina. No laila, ua kauoha aʻela ka ʻAha Kenekoa o Hawaiʻi nei, e hoʻomākaukau hou ʻia aku ʻelua noi kālā, ma kekahi, e hoʻēmi ʻia iho he 10%, a ma kekahi, he 15%. Ke nānā aku i ka moʻohelu kālā o nā kula aupuni a me nā kula hōʻāmana, mai ka $213 miliona a ka $320 miliona. Pohā ka lae. A oki loa ʻoiai ʻo ka lā 30 o Kepakemapa ka lā hope loa o ka puʻu kālā pekelala maʻi kolona, he $170 miliona o ka makahiki.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kū ma ka pā o Homa.

ʻO ia hoʻi, ua hoka ihola.

02-21-24

Loaʻa pono akula nā kānaka i kī pū aku ma ka hoʻolauleʻa ʻana o nā Aliʻi o Kansas City.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 21 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻopiʻi ʻia aku nei kekahi mau kānaka ʻelua no ka pepehi kanaka ma ke kekelē ʻelua a me kekahi mau hewa paʻa mea hōʻeha. ʻO Lyndell Mays lāua ʻo Dominic Miller nā inoa o lāua, a ʻo lāua nō kai kī pū aku ma ke kaʻi huakaʻi Kupa Pola o Kansas City i kēlā pule aku nei. Ua ulu aʻela ka hoʻopaʻapaʻa ma waena o kekahi mau ʻāuna kanaka ʻelua ma muli o ka manaʻo o ia mau hui, e haka pono mai ana kekahi ʻāuna i kekahi. ʻO Mays ka mea nāna i hoʻomaka i ke kī ʻana i ka pū me ka nānā ʻole i nā kānaka he nui e puni ana ʻo ia, he mau keiki nō hoʻi. ʻO Miller, e alualu ana ʻo ia i kekahi o nā hoa o Mays me ke kī pū ʻana aku. A ʻo kekahi pōkā ʻaeʻa o ka pū a Miller, ʻo ia ka mea i kū ai ʻo Lisa Lopez-Galvan a make ai ʻo ia. He makuahine ia nāna nā keiki ʻelua a ʻo ka wilipā ia o ka polokalamu lekiō ʻo “Taste of Tejano.” A ma muli o ke kī pū ʻana aʻe o ia mau kānaka ʻelua, he iwakālua kumamālua mau kānaka i ʻeha. Ua paʻa ihola nō hoʻi kekahi mau ʻōpiopio no ka hewa pili pū kī a me ke pale ʻana aku i ka hopu. A he mau hewa hou aku paha ke hiki mai ana.

Pani kū ʻia iho nei nā hale ʻaina Outback Steakhouse o Hawaiʻi nei i ka Lāpule nei, a haʻalele loa maila iā Hawaiʻi nei. He ʻekolu wale nō i koe ma hope o ke pani ʻia ʻana aku o nā hale ʻaina ma Maunalua ma Oʻahu nei a me Kīhei ma Maui i kēlā makahiki aku nei. A ʻo nā hale ʻaina hope loa i pani ʻia iho nei, ʻo ia nā hale ʻaina ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Waipiʻo, ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Kapolei Parkway a ma Kona ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi. ʻO ka mea ʻāpiki, ʻaʻole i hoʻomaopopo iki ka hui ʻo Outback Steakhouse i nā limahana a me ka lehulehu no ke pani ʻana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E kuhikuhi pono i nā au iki a me nā au nui o ka ʻike.

ʻO ia hoʻi, ma ke aʻo ʻana aku, e hana pono. E aʻo ʻia aku nā mea iki a me nā mea nui. He ʻano nui nō hoʻi nā mea iki, no laila, ʻaʻole e kāpae ʻia aku.

02-16-24

He kauhale hou no ka poʻe kuewa o Oʻahu nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 16 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua lilo aku nei ʻo Shely Chang, ʻo ia ke Kumu Aʻoaʻo ʻOi o ka Makahiki o Hawaiʻi nei. He kumu aʻoaʻo ʻo ia no ke Kula Haʻahaʻa ʻo Kaʻimiloa. He mea nui ʻo ia ma ka hoʻomōhala ʻana i hui nāna e ʻimi i mea e hiki pono ai nā haumāna i ke kula. Hālāwai nō ia hui me ka ʻohana no ke kūkākūkā ʻana. Mai ke Kula Kiʻekiʻe o Mānana ʻo ia i puka mai ai. A ʻo ke Kulanui o Hawaiʻi kona kulanui i puka mai ai me kekelē lae pua ma ke Keʻena ʻIke Lāhui a me ke kekelē lae oʻo ma ke aʻoaʻo kula. ʻŌlelo aʻela ʻo Chang, i maikaʻi kāna hana i kona kula a me ia hui, inā ʻaʻole lākou, inā ʻaʻole e hiki iā ia ke hana i kāna hana maikaʻi e hana nei.

Hoʻolaʻa ʻia aku nei ʻo Hoʻokahi Leo i ka Pōʻahā nei. ʻO Hoʻokahi Leo, he kauhale ia no nā kānaka kuewa he 50 e noho ai. Aia nō ma ke Alanui ʻo Middle. ʻO kahi mea maikaʻi o Hoʻokahi Leo, ma laila ana nā hana kākoʻo like ʻole e pono ai nā kānaka o ia kauhale, a he kiaʻi nō ma nā hola a pau o ka lā. Hōʻike aʻela ka Luna Hoʻokō Kimo Carvalho, ʻo ka nui o ka lilo i kuhi ʻia, he $1.7 miliona, akā, ma muli o ka hāʻawi manawaleʻa ʻana o HomeAid Hawaiʻi i nā pono a me nā lima hana, ua emi ihola a ka $500,000.

Kāʻili ʻia aku nei he 24 kana ahikao hōʻikeʻike i ka Pōʻahā nei. ʻO ia ʻano ahikao hōʻikeʻike i loaʻa mai, ʻaʻole ia he mea na ka lehulehu e kuni ai, akā, he nui nā laikini e pono ai ka hoʻokomo ʻana mai, ka hoʻāhu ʻana a me ka lawelawe ʻana. ʻO ka nui o nā ahikao kūʻē kānāwai i kāʻili ʻia mai ma Hawaiʻi nei mai ka mahina ʻo Kepakemapa, he 97.8 kana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

E kāmau iho i ka hoe a pae aku i ke kula.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomau i ka ʻai ʻana a māʻona ka ʻōpū.

02-14-24

Kau aʻe nei kekahi Kāne Ānuenue ma ka hano hāweo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 14 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma ʻOlekona, loaʻa aku nei kekahi kanaka i ka maʻi ahulau puponika, ʻo ia hoʻi, ʻo ka piwa ʻeleʻele. A i loaʻa ʻo ia i ua maʻi lā i kāna pōpoki. Wahi a nā luna ola kino o ke aupuni o laila, ua hāʻawi ʻia aku nei ka lāʻau lapaʻau i ia kanaka, kāna mau mea i launa kino ai ma nā lā i hala iho nei a me kāna pōpoki. A ʻaʻole paha e laha aku ma ia kaiāulu. ʻO ka piwa ʻeleʻele, he maʻi lele ia ma nā holoholona ʻai waiū, nā māmela hoʻi. ʻO ka ʻōuli o ka maʻi ahulau puponika o ka ʻanapuʻu, ʻo ka piwa, ka nalulu o ka lae, ka nāwaliwali a ʻo ka hele o ka ʻanapuʻu a ʻeha a pehu nō hoʻi. A ke komo aku i loko o ke aʻa koko, ʻo ka piwa, ka lī, ka nāwaliwali, ka ʻeha o ka ʻōpū, a i kekahi manawa, ʻo ke kahe ʻana o ke koko i loko o ka ʻili, a ʻo ka hele ʻana a ʻeleʻele ka manamana lima, ka manamana wāwae a me ka ihu paha. A ke komo aku i loko o ke akemāmā, ʻo ia mau ʻōuli nō i helu papa ʻia aku nei a me ka nūmōnia ulu koke. Hiki nō ke lapaʻau ʻia a ʻoi aku ka maikaʻi ke mikiʻala ka lapaʻau ʻia ʻana.

ʻAʻole e mālama ʻia ana ka Hoʻokūkū Heʻenalu ʻo ka Eddie Aikau Big Wave i kēia pule nei. I kēlā Pōʻahā aku nei, e kau aʻe ana ka hōʻailona melemele, ʻo ia hoʻi, e kūpono ana paha nā nalu ma loko o nā lā ʻelima a ʻehiku paha e hiki mai ana Akā, i ka Pōʻakahi nei, kau aʻela ka hōʻailona ʻulaʻula, ʻo ia hoʻi, ʻaʻole e nui kūpono nā nalu ma ka pule e hiki koke mai ana. Ua mālama ʻia aku nei ka Eddie i ka lā 22 o Ianuali o kēlā makahiki aku nei, a na Luke Shepardson i kāʻili aku i ke eo. He mau pule helu wale nō i koe e hiki ai ke mālama ʻia aku ua hoʻokūkū lā.

Lanakila aku nei nā Kāne Ānuenue ma luna o Kanapola he ʻelua manawa i kēlā pule aku nei. He keu aku ʻo Spyros Chakas a ke konapiliahi. He ʻumi kumamālima āna hoʻopio a he ʻewalu ʻali ma ka Pōʻakolu. A i ka Pōʻalima, he iwakālua kumamākolu hoʻopio. A ma muli o ia hana, lilo aku nei ʻo Chakas, ʻo ia ka Mea Pāʻani Pōpō Paʻipaʻi ʻOi o ka Pule o ʻAmelika Hui Pū ʻIa. He pule hoʻomalolo kēia no Hawaiʻi. A i kēia pule aʻe, e kūʻē aku ana iā Mikouli S&T he ʻelua manawa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He keʻa puaʻa maka ʻolelepā.

He ʻōlelo kēia no ke koa mākaha.

02-12-24

Hōʻike ihola nā ʻōpiopio o Hawaiʻi nei, ua pilikia ke ola noʻonoʻo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma kekahi ana manaʻo, hōʻike aʻela he hapakolu o nā haumāna kula kiʻekiʻe o ke aupuni o Hawaiʻi, ua kaumaha a i ʻole ia, ʻaʻohe manaʻolana i koe, ʻaneʻane i nā lā a pau o nā pule ʻelua a ʻoi aku paha o ka makahiki i hala iho nei. A he hapalima o nā haumāna kula kiʻekiʻe, ʻōlelo ihola lākou, ua hōʻeha lākou iā lākou iho me ka manaʻo ʻole ʻana e make iho. A ʻo ia ka mea e noi nei nā luna kula aupuni o Hawaiʻi nei i nā luna kau kānāwai he 20 kauka kālai noʻonoʻo hoʻonaʻauao hana manawa piha a me ke kālā e hoʻomau ai i kekahi mau polokalamu kauwela a me kekahi mau polokalamu ola noʻonoʻo no nā haumāna a me nā limahana.

Lilo hou aku nei ka inoa moho Kupa Pola iā Kansas City ma ka helu ʻai he 25 i ka 22 a Kapalakiko. I ka hopena o ka hapalua o ka pāʻani ʻana, e ʻoi aku ana ʻo Kapalakiko ma ka helu ʻai he 10 i ka 3. Akā, i ka hapahā ʻekolu, hiu aʻela nā Aliʻi a loaʻa nā ʻai he 10 me ka loaʻa ʻole o ka ʻai iā Kapalakiko. I ka hopena o ka hapahā hope, ua paʻi aʻela a paʻi he ʻumi kumamāiwa ʻai a nā ʻaoʻao ʻelua. Ma ka manawa kaulele, lilo mua akula ke kinipōpō iā Kapalakiko, a loaʻa ai ka ʻai peku. A i ka wā i lilo ai ka pōpō iā Patrick Mahomes a me kona mau hoa pāʻani, paʻa ihola ka ʻai holo a lilo ai lākou, ʻo lākou ka helu ʻekahi o ke Kuʻikahi Pōpōpeku Aupuni. ʻO ka lua kēia o ka makahiki, ma hope kekahi o kekahi, i lilo ai ka inoa moho iā Kansas City.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Akāka wale ʻo Haleakalā.

He ʻōlelo kēia no kekahi mea i ahuwale a i akāka leʻa paha.

02-09-24

Nui nā kānaka i pilikia ka hanu ʻana ma muli o nā ahi o Lāhainā.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 9 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Piha iho nei nā mahina ʻeono ma hope mai o ia mau ahi luku wale o Maui. A ma ka hōʻike a kekahi mau polopeka o ke Kulanui o Hawaiʻi, ʻo ia hoʻi, ʻo Alika Maunakea lāua ʻo Ruben Juarez, ua nānā ʻia aku nei nā kānaka he 224. A he 74 pākeneka o lākou, ua pilikia ka hanu ʻana. A ma waena o ia mau kānaka, no ka hapakolu, pau ka pono o ka hana a ke akemāmā. A he 55 pākeneka o nā kānaka a pau i nānā ʻia, ʻike ʻia nā ʻōuli o ka maʻi kaumaha lua. A ʻo kekahi pilikia, wahi a Juarez, ʻaʻohe mea e kōkua ana a e kākoʻo ana paha i ka hapanui o lākou no ia mau pilikia ola kino. He 24 pākeneka o nā kānaka i nānā ʻia, ʻaʻohe wahi maʻa mau e hele ai i ke kōkua lapaʻau. A he 13 pākeneka hou aku, ʻaʻohe ʻinikua ola kino. Ma ka noiʻi ʻana, ʻike ʻia ihola, he 65 pākeneka o ia mau ʻāuna kanaka, aia nō ke noho ihola ma kahi noho kūikawā, a he 58 pākeneka, ʻaʻohe kūlana hana ma muli o nā ahi. A he 24 pākeneka, aia nō ke ʻimi akula i kūlana hana. ʻŌlelo aʻela ʻo Maunakea, lana kona manaʻo, ma muli o nā mea i helu papa ʻia iho nei, e hoʻomaka nā keʻena like ʻole i ka hana pū ʻana me ia kaiāulu i mea e kāhaʻu ai nā pilikia ola kino a ola noʻonoʻo nō hoʻi.

Lanakila hou aku nei nā Wāhine Ānuenue ma ka pāʻani pōpō hīnaʻi i ka pō Pōʻahā nei. ʻO Kaleponi Kāna Kieko ka hoa paio, a ʻo ka helu ʻai, he 64 i ke 52. A ʻo ka hā ia o ka lanakila ma hope kekahi o kekahi. ʻO Lily Wahinekapu, he 16 āna ʻai. A ʻo Daejah Phillips, ka Mea Pāʻani ʻOi o ka ʻAhahui Komohana Nui o ka Pule, he 11 āna ʻai, a he ʻewalu āna lālau. A ʻo Imani Perez, he 10 āna ʻai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe mea nāna e paʻi i ke poʻo.

ʻO ia hoʻi, ʻo ia ka ʻoi, ʻaʻohe mea i like kona mākaukau a ikaika paha.

02-05-24

E pāpahi ʻia ana kekahi mau hulu kupuna o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 5 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E kau ana kekahi mau kānaka ʻelima o Hawaiʻi nei i ka hano hāweo no nā hana ʻoi kelakela ma kā lākou mau māhele ʻike. A ʻo ia mau momi makamae, ʻo Davianna McGregor, ʻo Douglas D.L. Chong, ʻo Sarah Ilialoha Keahi, ʻo Julian Keikilani Ako a me Ricardo “Ric” Trimillos. ʻO McGregor, he polopeka ʻemerita, a he 49 ona makahiki i hana ai ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. A he alakaʻi ʻo ia i waele i ke ala ma ka ʻike lāhui, a he kiaʻi ʻo ia e hāʻawi pau ana no ka lāhui, ʻo kekahi, ma ka Protect Kahoʻolawe ʻOhana, a he nui hou aku kāna mau hana e pono ai kānaka. ʻO Chong, ʻo ia ke poʻokela ma ka moʻolelo o ka poʻe Pākē o kēia pae ʻāina nei. Paheʻe nō kāna ʻōlelo ʻana ma kekahi mau ʻano ʻōlelo ʻelima o Kina. A ke aʻo akula i nā hana like ʻole mai kahiko mai i mea e mau ai.  He 40 ona makahiki i hana ai ma ke Kulanui o Hawaiʻi a me ka ʻOihana Hoʻonaʻauao o Hawaiʻi. ʻO Keahi, he alakaʻi hanohano ma ka hoʻāla hou ʻana i nā mele Hawaiʻi, ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka hoʻonaʻauao Hawaiʻi. He 40 ona makahiki i hoʻoulu ai i nā keiki ma ke ʻano he kumu ma nā Kula ʻo Kamehameha. A ma muli o kāna hana ma ia kula, ua lilo ka ʻōlelo Hawaiʻi i koina no nā haumāna. ʻO Ako, ʻo kona mau makahiki e hana ana ma nā Kula ʻo Kamehameha e hoʻomākaukau ana i nā ʻōpiopio no ka hoʻonaʻauao ʻana ma hope aku o ke kula kiʻekiʻe, he 40 a emi iki mai. A he haku mele nō hoʻi ʻo ia a ʻelua āna Makana Hōkū Hanohano no ka haku mele ʻana. ʻO Trimillos, he polopeka ʻemeritisa ma ka ʻike mele lāhui ma ke Kulanui o Hawaiʻi a he nui kāna hana no ka pono o ke mele Hawaiʻi a me ka hana. Aʻo ʻia ʻo Trimillos ma ka heluhelu hua mele piano a hoʻokani nō hoʻi i ka “rondalla” a me ke “kulintang” o ka ʻĀina Pilipino a i ke mele “gagaku” a me ke koto o Iāpana. I kēia Pōʻaono ana e mālama ʻia ai ka ʻAha Mea Makamae e Ola nei o Hawaiʻi. E hoʻomaka ana i ka hola 11:00 o ke awakea. A hiki ke kūʻai ʻia ke kikiki ma ke kahua pūnaewele o Honpa Hongwanji Mission of Hawaiʻi.

Kī aku nei ʻo Amelika Hui Pū ʻIa lāua ʻo Pelekane i nā pōkā pahū i nā wahi he 36 o nā Houthi ma Yemene i ka Pōʻaono nei. I kēlā Lāpule aku nei ma Ioredāne, make aku nei he ʻekolu mau koa ʻAmelika. Ma hope mai o ka hoʻomaka ʻana o ke kaua o ʻIkelaʻela a me Hamasa, e kī ana nā Houthi i nā moku o ʻAmelika Hui Pū ʻia a me Pelekane e holo ana ma ke Kai ʻUla a me ke Kai Kūʻono o Adena. A hōʻike aʻela nā Houthi, ʻaʻohe o lākou manaʻo e kāhaʻu ke kī pōkā ʻana mai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hana a lau a lau ke aho, a laila, loaʻa ka iʻa kāpapa o ka moana.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomākaukau pono a mākaukau loa no ka papahana nui.

02-02-24

Hoʻomaka iho nei ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 2 o Pepeluali. A ʻo ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi nō hoʻi. Aloha mai e nā makamaka. Penei ka nūhou.

I ka lā ʻapōpō ma Oʻahu nei, ka lā 3 o Pepeluali, aia ana ma ke Kikowaena Kūʻai o nā Koʻolau ʻo Ola Ka ʻĪ Koʻolau. He mea hoʻolauleʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi. I ka hola 10:00 o ke awakea e hoʻomaka ai a i ka hola 3:00 o ka ʻauinalā e pau ai. He hoʻokūkū haʻi ʻōlelo ko laila, he mau pāʻani leʻaleʻa, he mau hōʻikeʻike hoʻohauʻoli a pēlā aku. E naue aku.

Ke ʻimi ʻia akula kahi e waiho loa ai ka lehu a me nā mea e pili ana o nā ahi o Lāhainā. He ʻekolu wahi i koe. ʻO kekahi, ʻo ia ka Waihona ʻŌpala o Maui Waena, aia ma Puʻunēnē. A ʻo nā wahi ʻē aʻe ʻelua, aia ma Maui Komohana. ʻO kekahi, ma Wahikuli, a ʻo kekahi, ma Crater Village. ʻO ia mau wahi ʻelua, ʻaʻole i kūkulu ʻia. Akā, ʻo ka ʻāina ma Wahikuli, aia nō ma kahi e kokoke ana i nā wahi noho a me ke kapa kai. A ke mālama ʻia iho ma Crater Village, e ʻino auaneʻi paha ka lua wai a me ke kumu wai inu paha. A inā ma ka Waihona ʻŌpala o Maui Waena e mālama ʻia ai, e nui loa paha nā kaʻa ma ke alanui i ka wā e halihali ʻia aku ai ka lehu i laila. Hoʻomaka iho nei ke ana manaʻo, kahi e hōʻike ai ko Maui i ko lākou mau manaʻo no ia mau wahi ʻekolu. He ʻelua pule ka lōʻihi. A i ka lā mua o Malaki e koho ʻia iho ai kahi e mālama ʻia ai ka lehu.

ʻO Kahuku nō ka ʻoi ma ka pāʻani pōpō hīnaʻi. I ka pō Pōʻakolu nei, e kūʻē ana nā kaikamāhine o ke Kula Kiʻekiʻe o Kahuku i ko Kamapela no ka inoa moho o ka Māhele I o ka ʻAhahui ʻĀlapa o nā Kula Kiʻekiʻe o Oʻahu. Ua hahana nō ka pāʻani ʻana, a lilo ai ka inoa moho iā Kahuku ma ka helu ʻai he 33 i ke 31. ʻO Posia Wily, he ʻeiwa āna ʻai, ʻekolu ʻaihue, a ʻelua paku. ʻO Tuisila Wily-Awa, ʻewalu āna ʻai, ʻeono lālau, a ʻehā ʻaihue. ʻO Elisa Holakeituai, he 10 āna lālau. ʻO Makana Kamakeeaina, ʻeono āna ʻai a ʻekolu ʻaihue. A ʻo Tailele Wily-Ava, ʻelima āna ʻai a ʻekolu ʻaihue. E hoʻomaka ana ka Hoʻokūkū Inoa Moho Mokuʻāina i kēia pule aʻe.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe ʻai pani ʻia o ka ʻamo.

He ʻōlelo pākīkē kēia i ke kanaka waha nina, he ʻai hoʻonihinihi i ka mea ʻai.