10-02-23

E ʻā loa ana ka ipukukui, ʻaʻole e pio i ke Kauaʻula.

ʻO ia aʻela ke poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 2 o ʻOkakopa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Waiho aku nei ʻo Keʻeaumoku Kapu lāua ʻo Uʻilani Kapu i hoʻopiʻi i mua o ka ʻAha Kaʻapuni o Maui.  He hoʻopiʻi ia i ka Hui Uila Hawaiʻi, ke aupuni mokuʻāina, ke Kalana ʻo Maui, nā Kula ʻo Kamehameha, a ʻo kekahi mea i komo pū i loko o ia pūʻulu, ʻo ia ʻo Peter Martin a me kona hui ʻo West Maui Land, a pēlā pū me nā hui wai ma lalo ona, ʻo Launiupoko Irrigation Co., ʻo Launiupoko Water Co. a me Launiupoko Water Development Kaupalena ʻIa. E ʻōlelo ana ʻo Kapu mā, i ʻoi loa aku ka maloʻo o Lāhainā ma muli o ka hana a Martin a me kona mau hui ma ka hoʻokahe ʻana aku i ka wai o nā kahawai i nā ʻāina ma Maui Komohana i kūkulu ʻia e lākou. ʻO ka lua kēia o ka hoʻopiʻi iā Martin a me kona hui ʻo West Maui Land Co. A ʻo ka mua ia e hoʻopiʻi ana i ia mau hui wai o Launiupoko.

A ma ka Pōʻaono nei, ua piha ke Kahua Pāʻani ʻo War Memorial i nā kānaka mākaʻikaʻi. A ʻike aku nei lākou i ka lanakila ʻana o ka hui pae ʻōpio a me ka hui pae oʻo o ke Kula Kiʻekiʻe o Lahainaluna ma luna o Balawina. ʻO ka helu ʻai ma ka pae ʻōpio, he 14 i ka 9. A ma ka pae oʻo, he 42 i ka hua kakā. ʻAʻole naʻe ia ʻo ka mea nui. Ua nui ke aloha a me ka mahalo i nā keiki o Lahainaluna a me ko lākou hoʻomanawanui ʻana i nā mea a pau ma hope mai o ke ahi o ka lā 8 o ʻAukake. He mau keiki lākou e lana ai ka manaʻo e maikaʻi ana nā mea a pau ma kēia hope aku.


Aloha nō nā Koa Ānuenue. Ua eo iho nei lākou iā Newaka Las-Vegas ma ka helu ʻai he 44 i ka 20. ʻO kekahi mea maikaʻi, ʻaʻohe hoʻokūkū o kēia pule, a no laila, he wā ia e polapola ai a e ola hou ai nā mea pāʻani i maʻi a i ʻeha paha.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kano ke kihi poʻohiwi o Honokōhau.

He ʻōlelo mahalo i ko Honokōhau, Maui no ko lākou paʻahana.

09-29-23

I ka lā ʻapōpō ka wā mua e hoʻi ai nā Luna o Lahainalua i ke kahua pāʻani pōpō peku.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 29 o Kepakemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻAʻole e holo ana ka Hōkūleʻa no Mekiko a me ʻAmelika Waena. E hoʻi mai ana nō i Hawaiʻi nei i Kēkēmapa ma muli o ka pilikia i nā ahi o Maui. Wahi a Nainoa Thompson, ka luna nui hoʻokō o ka ʻAhahui Holo Moana o Polenekia, ʻaʻole hiki iā ia ke hoʻomaopopo i ka nui o ka ʻeha e ʻike ʻia nei ma ko kākou ʻāina. A hoʻokahi wale nō mea i maopopo leʻa iā ia, ʻo ia nō ko lākou hoʻi ʻana i Hawaiʻi nei. A hōʻike mai nō hoʻi ʻo Thompson, e hoʻokō ʻia aku nō ka Huakaʻi Kaʻapuni i ka Moananuiākea.

Lanakila aku nei nā Wāhine Ānuenue ma luna o Kaleponi Kāna Kieko ma ka hoʻokūkū pōpō wāwae i ka Pōʻahā nei. ʻO ka helu ʻai, he 4 a Hawaiʻi i ka 2 a Kaleponi Kāna Kieko. He ʻelua ʻai a Amber Gilbert o Hawaiʻi. Na Eliza Ammendolia o Hawaiʻi ka ʻai mua a Hawaiʻi, a ʻo ka mea ia i paʻi ai a paʻi ka helu ʻai. A ma hope mai nā ʻai ʻelua a Gilbert. A na Nicole Ando ka ʻai hope loa. He ʻehā pale ʻana a Sophie Augustin e komo ʻole ai ka pōpō a Kaleponi Kāna Kieko.

Aia nō nā Luna o Lahainaluna ke hoʻomākaukau akula no ka hoʻokūkū pōpō peku i ka pō Pōʻaono ma ke Kahua Pāʻani ʻo War Memorial. E kūʻē ana lākou iā Balawina. ʻO ka hoʻokūkū mua ana ia o nā Luna i kēia kau nei. ʻO ka manawa hope a lākou i pāʻani pōpō peku ai ma ke ʻano he hui, ʻo ia ka hoʻokūkū kio ʻana me Maui a me Balawina i ka lā 5 o ʻAukake, he mau lā helu wale nō ma mua o ia ahi nui weliweli.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Noʻeau ka hana a ka ua; akamai ka ʻimina o ka noʻonoʻo.

He ʻōlelo kēia e mahalo ana i ke kanaka akamai.

09-27-23

He puhi kolohe paha ka hana ma Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 27 o Kepakemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E komo hou ana nā haumāna i nā kula o Lele i ka mahina ʻo ʻOkakopa, ʻoiai, ua maikaʻi ka lepo, ka wai a me ke ea o ia mau kula. No ke Kula Kiʻekiʻe o Lahainaluna, aia nō lākou ke hele akula i ke Kula Kiʻekiʻe o Kūlanihākoʻi ma Kīhei, akā, ʻo ka lā 5 o ʻOkakopa ko lākou lā hope loa e hele aku ai i laila. I ka lā 16 o ʻOkakopa lākou e hoʻi ai i ko lākou kahua kula. No ke Kula Waena o Lahaina, e komo hou ana nā haumāna i laila i ka lā 17 o ʻOkakopa. No ke Kula Haʻahaʻa ʻo Ka Mōʻī Kamehameha III a me ke Kula Haʻahaʻa ʻo ke Kamāliʻiwahine Nāhiʻenaʻena, i ka lā 18 o ʻOkakopa e hoʻomaka ai ka hele ʻana aku o nā haumāna a pau o ia mau kula ʻelua i ke kahua o ke Kula Haʻahaʻa ʻo ke Kamāliʻiwahine Nāhiʻenaʻena. No kahi wā pōkole wale nō ia, ʻoiai, e kūkulu ʻia ana kahi kula kūikawā ma Pulelehua i Honokōwai no nā haumāna o ke Kula Haʻahaʻa ʻo ka Mōʻī Kamehameha III. Ua pau loa ka pono o ia kula haʻahaʻa i ke ahi.

Ma Kauaʻi i ke kakahiaka o ka Pōʻakahi nei, kinai ʻia aku nei ke ahi ma Anahola e ka poʻe kinai ahi o laila. Ua pau he 12 ʻeka i ke ahi. A aia nō hoʻi ma ia wahi, he 40 kaʻa i haʻalele loa ʻia, he mau laholio hoʻopaʻa huila a me ka ʻōpala. ʻAʻohe kanaka i pōʻino a ʻaʻohe nō hoʻi hale i pau i ke ahi. Aia nō ke noiʻi ʻia akula ke kumu i ʻā ʻia ai ke ahi, akā, kuhi ʻia he puhi kolohe ka hana.

ʻElua mau mea pāʻani o ka hui pōpō paʻipaʻi o ke Kulanui o Hawaiʻi i kau aʻe i ka hano. ʻO Amber Igiede ka mua. Ua koho ʻia ʻo ia, ʻo ia ka Mea Pāʻani Kūlele ʻOi o ka ʻAhahui Komohana Nui o ka Pule. A ʻo Kate Lang ka lua, ʻo ia ka Mea Hānai ʻOi o ka Pule. ʻO Igiede, ʻo ke ono ia o ka manawa i lilo ai ia hanohano iā ia i kona wā he Wahine Ānuenue. A ʻo ke kolu hoʻi ia o kēia kau nei. A ʻo Lang, ʻo ka lima ia o kona wā i hoʻohanohano ʻia ai no kona hānai ʻana, ʻo ia hoʻi, lilo aku nei ia hanohano iā ia i nā pule a pau i kēia kikina nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Ka Maʻaʻa wehe lau niu o Lele.

He ʻōlelo kēia no kahi makani kaulana o Lāhainā.

09-25-23

ʻĀhaʻi aku nei nā Kāne Ānuenue i ka lanakila ma ka hoʻokūkū pōpō pekupeku o ka Pōʻaono nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 25 o Kepakemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Pilikia ihola ke Kūkala Nūhou o KITV4 i nā lā i hala iho nei. ʻAʻole i hoʻolele ʻia aʻe ke kūkala nūhou ma luna o ke kīwī ma kekahi mau lā i hala. ʻO nā pono paha nā mea i pilikia. Akā, he hoʻi mai koe o ke kūkala nūhou, wahi a ia hui. I ka Pōʻahā nei i hoʻomaka ai ka pilikia.

ʻAkahi a hiki hou ka Hōkūleʻa i Kapalakiko ma hope o nā makahiki he iwakālua kūmāwalu. Hiki aku nei ka Hōkūleʻa i ke Kūʻono Pāka Kai o Kapalakiko i ka Lāpule nei. He huakaʻi kaʻapuni ia i ka Moananuiākea. E kipa ana ka Hōkūleʻa a me ka Hikianalia i nā ʻāina a me nā pae ʻāina he kanakolu kūmāono, he 100 a emi mai panalāʻau o nā Kānaka ʻŌiwi, a he 345 awa kū moku. ʻO ka nui o nā mea waʻa, he 400. ʻO ka nui o nā mahina e holo ai ka Hōkūleʻa a puni ka Moananuiākea, he kanahā kūmāhiku. A ʻo ka lōʻihi, he 43,000 mile kai.

Ua paʻa ihola kahi ʻaelike ma waena o nā alakaʻi uniona a me nā keʻena hana kiʻiʻoniʻoni o Hollywood. He ʻekolu makahiki ka lōʻihi o ka palapala ʻaelike. I kēia manawa, ʻaʻole i pau ka ʻolohani, akā, no ka manawa, pau ihola ke kū ʻana me nā hōʻailona ma mua o nā keʻena o Hollywood. Aia ka pono ʻo ka ʻāpono ʻia o ka palapala ʻaelike e ka papa a me nā lālā o ka ʻAhahui Mea Kākau o ʻAmelika.

Kāʻili aku nei nā Kāne Ānuenue i ka lanakila ma ka Pōʻaono nei ma ke kūʻē ʻana aku nei iā Nū Mekiko MokuʻĀina. Ma hope o nā hapahā mua ʻelua, e ʻoi ana nā Mahiʻai o Nū Mekiko ma ka helu ʻai he 17 i ka 3. Ma ka hapalua mua, he 257 ʻīā a Nū Mekiko Mokuʻāina, he 141 o ia mau ʻīā, he mau ʻīā holo. Akā, ma ka hapalua ʻelua, hiu aʻela ka ʻaoʻao kūpale o Hawaiʻi, a he kanahiku kūmāwalu wale nō ʻīā a nā Mahiʻai. E kūʻē aku ana ʻo Hawaiʻi i ke Kulanui o Nevada-Las Vegas i kēia Pōʻaono. E haʻalele mai ana ka hui pōpō peku o Hawaiʻi iā Oʻahu nei i ka ʻauinalā Pōʻakolu.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Pāpahi i ka hae o ka lanakila.

He ʻōlelo mahalo kēia i ka mea lanakila.

09-22-23

E makaʻala i ʻole e pōʻino ka honu keiki.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 22 o Kepakemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Kohu mea lā, paʻa loa ka manaʻo o ke Kiaʻāina Josh Green ma ka lā e hemo hou ai ʻo Maui Komohana i ka poʻe malihini mākaʻikaʻi. ʻO ka lā 8 nō ia o ʻOkakopa. Hoʻohiki aʻela ke kiaʻāina, ʻaʻole e kipaku ʻia aku nā kānaka i pilikia i ke ahi o Lāhainā, mai ko lākou wahi e noho akula i kēia manawa. Wahi a ke kiaʻāina, he 85 paha pākeneka o nā kānaka a nā luna aupuni i kamaʻilio ai, ua noi mai, e hemo koke ʻo Maui Komohana i mea e paʻa ai ko lākou mau kūlana hana. Akā, ʻaʻole i hōʻike ʻia mai ka nui o nā kānaka i kamaʻilio ʻia.

Ke noi aʻela ka ʻOihana Iʻa me Holoholona ʻĀhiu o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i ka lehulehu, e makaʻala ke hele aku ma kahi o nā kahakai, a e hoʻopio ʻia iho ke kukui i ka pō, ʻoiai, ʻaʻole i pau ka wā hānau o ka honu. A he hānau i ka pō, a ke ʻike aku ka honu i ka mālamalama o ke kukui, e huikau auaneʻi a ʻo ke kolo aku ia no uka. A ke kolo aku ka honu i uka, ʻo ka make ka hopena. Hoʻomaka ka wā hānau o ka honu ma waena o ʻApelila a hele nō a hala ʻo Kepakemapa. A i kekahi manawa, hele nō a hiki i Kēkēmapa. A he mau ʻano honu ko nā kahakai o Hawaiʻi nei, ʻo ka honu, ka ʻea a me ka honu ridali ʻoliwa. E hele i kēia lou, https://dlnr.hawaii.gov/wildlife/files/2016/03/DOC439.pdf, no nā kukui i ʻāpono ʻia. He mau kukui ia e pōʻino ʻole ai ka holoholona.

Ma ka pāʻani pōpō pekupeku o ka Pōʻahā nei, kahi i kūʻē aku ai ʻo Kalāheo iā Rusawela, i ka wā hoʻomaha hapalua like, e ʻoi aku ana ʻo Kalāheo ma ka helu ʻai he 17 i ka hua nēnē a Rusawela. Eia naʻe, ma ka hapahā ʻekolu me ʻehā, ua hiu aʻela ʻo Rusawela, a kāʻili aku nei i ka lanakila ma ka helu ʻai he 24 i ka 17. Ma ka hapahā ʻekolu, komo akula ʻo Taimane Souza-Fautanu o Rusawela, ʻo ia ka ʻalihikūlele. ʻO kona kūlana maʻa mau, he ʻāʻapo. Ua maikaʻi wale kāna hana ma ke kūlana ʻalihikūlele. He 147 āna ʻīā i holo ai, a he ʻelua āna ʻai holo. A nou aku nei nō hoʻi i ka pōpō iā Dayten Tilton, a loaʻa ai kekahi ʻai holo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

He keiki aloha nā mea kanu.

He ʻōlelo kēia no ka poʻe mahi ʻai, kohu keiki ka mea kanu, mālama pono ʻia.

09-20-23

E hāʻawi ʻia aku ana ka haʻawina kōkua hoʻonaʻauao piha i ka papa 2024 o ke Kula Kiʻekiʻe o Lāhaināluna.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 20 o Kepakemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ke ʻimi aʻe nei ka papa o ke Keʻena Lawelawe ʻOihana Hoʻomākaʻikaʻi i hui nāna e kūkulu i Papahana Hoʻomōhala ʻOihana Hoʻomākaʻikaʻi e kākoʻo ana i ko Maui a me ke aupuni mokuʻāina ma ke kūkulu hou ʻana i ka hoʻokele waiwai ma hope o ke ahi i pau ai ke kaona ʻo Lāhainā. Ua hōʻike aʻela ke Kiaʻāina Josh Green, e ʻae hou ʻia ka hele ʻana aku o ka malihini mākaʻikaʻi i Maui Komohana  i ka lā 8 o ʻOkakopa. Akā, he nui loa nā kānaka i pūlima aku nei i ka palapala hoʻopiʻi e koi ana i ka hoʻopaneʻe ʻana aku i ia lā. ʻO kekahi mea i ʻōlelo ʻia ma ia palapala hoʻopiʻi, ʻaʻole e holo ka manaʻo no ka hemo hou ʻana, aia wale nō a kūkākūkā pono ʻia me nā ʻohana o Lāhainā i pilikia i ke ahi. ʻO ia mau ʻohana, ʻo ia ka iwikuamoʻo o ke kaiāulu, a hana nō kekahi hapa ma ka ʻoihana hoʻomākaʻikaʻi, a i kēia wā, he hana nui ka ʻimi ʻana i wahi e noho ai, ka loaʻa ʻana o ke ola e pono ai ka hoʻonaʻauao ʻia ʻana o kā lākou mau keiki a me ka hana e pono ai ko lākou noʻonoʻo maikaʻi a me ko lākou naʻau.

Kūkala aʻela ke Kulanui o Hawaiʻi, e hāʻawi ʻia aku i ka haʻawina kōkua hoʻonaʻauao piha i nā haumāna o ka papa kiʻekiʻe loa o ke Kula Kiʻekiʻe o Lāhaināluna. Ma ia haʻawina kōkua hoʻonaʻauao, e uku ʻia ka uku kulanui, ka uku kūmau, nā puke a me nā lako e pono ai, ke komo ka haumāna i kekahi o nā kahua kula o ke Kulanui o Hawaiʻi ma ke ʻano he haumāna manawa piha, a hapa manawa paha. Hiki ke lilo ia haʻawina i nā haumāna a pau o ka Papa 2024 i kākau inoa no ke kula kiʻekiʻe ma ka lā 7 o ʻAukake a ma mua aku paha.

Kau aʻe nei ʻo Kate Lang o ka hui pōpō paʻipaʻi o ke Kulanui o Hawaiʻi i ka hano hāweo. ʻO Lang ka Mea Hānai ʻOi o ka ʻAhahui Komohana Nui o ka Pule. Hala aku nei ka pule ʻehā o ke kikina, a ʻo ka hā ia o ka makana i lilo aku nei iā Lang. E alakaʻi ana ʻo Lang ma ka ʻAhahui Komohana Nui ma ka hānai ʻana, he 10.98 āna hānai o ka pāʻani hoʻokahi. A ma ka ʻAhahui ʻĀlapa o nā Kulanui o ʻAmelika, ʻo Lang ka helu 11.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

I aliʻi ke aliʻi i ke kanaka.

He ʻōlelo kēia e hōʻike ana, he mea nui ke kanaka, no laila, e mālama pono ʻia ʻo ia e ke aliʻi.

09-18-23

E hoʻi mai ana i Hawaiʻi nei ke kanaka i ʻāhaʻi i ka lanakila ma kahi hoʻokūkū hīmeni kaulana.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 18 o Kepakemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hopu ʻia aku nei kekahi wahine, he ʻumi kumamāiwa ona makahiki, i manaʻo ʻia, e kalaiwa ana ʻo ia i kona kaʻa ma lalo o ka malu o ka wai ʻona ma ka wanaʻao o ka Pōʻaono nei, a hoʻokuʻi ai i kekahi kaʻa ma ʻAiea. A ʻo ke kiakaʻa o ia ʻokomopila, he kāne, ua hoʻihoʻi ʻia aku i ka haukapila. He iwakālua kumamāwalu ona makahiki. A aia nō ʻo ia ma ke kūlana kūpilikiʻi. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula. Wahi a ka mākaʻi, kohu mea lā, ʻo ka wai ʻona kekahi kumu o ka ulia, akā, ʻo ka lāʻau ʻona a me ka holo nui paha kekahi mau kumu.

E hoʻi mai ana ʻo Iam Tongi i Hawaiʻi nei no ka mālama ʻana i kekahi mau ʻaha mele ma Kēkēmapa. ʻO kekahi ʻaha mele, aia ana ma ke Kahua ʻo Blaisdell ma Honolulu. Ma ka lā 9 o Kēkēmapa. He $27.50 a ʻoi o ke kikiki. A laila, e lele aku ana ia i Maui, kahi e mālama ʻia ana ka ʻaha mele ma ka lā 12 a me ka lā 13 ma ke Kikowaena ʻIke a Hana Noʻeau o Maui. A ʻo ke kumu kūʻai o ke kikiki, hoʻomaka ma ke $64.75. A e hoʻomaka ana ke kūʻai ʻia ʻana o ke kikiki ma ka hola 10:00 o kēia Pōʻalima no ka poʻe e noho nei ma Hawaiʻi nei. A no ka poʻe e noho akula ma ʻAmelika, e hoʻomaka ka wā kūʻai ma ka hola 10:00 o ka lā 29 o Kepakemapa. Ma ka pūnaewele nō e kūʻai ʻia ai ke kikiki.

I ka Pōʻaono nei, lanakila aku nei nā keiki o Kahuku ma luna o ka hui helu ʻekolu o ʻAmelika Hui Pū ma ka helu ʻai he 30 i ka 23. I ka hopena o ka hapahā ʻelua, e ʻoi aku ana ʻo Kahuku ma ka helu ʻai he 22 i ka 9 a Kāna Ioane Boseco. A ʻaʻole i loaʻa hou kahi ʻai iā Kahuku a koe ana he kanakolu kekona ma ka hapahā ʻehā. I ia manawa, holo akula ʻo Tuli Tagovailoa-Amosa, ka ʻalihikūlele, a loaʻa ka ʻai holo. A paʻa nā ʻai keu ʻelua ma hope mai.

Aloha nō nā Kāne Ānuenue. Luku ʻia aku nei lākou e ʻOlekona ma ka helu ʻai he 55 i ka 10 a Hawaiʻi. ʻO ʻOlekona ka hui helu 13 o ʻAmelika Hui Pū. I kēia Pōʻaono, ka lā 23 hoʻi, e kūʻē ana ʻo Hawaiʻi iā Nū Mekiko Mokuʻāina ma ke Kahua Pāʻani ʻo T.C. Ching.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Noho ke koaʻe i ka lua.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka nāna e hōʻike ʻole aʻe i kona manaʻo.

09-15-23

Hoʻi aku nei nā haumāna o Lāhainā i ke kula.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 14 o Kepakemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia nō ke hiki koke maila ka lā kau palena e noi aku ai i kōkua ka poʻe i pilikia i nā ahi o Maui. ʻO ka hola 5:00 o ka ʻauinalā Pōʻalima, kēia lā hoʻi, ke kaupalena e kākau inoa ai no ka polokalamu hoʻohale e lawelawe ʻia nei e ka Hui Keʻa ʻUlaʻula a me ke aupuni mokuʻāina o Hawaiʻi. Na FEMA ka uku. E kāhea ʻia aku ka helu 800-733-2767. A no ke kōkua ma ke kālā, ua mākaukau nō ka Hui Keʻa ʻUlaʻula, akā, ʻo ka Pōʻakahi ka lā kaupalena e noi ai i kōkua. Inā ʻaʻole paha ʻoe i kāhea ʻia, kelekiko ʻia paha, a leka uila ʻia paha akā manaʻo ana ʻoe, ua nui ka pōʻino i ke ahi, e hele aku i redcross.org/hihelp no kahi ʻike e pili ana i ia polokalamu. No ke kākau inoa, e kāhea aku i ka helu 808-733-2767 no ke kamaʻilio ʻana me ka limahana o ke Keʻa ʻUlaʻula.

Hoʻi aku nei i ke kula nā haumāna o Lāhainā, he 600 a emi iki mai. ʻO nā haumāna o ke Kula Kiʻekiʻe o Lāhaināluna, he 500 lākou a emi mai. He hapalua like wale nō ia o ka haumāna o ia kula, akā, ke manaʻo nei nā luna o ke Keʻena Hoʻonaʻauao, e māhuahua aʻe ana. E mālama ʻia ana kā lākou mau papa ma ke kahua o ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Kūlanihākoʻi ma Kīhei. Hoʻi aku nei nō hoʻi i ke kula nā hāumana kula kaiapuni o ke Kamāliʻiwahine Nāhiʻenaʻena, ke Kula Waena o Lāhainā a me ke Kula Kiʻekiʻe o Lāhaināluna, he 100 a ʻoi. Akā, e lele ana kahi o ke aʻo ʻana ma ʻō a ma ʻaneʻi o ka ʻāina. I kekahi wā, aia ana ma Kahakuloa, kahi a nā keiki e hana ai i ka loʻi. A i kekahi wā, ma Hāna, kahi a lākou e aʻo ai i ke kālai ʻana a me ke kūkulu ʻana paha. A pēlā nō ma ia wahi aku, ia wahi aku.

Ma Maui, loaʻa aku nei he puʻu laehaokela niu i make i ka Pōʻakahi nei.  ʻAʻole i loaʻa ka puʻu laehaokela ola ma Maui ma mua. E huli ana nā limahana o ka ʻOihana Mahi ʻAi o Hawaiʻi ma kekahi hale kūʻai o Maui, a ʻike akula i ka puka o kekahi ʻeke pulu a ma hope mai, loaʻa maila ia puʻu, ua make. Ua hoʻomalu ʻia aku nei he ʻumi kumamālima papa lāʻau nona nā ʻeke pulu, a e hoʻihoʻi ʻia mai i Oʻahu nei. Wahi a nā luna aupuni, ʻo ka pulu, he wahi maikaʻi ia e laha ai ka puʻu laehaokela niu. Inā ʻike ʻia aku ka laha o ia puʻu ma kekahi wahi, e kāhea koke aku i ka Hui Huli Puʻu Laehaokela Niu ma ka helu 808-679-5244 a i ʻole ia ma ka pūnaewele, ma info@crbhawaii.org. A e kāhea ʻia aku paha ka helu wawe, 808-643-7378.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kīkī kōʻele huli a mahi.

ʻO ia hoʻi, he papahana nui.

09-13-23

Pilikia kekahi mau kānaka o Maui i ka wai ʻole ma muli o ke ahi o ka lā 8 o Kepakemapa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 13 o Kepakemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻO ia mau nō ka pilikia o ko Lāhainā a me ko Kula i ka wai ʻole. Haʻi ʻia aʻe nei nā kānaka o ia mau wahi, ʻaʻole e inu i ka wai o nā paipu, a ʻaʻole hoʻi e ʻauʻau ma ia wai, ʻoiai, ua ʻinoʻino ma muli o ke ahi. I ka Pōʻalua nei, ua kūkala aʻela ke Kalana ʻo Maui, ʻo nā kānaka o ka Māhele 1 ma uka aʻe nei o Kula, he hiki nō iā lākou ke inu i ka wai, no ka mea, ʻaʻole i komo aku nā mea ʻinoʻino i loko o ka wai. Akā, ma mua o ka hoʻohana ʻana i ka wai, e hoʻoholo ʻia ka wai o nā paipu he 10 minuke a ʻoi i mea e pau ai ka wai e waiho wale ana ma nā paipu. ʻO kahi pilikia, ma kekahi palapala ʻāina a ke kalana i hōʻike ʻia aʻe i ka lehulehu, no ka hapanui o nā wahi o Kula ma kahi o ke Awāwa ʻo Pūlehu, ke pāpā ʻia aʻe nei ka inu ʻana i ka wai a me ka ʻauʻau ʻana ma ia wai. ʻO kekahi pilikia, aia nō nā kānaka kinai ahi ke noke aʻe nei i ka hana i mea e pio loa ai ke ahi ma Olinda.

Ke noi aʻe nei ke Keʻena Mākaʻi o Honolulu i ka lehulehu i kōkua ma ka ʻimi ʻana i mau kānaka i ʻike maka i ka pepehi ʻia ʻana o Joseph Mattson a make. Ua loaʻa aku nei kona kino make ma ke Ala ʻo Marconi i ka lā 8 aʻe nei o Kepakemapa. Aia nō ka māhele lawe ola o ke Keʻena Mākaʻi ke noiʻi aku nei i ke kalaima pepehi kanaka ma ke kekelē ʻelua, ʻoiai, ua hou ʻia aku ke kino o Mattson he mau manawa, a ʻo ia kona mea i make ai. ʻO ka lōʻihi o Mattson, he 5 kapuaʻi 7 ʻīniha, a he 175 ona paona. Inā he wahi ʻike kāu, e kāhea aku i ka helu 911, a i ʻole ia, i ka helu 808-955-8300. A hiki nō hoʻi ke waiho ka ʻike me ka hōʻike ʻole ʻia o kou inoa ma ka pūnaewele, ma www.honolulucrimestoppers.org a i ʻole ia ma ka polokalamu P3 Tips.

ʻO Kahuku ke kula kiʻekiʻe helu ʻekahi ma ka pāʻani pōpō peku ma Hawaiʻi nei. Akā, ma ka hopena pule nei, ua hāʻule iho nei nā keiki o Kahuku ma ka helu ʻai he 55 i ka 8. ʻO ko lākou hoa paio, ʻo Mater Dei, ka hui helu ʻekahi o ʻAmelika Hui Pū ʻIa. I kēia Pōʻaono, e kūʻē aku ana ʻo Kahuku iā Kāna Ioane Boseco o Kaleponi. ʻO Kāna Ioane Boseco ka hui helu ʻelua o ʻAmelika Hui Pū ʻIa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Oki kilohana ka pali o Waialoha.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka kino māʻoheʻohe.

09-11-23

Luaʻi hou ana ka pele ma Halemaʻumaʻu.


ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 11 o Kepakemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hai aku nei ke Keʻena Loio Kuhina o Hawaiʻi i ka Hui Noiʻi Palekana Ahi no ka noiʻi a hoʻokolokolo ʻana i ka hana a ke kalana a me ka mokuʻāina i lawelawe ai i mea e pakele ai nā kānaka, nā hale a me ka ʻāina i ke ahi o ka lā ʻewalu o ʻAukake ma Maui. ʻŌlelo aʻela ka Loio Kuhina Mokuʻāina Anne E. Lopez, ua paʻa kona manaʻo, e ahuwale me ka pāʻewaʻewa ʻole ka noiʻi ʻia ʻana o ka hana a ke aupuni i ia wā. ʻAʻole e noiʻi ʻia ana ke kumu i ʻā ʻia ai ke ahi e ia hui. Na ke Keʻena Kinai Ahi e noiʻi akula.

Aia nō ka pele ke luaʻi aʻela ma ka lua pele ʻo Halemaʻumaʻu. I ka Lāpule nei ka hoʻomaka ʻana. A i ia manawa, lele aʻela ka pele a ka 500 kapuaʻi a emi iki mai. I kēia manawa, ʻo ke 82 kapuaʻi ke kiʻekiʻe loa a ma loko wale nō o Halemaʻumaʻu.

Ua loaʻa aku nei ke kino make o kekahi kanaka ma Kahuku i ka Pōʻalima nei. He kanaono kūmāono ona makahiki. Ua hoʻomaka ka pilau ʻana o ke kino. Kālai ʻia aku nei ke kupapaʻu i ka Pōʻaono nei, a ʻike ʻia ihola ua hou ʻia aku ke kino he mau manawa. ʻAʻohe kanaka i hopu ʻia no ke kalaima. Akā, aia nō ka mākaʻi ke noiʻi aʻela.

Ua eo ihola nā Wāhine Ānuenue iā UCLA ma loko o nā pāʻani ʻehā i ka Lāpule nei a lilo ai ka inoa moho o ka Hoʻokūkū Pōpō Paʻipaʻi Outrigger i nā Beruina. ʻAʻole i hāʻule iki ʻo UCLA ma ia hoʻokūkū nui. Ma UCLA, he 16 hoʻopio a Grayce Olson. A he 13 hoʻopio a Iman Indiaye, a pēlā pū me Cheridyn Leverette. A ma ka ʻaoʻao o Hawaiʻi, he 17 hoʻopio a Riley Wagoner. A ʻo Caylen Alexander, he 15 āna hoʻopio, a he 11 ʻali. A ʻo Amber Igiede, he 12 āna hoʻopio, he ʻehiku ʻali, a he ʻelima paku.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻIkea maila ʻo Mānā, ua hāʻale i ka wai liʻulā.

ʻO ia hoʻi, ua ahuwale ka manaʻo e pūlapu aʻe i kekahi.