Ke Aolama

E hoʻomaloʻo ʻia ana nō nā pahu ʻaila o ka ʻOihana Moku ma Kapūkakī.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 18 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻAkahi nō a ʻāpono ka ʻAha Kenekoa o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i ka pila e koi ana i ke Keʻena Pūʻalikoa, e hoʻokō i ke kauoha o ke aupuni o Hawaiʻi e hoʻomaloʻo i nā pahu ʻaila o ka ʻOihana Moku ma Kapūkakī. A ma ia pila, e hoʻokaʻawale ʻia ana nō hoʻi he $100 miliona kālā no ka hana e pono ai. Ma Kēkēmapa o ka makahiki nei i hala i kauoha ʻia aku ai ka ʻOihana Moku, akā he hōʻole wale nō ka hana. A hōʻole nō hoʻi ka Huinalima me ka ʻōlelo ʻana, ʻaʻohe mana o ke aupuni o Hawaiʻi e kauoha ai i ka hoʻomaloʻo ʻana. Akā, ma muli o ia pila i ʻāpono ʻia e ka ʻAha ʻŌlelo Lāhui, ʻo ka manawa kēia e ʻaʻako ai i ka hana. Kuhi ʻia, i kēia mahina aʻe, e hoʻokaʻawale ʻia ana he puʻu kālā hou e pono ai ka hoʻomaloʻo ʻana.

Ua pepehi ʻia aku nei kekahi wahine kuewa a make ma mua pono o ka hale mākaʻi o Kapolei ma ka pō Pōʻalua nei. ʻO Linda M. Johnson ka inoa o ua wahine lā, a he 48 ona makahiki. A ʻo ke kanaka i hoʻohuoi ʻia nāna ka pepehi ʻana, ua paʻa ihola i ka hopu ʻia. ʻO Michael Kalama Armstrong kona inoa. Ma ia pō iho nō, hoʻopiʻi ʻia iho ʻo Armstrong no ka limanui ʻana i kekahi wahine a me kekahi mākaʻi, akā, hoʻokuʻu ʻia akula ʻo ia. Ma ia hope koke iho, ʻo ia ka wā i pepehi ʻia ai ʻo Johnson a make.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hoʻokuʻi a kole ka lae.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i kū a pilikia.

Ua ola loa kekahi wahine i loaʻa i ka mū hōlapu pale ʻea pau.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 16 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E holo ana ʻekolu mau koholā, he kāne, he wahine a me ke keiki, i kai o Maui. A ʻo ke koholā wahine, ua hihia ihola i ke kaula. Ua paʻa loa kona poʻo i ia kaula. I ka Pōʻakahi nei, wehe ʻia akula ke kaula a hemo. ʻO ka lōʻihi o ke kaula, he 500 kapuaʻi. Ma hope mai, pipili akula ke keiki i ka ʻauwae o ka makuahine. A kohu mea lā, e ola ana nō.

Ua lapaʻau ʻia aku nei kekahi wahine a ola loa, ua pau loa ka mū hōlapu pale ʻea pau. Ua loaʻa ua wahine nei i ka lūkīmia a me ka mū hōlapu pale ʻea pau. A hoʻoili ʻia ke koko piko i ka wahine i mea e lapaʻau ʻia ai ka maʻi ʻaʻai o loko ona. A i kēia manawa, ʻaʻohe ona wahi mea a loaʻa i ka mū hōlapu ʻino. ʻO ke kolu ia o ke kanaka i loaʻa i ka mū hōlapu pale ʻea pau, a ua ola loa. ʻO Timothy Ray Brown ka mua. ʻO kona ola loa ʻana, ʻo ia hoʻi, ʻaʻole i loaʻa iki ka mū hōlapu ma kona kino, aia i ka makahiki 2008. A pēlā nō ʻo ia a kona make ʻana i ka maʻi ʻaʻai ma ka makahiki 2020. ʻO ka lua o ke kanaka, ma ka makahiki 2019 ia, a ʻo Adam Castillejo kona inoa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

ʻEliʻeli kūlana o ʻĀinaʻike.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i mahalo ʻia kona ʻike hohonu.

ʻĀpono aku nei ka ʻAha ʻŌlelo Lāhui i kahi pila e ahuwale ai ke kekohala ma kahi hana.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 11 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hōʻike aʻela ka Hope Kiaʻāina Josh Green, ʻo ia kekahi ma ke alualu ʻana i ke kūlana kiaʻāina. He Kemokalaka ʻo ia, a ʻo ia ka hope kiaʻāina mai ka makahiki 2018. He luna makaʻāinana ʻo Green ma mua a he kenekoa nō hoʻi. A he kauka ʻo ia ma nā wahi kuaʻāina o ka mokupuni ʻo Hawaiʻi. ʻO Vicky Cayetano kekahi e alualu ana i ia kūlana hoʻokahi nō. He manaʻo ko Kirk Caldwell e holo. A ua ʻōlelo ka Lunamakaʻāinana Kai Kahele, e holo paha ʻo ia i ke kūlana kiaʻāina. Ma ka ʻaoʻao Lepupalika, he mau moho e alualu ana i ke kūlana kiaʻāina. ʻO Paul Morgan, he mea kūkā ʻoihana o ka mokupuni ʻo Hawaiʻi. ʻO Lynn Mariano, he koa kahiko a ʻo ia ka manakia polokalamu o ke Kikowaena Pūʻalikoa ʻIniko-Pākīpika o ʻAmelika Hui Pū ʻIa. ʻO Gary Cordero, ʻo ke poʻo ʻo ia o ka ʻAhahui Aloha Freedom. ʻO ia hui ka mea nāna i hoʻolālā i nā hālāwai hōʻeuʻeu kūʻē lāʻau koʻokoʻo ma waho o kahi noho o ka Hope Kiaʻāina Green. ʻO kekahi mau kānaka e manaʻo nei e lilo i moho, ʻo ia ʻo Peter Savio, he mea kūkulu ʻāina, a me BJ Penn, he kāʻeʻaʻeʻa ma ka mokomoko.

I ka Pōʻahā nei, ʻakahi nō a ʻāpono ka ʻAha ʻŌlelo Lāhui i kahi pila e hiki ai i ka poʻe i kekohala ʻia ma kahi hana ke hoʻopiʻi aku ma ka ʻaha hoʻokolokolo. A manaʻo ʻia, e pūlima ʻia ana nō ua pila lā e ka Pelekikena Joe Biden. E pāpā ana ka pila i ka palapala ʻaelike e ʻonou ana i ka limahana e kūkākūkā ʻia ka hihia kekohala a hoʻoholo i ka manaʻo ma ka ʻuao, ʻaʻole ma ka ʻaha hoʻokolokolo, ʻoiai, ʻo ka ʻuao, he mea ia e pōmaikaʻi ai ka haku hana me ka hoʻonalo ʻana, ʻaʻole e ʻike ʻia e ka lehulehu. ʻO kekahi mea nui o ia pila, e hoʻolilo ana ia i nā palapala ʻaelike nona ia ʻano ʻōlelo mai mua mai i mea ʻole. No laila, e hiki ana i ke kanaka i paʻa i ia ʻano palapala ʻaelike ma mua, ke hoʻopiʻi aku i ka ʻaha hoʻokolokolo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Ka ulua kāpapa o ke kai loa.

ʻO ia hoʻi, he koa ikaika.

E hoʻihoʻi ʻia ana kekahi mau iwi kupuna i Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 9 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hoʻomaka ihola ka hoʻihoʻi ʻia ʻana mai o kekahi mau iwi kupuna he 58 i ka Pōʻalua nei. Aia nō kekahi mau ʻelele o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi i ʻEulopa no ka hoʻihoʻi ʻana mai o kekahi mau hale hōʻikeʻike a me kekahi mau kulanui o Kelemānia a me kekahi hale hōʻikeʻike o ʻAukekulia i nā iwi kupuna. Na ka Hale Hōʻikeʻike o Ubersee i hoʻihoʻi mai nei he ʻewalu iwi poʻo i nehinei. I loaʻa nā iwi kupuna i ia mau hale hōʻikeʻike me nā kulanui iā Hermann Otto Finsch. Ma kahi o ka makahiki 1880, ua hele mai ʻo Finsch i Hawaiʻi nei a ʻo nā iwi i loaʻa iā ia ma kona mau mokupuni i hele ai, ʻohi ihola ʻo ia a lawe pū me ia i kona ʻāina. E kamaʻilio ʻia ana ka hoʻihoʻi ʻia ʻana mai o ia mau iwi kupuna mai ka makahiki 2017.

Aloha nō. He kanaka Pāʻele hou kai kī pū ʻia e ka mākaʻi a make ma Minneapolis i kēlā Pōʻakolu aku nei. ʻO Amir Locke kona inoa. A nui aʻela nā kānaka e kūʻē ana ma ka māki ʻana ma ke kaona i ka Pōʻaono nei. He palapala hopu kā ka mākaʻi no kekahi kanaka, a komo wale nā mākaʻi i loko o kekahi keʻena noho, kahi e hiamoe ana ʻo Locke. Hoʻomaka lākou e ʻuā, “Mākaʻi, he palapala hopu.” Peku ʻia ka noho moe a Locke e hiamoe ana. I kona puoho ʻana, ʻike ʻia kahi pū, a ʻo kona kī ʻia aʻela nō ia he ʻekolu manawa a ʻoi. ʻO Minneapolis nō hoʻi kahi i make ai ʻo George Floyd iā Derek Chauvin. He mākaʻi ʻo Chauvin i ia manawa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

E kuahui like i ka hana.

ʻO ia hoʻi, e alu like.

 Make hewa hou kekahi kanaka i ka mākaʻi ma Minneapolis.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 7 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua moe ihola kahi loea heʻenalu i ka moe kapu o Niolopua i ke kakahiaka nui o ka Pōʻaono nei ma kona hale. ʻO Peter Cole kona inoa, a kaulana ʻo ia nei i ka heʻe ʻana ma nā nalu halehale. Ua lilo iā Cole ka inoa moho o ka Hoʻokūkū Heʻenalu o nā ʻĀina Like ʻOle ma Mākaha i ka makahiki 1958. A ua mau nō kona heʻenalu ʻana ma Waimea ma hope o ka piha ʻana o nā makahiki he 60 iā ia. I ka makahiki 2011, ua ʻae ʻia, ʻo Cole kekahi ma ka Hale Kaulana o nā Kānaka Puni Kai o Hawaiʻi. Ua haʻalele ʻo Cole ma hope mai i kāna wahine, iā Sally, i kāna mau keiki kāne, iā Peter ʻŌpio, Kaʻāina a me Douglass, i kāna kaikamahine kōlea, iā Kaulana Fraser, i kona palala, iā Schuyler, i kāna mau moʻopuna he ʻeono, a me nā keiki a me nā kaikamāhine hanauna. Aia nō ke hoʻolālā ʻia nei ka lū ʻia ʻana o kona lehu ma Paumalū.

I ka Pōʻaono nei, lanakila aku nei ʻo Hawaiʻi ma luna o Kanapola. Ua hāʻule nā Ānuenue ma ka pāʻani mua, akā, ma ia hope mai, ʻaʻole lākou i hahai ma hope o Kanapola ma ka helu ʻai. He 18 hoʻopio a Dimitrios Mouchlias o Hawaiʻi. ʻO Spyros Chakas, he 13 āna hoʻopio, a he ʻekolu āna ʻeki. ʻO Kanaʻi Akana, he ʻehiku āna hoʻopio a he 10 āna ʻali. ʻO Jakob Thelle, ka mea hānai, he 38 āna hānai, he ʻeono āna ʻali, a hoʻokahi ʻeki. E kūʻē ana ʻo Hawaiʻi iā Moku Loloa i ka Pōʻalua ma ke Kikowaena ʻo Stan Sheriff.

Eia mai kā kākou ‘ōlelo noʻeau,

I kahi ʻē ka mālia, hana i ka makau.

ʻO ia hoʻi, e hoʻomākaukau ʻoe a mākaukau.

Hoʻomaka iho nei ka haku ʻana i polokalamu keleaʻo no Haleakalā.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 4 o Pepeluali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻO ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi nō kēia. A he mau mea e mālama ʻia ana. Eia mai kahi e hele ai no ka nānā ʻana: https://www.mahinaolelohawaii.org/.

Lilo aku nei kahi puʻu kālā iā Honeygirl Duman, ka laeʻula hoʻonaʻauao o ka Pāka Aupuni o Haleakalā, no ka haku ʻana i polokalamu keleaʻo no ia pāka ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻŌlelo ihola ʻo Duman, he mau manawa i nīnau ai kahi kumu kaiapuni iā ia, inā he polokalamu ma laila ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻO ka mea minamina, ʻaʻole ia ʻano polokalamu ma mua. He mea nui naʻe ka mālama ʻana a me ka hoʻōla ʻana i ka moʻolelo, ka hana a me ka ʻōlelo. A no laila i ʻimi ai ʻo Duman i puʻu kālā. A i kēia manawa, ua hoʻomaka iho nei ka haku ʻana i ia polokalamu.

I ka Lāpule nei, ua pepehi ʻia ʻo Daniel Luna a pau ka ʻike a pau hoʻi ka lohe ma waho o ke Kahua Pāʻani ʻo SoFi ma ke Kūlanakauhale o nā ʻĀnela. I pepehi ʻia ʻo Luna ma muli o kona puni i nā 49ers o Kapalakiko. ʻO ka pilikia naʻe, ʻaʻole i hoʻomaopopo ʻia aʻe ka lehulehu a hala nā lā ʻekolu a me ka nīnau ʻana o ka nūpepa ʻo ka Manawa. Ua loaʻa ʻo Luna ma kahi kūkulu kaʻa o ke kahua pāʻani ma hope mai o ka hola 4:00 o ka ʻauinalā, e kahe ana kona koko. A lawe ʻia ʻo ia i ka haukapila. A hoʻomaka ihola ka hoʻokolo ʻana o ka mākaʻi ma kahi o ka hola 7:00 o ke ahiahi. ʻAʻole i maopopo ke kumu i hala ai he mau hola ma mua o ka hoʻomaopopo ʻia ʻana o ke keʻena mākaʻi. A ma ka Pōʻakolu nei ma kahi ʻaha kūkala nūhou no ka hana pale maʻi kolona no ke Kupa Pola, ʻaʻole i hōʻike iki ʻia ka pepehi ʻia ʻana o Luna.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Like nō i ka laʻi o Hanakahi.

ʻO ia hoʻi, ua lōkahi.

Hala akula kahi mea hoʻoleʻaleʻa a puʻukani hoʻi o Hawaiʻi nei i ke ala hoʻi ʻole mai.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 2 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I ka Lāpule nei, ua mauliʻawa iho nei ʻo Jeff Apaka i kona hanu hope loa ma hope o kona ʻāʻumeʻume lōʻihi ʻana me ka maʻi ʻaʻai. Ua piha nā makahiki he 75 iā Apaka. ʻO ia nei ke keiki a Alfred Apaka, kekahi o nā puʻukani kaulana o ke kenekulia iwakālua. Ua lilo ka Makana Kū I Ka Niʻo o ke Kula Mele o Hawaiʻi (HARA) i ka makua a me ke keiki. Ua lilo ia makana iā Alfred Apaka i ka makahiki 1997. A i ka makahiki 2021 i lilo ai ia makana i kāna keiki.

He manaʻo ko ke Kōmike Lāhui Laha Hewa o Maui e hoʻomāhuahua i ka hana e pau ai ka poloka kokī ma kahi e kokoke ana i Peʻahi o laha loa auaneʻi ua poloka lā. He wahi heʻenalu kaulana ʻo Peʻahi. ʻElua manaʻo o ia kōmike, ʻo ka mua, ʻo ke noi ʻana i nā kānaka o ke kaiāulu i ke kōkua. A ʻo ka lua, ʻo ka hai ʻana i hui nāna e hana. Inā ʻo ke noi kaiāulu ka hana, he pono i nā kānaka he 12 a emi mai, a e hana lākou he hoʻokahi manawa o ka pule. A na ke kōmike e hoʻolako i nā mea e pono ai. Inā ʻo ka hai ʻana i hui, ʻo ka nui o ke kālā, he $125,000.

Ua hoʻomalu ʻia ʻo Whoopi Goldberg, ʻaʻole ʻo ia e hana ma “The View” no nā pule ʻelua. ʻŌlelo ihola ke poʻo o ABC News, ma muli ia o kā Goldberg mau ʻōlelo hewa a hōʻehaʻeha naʻau e pili ana i ka poʻe Iukaio a me ko lākou hoʻomake lehulehu ʻia ʻana. ʻO ka ʻōlelo a Goldberg, ʻo ka hana a Kelemānia ma ka hoʻomake lehulehu ʻana i ka poʻe Iukaio, ʻaʻole ia he hoʻokae lāhui. ʻO ka hana hoʻomāinoino ia o ke kanaka i kekahi kanaka. Ua mihi aʻela nō ʻo Goldberg i kāna mau ʻōlelo.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

He noio ʻaʻe ʻale no ke kai loa.

He ʻōlelo mahalo kēia i ke kanaka keu a ke akamai, a mākaukau loa paha ma kekahi hana.

He uluāoʻa ma ke Kula Waena a me ke Kula Kiʻekiʻe o Pāhoa.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 28 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hoʻopaʻi mai nei ke Keʻena Hoʻomalu Kaiapuni o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i kekahi mau hui o Hawaiʻi nei no ka hoʻohana ʻana i ka luawai pelapela i kū ʻole i ke kānawai. He mau luawai nui nō. A i ka makahiki 2005, ua pāpā ʻia iho ia ʻano luawai pelapela ma muli o ke Kānāwai Wai Ola a Kāne. ʻO ka hui mua, aia ma Kauaʻi, ʻo Hale Kauaʻi ka inoa. A ʻo kona uku hoʻopaʻi, he $40,000, a he pono ke hoʻopiha ʻia ka luawai pelapela i ka lepo me ka hoʻokomo i ke kahua hoʻomaʻemaʻe mea ʻino i ʻāpono ʻia e ke aupuni mokuʻāina, ke hiki aku i ka lā 15 o Malaki o ka makahiki 2023. ʻO ka lua o ka hui i pili i ka hewa, aia ma Oʻahu nei, ʻo Hālona Pacific ka inoa. A he $70,000 āna kālā e uku hoʻopaʻi ai a ʻo nā koina ʻē aʻe, e hoʻopiha ʻia ka lua me ka hoʻokomo ʻana i ke kahua hoʻomaʻemaʻe ʻāpono ʻia e ke aupuni, ke hiki aku i ka lā 31 o Ianuali o ka makahiki 2023.

Hoʻopiʻi ʻia aku nei he ʻehiku mau haumāna o ke Kula Waena a me ke Kula Kiʻekiʻe o Pāhoa ma ka mokupuni ʻo Hawaiʻi no ka hakakā ʻana. Ma ke kahua kula nō ke kūpāpā ʻana ma ke awakea o ka Pōʻakolu nei. He hoʻopaʻapaʻa ka hana i kinohi a ma hope iho, hoʻomaka aʻela ka hakakā ʻana. Ua hopu ʻia aku nei e ka mākaʻi he ʻelima mau ʻōpio kāne, a he ʻelua ʻōpio wahine. A he 20 mau haumāna i hoʻokuʻu ʻia no kahi wā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He hana maka ʻenaʻena.

ʻO ia hoʻi, he hana paʻu loa ia e lawa ʻole ai ka manawa e hiamoe ai.

He moku kōkua kai hiki i Tonga, he mau kela moku naʻe ko luna i loaʻa i ka maʻi kolona.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 26 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

I nehinei, hiki mai nei ka moku nui loa o ka ʻoihana moku o Nūhōlani i Tonga me nā lako e pono ai ko Tonga. ʻO ka pilikia, ʻo kekahi mau kela moku he 24 a emi mai, ua loaʻa lākou i ka maʻi kolona. Mai ka wā i hoʻomaka ai ka laha ʻana aʻe o ia maʻi ahulau, ua ʻike ʻia, he hoʻokahi wale nō kanaka i loaʻa i ia maʻi ma Tonga. E wehewehe ʻia aʻe ana nā ukana me ka launa ʻole o nā kela moku me ko Tonga i ʻole e lele aʻe ka maʻi kolona. He mau lā ma mua, e lawe ana kekahi mokulele halihali ukana o Nūhōlani i nā lako i Tonga, akā, huli hoʻi aku nei me kona mau ukana ma muli o ka loaʻa o kekahi kanaka o luna i ka maʻi ahulau.

Māhuahua aʻela nā kalaima loko ʻino i nā ʻĀkia ʻAmelika a me nā Kānaka o ka Moananuiākea ma Kapalakiko. Pēlā mai ka Meia London Breed. He 60 mau kānaka i hōʻino ʻia i ka makahiki 2021. A he ʻeiwa wale nō ma ka makahiki 2020.

Kūkulu ʻia aʻe nei he pā wainola a puni ke Kahua Hoʻolulu Mokulele o Kahului i ʻole e komo aku ke kia i loko. ʻO ia pā wainola hou, e pili ana ia i ka pā lāʻau e kū ana mai mua mai. ʻŌlelo ʻia, ʻaʻole hiki i ka pōpoki liʻiliʻi ke komo i kēia manawa. I kūkulu ʻia aʻe ka pā hou ma muli o ke kū ʻana o kahi kia ma ke ala kuʻu mokulele i kēia mahina nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Neʻe aku, neʻe mai ke one o Punahoa.

ʻO ia hoʻi, ua mahae lua kekahi hui.

Ua koho hou ʻia aku nei ke poʻo kumu aʻo hou o ka hui pōpō pekupeku o ke Kulanui o Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 24 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua koho ʻia ʻo June Jones, e lilo ʻo ia, ʻo ia ke kumu aʻo o ka hui pōpō pekupeku o ke Kulanui o Hawaiʻi. Akā, hōʻole akula ʻo Jones. Wahi āna, ʻo ka lōʻihi o ka palapala ʻaelike, he ʻelua wale nō makahiki. A ʻo kekahi pilikia, aia wale nō a ʻāpono ka luna ʻālapa o ke Kulanui o Hawaiʻi i nā hope kumu aʻo a Jones e koho ai, a laila, e hai ʻia aku. ʻO ia nā kumu i hōʻole ai ʻo Jones. A i ka Pōʻaono nei, kūkala aʻela ʻo David Matlin, ka luna ʻālapa o ke Kulanui o Hawaiʻi, ʻo Timmy Chang ke poʻo kumu hou o Hawaiʻi. ʻO ka lōʻihi o kona palapala ʻaelike, he ʻehā makahiki. A inā lanakila ʻo Hawaiʻi ma kekahi ipu inoa moho, e pākuʻi ʻia he makahiki hou ma kona palapala ʻaelike. ʻAʻole i hana ʻo Chang ma ke ʻano he poʻo kumu ma mua, akā, e lana ana ka manaʻo o ko Hawaiʻi e kau hou ka hui pōpō pekupeku o Hawaiʻi i ka hano hāweo.

I ka Pōʻaono nei, ʻo nā nalu ma nā kahakai o ka ʻaoʻao ʻākau o Oʻahu nei, he 20 kapuaʻi a ʻoi. A ua nui nā kānaka i hoʻopakele ʻia aku nei. He 53 lākou, a ʻo ka hapanui o lākou, aia ma Waimea. A nui loa nō hoʻi nā manawa a nā kiaʻi ola i aʻoaʻo ai i nā kānaka ma kahakai a me nā kānaka e mākaʻikaʻi ana ma kaha one i ʻole lākou e pilikia ma kahakai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Haoʻe nā ʻale o Hōpoe i ka ʻino.

ʻO ia hoʻi, e piʻi ana ka huhū o kekahi.