11-12-21

Hopu ʻia nā mākua o ke kaikamahine i nalowale.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 12 o Nowemapa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua hopu ʻia aku nei ʻo Lehua lāua ʻo Isaac “Sonny” Kalua a hoʻopiʻi ʻia no ka pepehi kanaka ʻana i kā lāua kaikamahine hānai iā Isabella Kalua i ka Pōʻakolu nei. A hoʻomaka nō hoʻi nā mākaʻi o ke Keʻena Hoʻokolokolo Pekelala i ka ʻeli ʻana ma ka pā hale o Kalua. A e noke ana nā mākaʻi o Honolulu nei a me ke Keʻena Hoʻokolokolo Pekelala i ka ʻimi ʻana i kahi noho o nā Kalua a me ka ʻāina e pili ana. Ua paʻa ka manaʻo o ka mākaʻi, ua hoʻomake ʻia ihola ʻo Isabella ma waenakonu o ʻAukake. ʻO nā Kalua wale nō nā mea i hoʻohuoi ʻia na lāua ʻo Isabella i pepehi kanaka.

Ua lele ka hauli o nā Kolaka o Balatimoa. Ua eo iho nei lākou i nā Naiʻa o Miami ma ka helu ʻai he 22 i ka 10. ʻO Jacoby Brissett ka ʻalihikūlele i hoʻomaka no nā Naiʻa i ka ulele ʻana o ka pāʻani. Akā, ma ka hapahā ʻekolu, ua ʻeha ihola ke kuli o Brissett, a komo ai ʻo Tua Tagovailoa. ʻO ka helu ʻai i ia manawa, he 6 a Miami a he 3 a Balatimoa. ʻAʻole i pāʻani ʻo Tagovailoa ma ka lā 7 o Nowemapa ma muli o ka haʻi o kona manamana loa o kona lima nou. A nou akula ʻo ia no nā ʻīā he 158.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Aia akula paha i Waikīkī i ka ʻimi ʻahuʻawa.

ʻO ia hoʻi, ua hoka ihola kekahi.

11-10-21

Ke ʻimi nei ka mākaʻi o Honolulu i ke kanaka hoʻāʻo pepehi kanaka.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 10 o Nowemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Pōmaikaʻi nā kānaka mea hānaiāhuhu i ka Panakō Meaʻai Hānaiāhuhu o ka ʻAhahui Kūʻē Hoʻomāinoino Holoholona o Hawaiʻi. I kēia Lāpule mai ka hola 10:00 o ke awakea a ka hola 12:30 ma ka Pāka Kaiāulu ʻo Asing ma ʻEwa, e hāʻawi wale ʻia ana he ʻeke meaʻai pōpoki a he ʻeke meaʻai ʻīlio paha i nā ʻohana he 150. Ma muli o kekahi puʻu kālā o ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu nei i hiki ai i ka ʻAhahui ke mālama i ia lā hāʻawi meaʻai hānaiāhuhu. He pono ke kākau inoa ma ka pūnaewele ma hawaiianhumane.org/district9 i mea e lilo ai ke ʻeke meaʻai manuahi iā ʻoe. Aia ka Pāka Kaiāulu ʻo Asing ma ke Ala Renton Helu 91-1450 ma ʻEwa. Mahalo ka ʻAhahui iā Luna Kūkā Augie Tulba a me kāna hui i ke kōkua ma ka hoʻolālā ʻana.

Aia nō ka mākaʻi o Honolulu ke ʻimi aʻela i kekahi kanaka i manaʻo ʻia nāna ka hoʻāʻo pepehi kanaka i kēlā mahina aku nei. A ke noi aʻela ke Keʻena Mākaʻi i ka lehulehu i ke kōkua i mea e hoʻomaopopo ʻia ai ke kolohe. I ka wanaʻao o ka lā 24 o ʻOkakopa, he Lāpule, i kī pū aku ai ua kolohe lā i kekahi kanaka ma kahi kūkulu kaʻa o ke Alanui Mōʻī Hema Helu 1350. A haʻalele ihola ke kolohe ma ke kaʻa keʻokeʻo, he Lexus paha ke ʻano. He kāne ʻĀkia a he 20 paha ona makahiki a ʻoi aku, ʻaʻole paha i piha nā makahiki he 30. Inā he wahi ʻike kāu, e kāhea iā HoʻopauKalaima ma ka helu 808-955-8300.

A i ke kakahiaka o ka Pōʻakahi nei, ua pōā akula kekahi mau kānaka ʻelua i ka Hale ʻAina Kōlea ʻo Sorabol ma ke Alanui Keʻeaumoku. Lawe aku nei ua mau kānaka lā i ka mīkini panakō o ia hale ʻaina. Aia nō ka mākaʻi ke noiʻi akula.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Komo pohō i ka naele o Alakaʻi.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i loʻohia i ka pilikia.

11-08-21

ʻEha ihola kekahi wahine i ka manō.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 8 o Nowemapa he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua nahu ʻia aku nei kekahi wahine ma Maui e ka manō. Aia nō ua wahine lā e ʻō iʻa ana ma ke kai o Lahaina ma ke awakea o ka Lāpule nei, a ʻo ia ka wā i nahu mai ai ka manō i kona wāwae. A ʻo ka ʻeha o ka wahine, ʻaʻole ia he mea e pōʻino ai kona ola. ʻO ka nui o ka manō, he ʻeono kapuaʻi a emi iki mai. Ua kūkulu ʻia nā hōʻailona e hōʻike ana he manō ko kahakai. A e hemo ana nā hōʻailona i ka hola 12:00 o ke awakea a ma hope aku paha o kēia lā.

Lanakila aku nei nā Wāhine Ānuenue ma luna o Kekaha Loa i ka Pōʻaono nei ma loko o nā pāʻani ʻehā. A i kēia manawa, ʻo Hawaiʻi ke kū kilakila nei, ʻo ia ka helu ʻekahi, ma ka ʻAhahui Komohana Nui. ʻO Riley Wagoner, he 15 āna hoʻopio. ʻO Van Sickle, he 12 āna hoʻopio a he 17 ʻali. A ʻo Skyler Williams, he 11 āna hoʻopio, a he ʻeono paku. Ma mua o ia hoʻokūkū, ua paʻi a paʻi ʻo Hawaiʻi me Kāna Palapala ma ke kūlana helu ʻekahi o ka ʻAhahui Komohana Nui, akā, ua hāʻule iho nei ʻo Kāna Palapala iā Cal Poly.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hoʻokuʻi a kole ka lae.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i kū i ka pilikia.

11-03-21

ʻO ʻAtalana ka ʻoi ma ka pōpō hili.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 3 o Nowemapa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka heluhelu. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loaʻa aku nei nā iwi kanaka ma Maunalua i ka Pōʻakolu nei. A ʻo nā iwi ia o kekahi kanaka o Nuʻuanu. ʻO John Meeth kona inoa. A ʻike hope loa ʻia aku ʻo ia ma kona hale i ka lā 29 o Mei o ka makahiki 2019. ʻO kahi i loaʻa ai nā iwi, aia ma kahi e kokoke ana i ke Alaloa ʻo Kalanianaʻole a me ke Alanui ʻo Kealahou. ʻAʻole i maopopo ke kumu o ka make ʻana.

ʻAkahi nō a lilo hou ka inoa moho pōpō hili iā ʻAtalana. I ka Pōʻalua nei, lanakila aku nei ʻo ʻAtalana ma luna o Husatona ma ka helu ʻai he 7 a ʻAtalana i ka hua kakā a Husatona. ʻO ke kahului ʻeono ia ma ka Moʻo Kahului Honua. Ma kēia kau pōpō hili nei, ʻaʻole i manaʻo iki ʻia, ʻo ʻAtalana ke kū kilakila ana, ʻo ia ka inoa moho. Ua hāʻule nā Koa ma nā hoʻokūkū mua ʻehā o ke kau. A i ka mahina ʻo ʻAukake, ua ʻoi aku nā hāʻule i nā lanakila. Akā, ua hiu aʻela lākou a ʻāhaʻi akula i ka inoa moho.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Kaha ka ʻio i ka mālie.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka nohea.

11-01-21

ʻAkahi a hoʻomaka ka polokalamu aʻo ma o ka pūnaewele ma Ka Papahana Kaiapuni.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā mua o Nowemapa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻAkahi nō a hoʻomaka ka polokalamu aʻo ma o ka pūnaewele no nā keiki o Ka Papahana Kaiapuni. Ma o ka Zoom a ma o ka Google Meets paha e mālama ʻia ai. I ka lā 18 o ʻOkakopa i hoʻomaka ai, a he 79 mau haumāna i kēia manawa, he 69 ma ke kula haʻahaʻa, a he 10 ma ke kula waena me ke kula kiʻekiʻe, wahi a Kauʻi Sang, ka luna o ke Keʻena Hoʻonaʻauao Hawaiʻi. A he hiki nō i nā haumāna he 230 ke komo, he 140 ma ke kula haʻahaʻa a he 90 ma ke kula waena me ke kula kiʻekiʻe. ʻO kēia Pōʻakolu ka lā kau palena no ke komo ʻana i loko o ia polokalamu no kēia makahiki kula nei. A hōʻike aʻe ʻo Sang, he hoʻomaka mai koe o ka polokalamu pūnaewele no nā kula hoʻāmana o Ka Papahana Kaiapuni. I ka lā ʻewalu paha o Nowemapa e hoʻomaka ai ia māhele.

E hoʻomāhuahua ʻia aʻe ana nā mākaʻi ma nā alanui a puni ʻo Hawaiʻi i mea e kāohi ai i ke kalaiwa ʻana ma lalo o ka malu o ka wai ʻona. Mai ka mahina ʻo Kekapemapa o kēia makahiki nei i hoʻomaka ai ke kūkulu ʻana i nā wahi hōʻoia i ka ʻona ʻole o nā kiakaʻa i kēlā me kēia pule a pēlā nō lākou e hana ai a ka mahina ʻo Kepakemapa o ka makahiki 2022. He polokalamu pekelala hou ia kahi e kūkulu ʻia ai nā wahi hōʻoia ʻona ʻole he 52 a ʻoi ma loko o ka makahiki waihona kālā. Akā, ma muli o ka nui o nā make ulia kaʻa a puni ʻo ʻAmelika Hui Pū ʻIa ma ka hapalua mua o kēia makahiki nei e hoʻonui ʻia ai ka makaʻala i ke kalaiwa ʻana me ka ʻona. Ua ʻoi aku ia mau make ulia kaʻa ke hoʻohālike ʻia me ka hapa mua o nā makahiki he 15 i kaʻa hope aku nei.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

I kai nō ka iʻa, mali ʻē ka makau.

ʻO ia hoʻi, e mākaukau.

10-29-21

He mau kūlana hana hakahaka ko ka ʻOihana Leka ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 29 o ʻOkakopa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ke ʻimi nei ka ʻOihana Leka o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i mau kānaka nāna e hoʻopiha i nā mākālua e waiho hakahaka nei ma Hawaiʻi nei. He 600 a ʻoi kūlana hana i hakahaka. He 275 o ia mau kūlana, he mau kūlana lawe leka a puni kēia pae ʻāina a me kekahi mau kūlana hana like ʻole ma ka Hale Lawelawe Leka ma Honolulu. A he 350 mau kūlana, he mau kūlana hana kūikawā no ka wā hoʻokahakaha e hiki mai ana, mai ka mahina ʻo Nowemapa a i ka mahina ʻo Ianuali. ʻO ka uku, mai ka $18.01 o ka hola a ka $20.66.

E paʻa mau ana ʻo Iāpana, ʻaʻole e kipa ʻia e ka malihini mākaʻikaʻi ma muli o ka maʻi ahulau. Pēlā nō ka hapanui o nā ʻāina o ʻĀkia, e laʻa ʻo Taiwana a me Wiekanama a pēlā aku. Kohu mea lā, he hemo mai koe o kekahi mau ʻāina o ʻĀkia. Akā, ʻo Iāpana, ʻaʻole e ʻae iki ʻia ana ke komo o ka malihini mākaʻikaʻi o ka ʻāina ʻē no kahi wā lōʻihi. ʻO kahi pilikia, he nui nā ʻoihana a hale kūʻai paha, he 32 miliona i ka makaihiki 2019, e kaukaʻi nui ana i ia mau malihini. ʻŌlelo aʻela ʻo Kotaro Toriumi, he kumu no ke Kulanui ʻo Teikyo ma Tokyo, inā ʻae hou ʻia ke komo mai o nā malihini o nā ʻāina ʻē, ʻo ia mau pilikia nō, inā e hoʻomau ʻia ke koina no ka poʻe kamahele e hiki ana i Iāpana mai ka ʻāina ʻē, ʻo ia hoʻi, e hoʻomalu maʻi ʻia ke kamahele he 10 lā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He kawa ia naʻu i lele a ʻopu.

He ʻōlelo kēia no kekahi hana i hele a walea.

10-27-21

ʻAʻole makemake ʻia ka loio i koho ʻia e ka Pelekikena Joe Biden i loio ʻAmelika Hui Pū ʻIa no Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 27 o ʻOkakopa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Kūʻē kekahi mau kānaka i ka loio a ka Pelekikena Joe Biden i koho ai i loio ʻAmelika Hui Pū ʻIa no Hawaiʻi. ʻO Clare Connors kona inoa a ʻo ia ka loio kuhina o Hawaiʻi mai ka makahiki 2019. I ka wā i hoʻopiʻi ʻia ai kekahi mau kūpuna i kū kiaʻi no Mauna Kea, ua hana ʻia lākou e ke keʻena o Connors me he mau kānaka hana kalaima lā. I hoʻopiʻi wale ʻia iho nō lākou no ke ālai ʻana i ke alanui i ko lākou wā e kū ana i ka pono no Mauna Kea. ʻŌlelo aʻela ʻo Gary Yamashiroya, he waha ʻōlelo no Connors, he kalaima ke ālai ʻana i ke alanui a e hoʻopiʻi aku ke Keʻena o ka Loio Kuhina i ia ʻano hana e like me kona kuleana e pono ai ke kānāwai.

E hoʻopiʻi ana ka ʻohana o Michael Kahalehoe i ke Keʻena Mākaʻi o Honolulu no ka mālama ʻole a me ka hoʻomake hewa. I ka lā 12 o Nowemapa o ka makahiki 2019, ua kī ʻia ʻo Kahalehoe e kekahi mau mākaʻi he mau manawa a make. Ma hope mai, ua ʻimi ʻia kahi o Kahalehoe i kī ʻia ai a me kona kino, a he pū kāna, ʻaʻole naʻe ʻo ia i kau i ka pū i nā mākaʻi. Aia ka pū ma kona pūhaka kahi i paʻa ai i ka lole wāwae. A ʻaʻohe ona wahi mea a ʻōlelo hoʻoweliweli, e hoʻohana ana ʻo ia i ia pū.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

He ʻaloʻalo kuāua no kuahiwi.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka wiwo ʻole.

10-25-21

Pōmaikaʻi nā kānaka mākaʻikaʻi i hele aku i ka hoʻokūkū pōpō peku o ke Kulanui o Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 25 o ka mahina ʻo ʻOkakopa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He koina hou ke kāhea ʻia aku ke kanaka a me ka ʻoihana paha ma ke kelepona ma Hawaiʻi nei. ʻO ia koina, ʻo ia ke  kaomi ʻana i ka helu kelepona a me ka helu kāʻei o Hawaiʻi nei, ʻo 808. Inā ʻaʻole kaomi ʻia ka helu kāʻei, ʻaʻole e kani ana kou wahi e kāhea ana.

He manaʻo ko ka ʻAha Kūkā o Honolulu, e pāpā ʻia ka hana ʻoihana ʻimi kālā ma kekahi mau pāka kahakai o Oʻahu nei. Ma ka Pila 34 a ka Luna ʻAha Kūkā Heidi Tsuneyoshi i hāpai ai, e pāpā ʻia ana ia ʻano hana ma nā pāka kahakai mai Paumalū a i Kaiaka. E ʻae ʻia naʻe ke paʻi kiʻiʻoniʻoni ʻana. Ma ka Pila 38 a ka Luna ʻAha Kūkā Esther Kiaʻāina i hāpai ai, e pāpā ʻia ana ka hana ʻoihana ʻimi kālā ma nā kahakai o Waimānalo, koe ke paʻi kiʻiʻoniʻoni ʻana. Aia nā kahakai o Waimānalo ma ka ʻāina Hoʻopulapula Hawaiʻi a ke hoʻolimalima ʻia akula i ke kūlanakauhale no laila, he mea nui ka hoʻomalu ʻia ʻana o ia mau kahakai, wahi a Kiaʻāina. I kēia manawa, pāpā ʻia ka hana ʻoihana ʻimi kālā ma nā kahakai o Kailua me Kaʻōhao.

ʻAkahi nō a ʻae ʻia ka poʻe mākaʻikaʻi ma ka hoʻokūkū pōpō peku o nā Kāne Ānuenue. Ua ʻae ʻia he 1,000 mau kānaka. A ua kāʻili aku nō ʻo Hawaiʻi i ka lanakila ma ka helu ʻai he 48 i ke 34 a Nū Mekiko Mokuʻāina.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Hanopilo ka leo o ka ʻalae.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i haʻalele wale kona leo.

10-22-21

Hoʻopau ʻia aku nei kekahi wahi pili waiwai ma Oʻahu nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 22 o ʻOkakopa, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻAʻohe wahi mea a loaʻa mai o ke kaikamahine o Waimānalo i nalowale aku nei i ka lā 12 o ka mahina ʻo Kepakemapa. ʻO Isabella Kalua knoa inoa. A he hoʻokahi kaukani kālā ka makana e lilo i ke kanaka nāna kahi ʻike e loaʻa mai ai ʻo Isabella, a nāna paha kahi ʻike e loaʻa mai ai ke kanaka nāna i lawe iā Isabella. A ʻakahi nō a hāʻawi manawaleʻa ʻia he ʻumi kaukani kālā i hoʻohui ʻia me ka makana mua. ʻAʻole i hōʻike ʻia ka inoa o ke kanaka nāna ia puʻu kālā hou.

I ka Pōʻakolu nei, ua panikū aku nei ke Keʻena Mākaʻi o Honolulu i kekahi hale pili waiwai ma kahi e kokoke ana i kekahi kula ma Mānoa. Kāʻili ʻia aku nei kekahi pū, ka lāʻau ʻona a me ke kālā. Ua holo ka manaʻo o ke Keʻena Mākaʻi o Honolulu, e noke aku i ka ʻimi ʻana i nā wahi pili waiwai ma nā kaulu wahi noho i mea e hoʻōki ʻia ai ia ʻano hana. Mai ka lā 29 o Kepakemapa, panikū ʻia ihola he ʻelima wahi pili waiwai ma Oʻahu nei, a lawe ʻia he 54 mau mīkini pili waiwai ma ke ʻano kāʻili. A ʻo ka huina pau i kēia makahiki nei, he 45 wahi pili waiwai, a kāʻili ʻia he 641 mau mīkini. ʻO kekahi pilikia, he mea maʻa mau ka hemo hou koke ʻana o kahi pili waiwai ma hope o kona panikū ʻia e ka mākaʻi.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He iʻa loaʻa wale nō hoʻi ka poʻopaʻa.

ʻO ia hoʻi, laha ia mea he kanaka poʻo paʻakikī.

10-20-21

Kaʻi akula nā Kū Kiaʻi Mauna no ka hale o ka pelekikena o ke Kulanui o Hawaiʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 20 o ka mahina ʻo ʻOkakopa, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻĀkoakoa aku nei he mau Kiaʻi Mauna ma ka Pāka o ke Awāwa ʻo Pālolo i ka Pōʻalua nei, ʻoiai, ʻo ka lā 2,400 ia mai ka lā i hiki aku ai nā pono e kūkulu ʻai ai ka ʻOhe Nānā Kanakolu Mika ma Mauna Kea i ka makahiki 2015. A mai ka pāka aku lākou i kaʻi like ai no ka hale o David Lassner, ka pelekikena o ke Kulanui o Hawaiʻi. Wahi a Healani Sonoda-Pale o Ka Lāhui, ua haku ke Kulanui o Hawaiʻi i ke kākau mua o ka papahana nui e pono ai ʻo Mauna Kea, ʻaʻole naʻe i lohe pono ʻia nā manaʻo o nā kānaka e Kū Kiaʻi Mauna ana. Ua hāiki loa ka hana a ke Kulanui a ʻaʻole i ahuwale.

Aia nō kekahi mau luna kau kānāwai o Hawaiʻi nei ke noi aku nei i kekahi o nā luna o ka ʻOihana Moku i ke kākoʻo ʻana i ka noiʻi kūʻokoʻa i ka hūnā a me ka hūnā ʻole paha o nā kānaka ma lalo ona i ke kulu ʻana o ka wai wahie i ke awa lau o Puʻuloa. Manaʻo ʻia ihola, ua hūnā ʻia ke kulu ʻana i ʻole e ʻike ʻia e nā luna ola kino o Hawaiʻi a me ka lehulehu o pau auaneʻi ka palapala e ʻae ana i ka ʻOihana Moku e lawelawe i ka hana ma kona wahi mālama wai wahie ma Kapūkakī. I ka mahina ʻo Ianuali i kulu ai, akā, he ʻekolu mahina ma hope mai i hōʻike ʻia ai i nā luna ola kino o ke aupuni.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

He lohe ke ola, he kuli ka make.

Maikaʻi ke maliu ʻia ka ʻōlelo aʻo pono.